340 OVER DEN HTSTORTSCHEN SAMENHANG TUSSCHEN DALTON’s 
in onze taal: waterstof, zuurstof, stikstof, koolstof, water, ammonia, 
stikstofoxyde , stikstofoxydule , stikstofdioxyde , zwavel , zwaveldioxyde, 
zwaveltrioxyde , kooldioxyde , kooloxyde. De thans geldige moleculair- 
gewichten , gelijk ze naar dalton’s schrijfwijze en opvatting zijn moesten 
(water = HO, ammonia N H , enz.) heb ik in parenthesi bijgevoegd. 
Men ziet dat de cijfers van dalton , in weerwil dat zij zeer onnauw- 
keurig zijn , toch aan de wet van de veelvoudige evenredigheden 
streng voldoen. Dit geldt niet alleen voor de drie verbindingen van 
stikstof en zuurstof en de twee van dit laatste element met koolstof, 
maar zelfs voor de twee zwavelverbindingen , in weerwil dat de hoe- 
veelheden zuurstof daarin , op dezelfde hoeveelheid zwavel , gelpk 1 : 2 
gesteld worden, terwijl zij als 2 : 3 zijn. ^ 
De verklaring dezer goede overeenstemming is eenvoudig genoeg. 
Doch alvorens die te geven, zij opgemerkt , dat in deze oudste atoom- 
gewichtstabel , de koolwaterstoffen ontbreken. Uit het dagboek blijkt 
dan ook, dat dalton’s eerste proeven over het moerasgas dagteekenen 
van 6 Aug. 1804, d. i. van 11 maanden later. Hieruit volgt, dat 
THOMSON in dwaling verkeerde met zyn beweren , dat de wet gegrond 
was op de analyse van moeras- en oliemakend gas. Wat kopp en 
anderen nog versterkt had in de juistheid van Thomson ’s uitspraak , 
is de verkeerde uitlegging van de volgende plaats uit dalton’s »New 
System”: »Men schijnt zich geen juist begrip van de constitutie van 
»dit gas (moerasgas) gevormd te hebben vóór de invoering en toe- 
» passing van de atoomtheorie. Het was in den zomer van 1804, dat 
»ik op verschillende tijden en plaatsen dit brandbare gas uit vijvers 
» opzamelde.” Zooals reeds in 1894 debüs aantoonde , bedoelde dalton 
te zeggen , dat de atoomtheorie geholpen had om de bestaande ver- 
warde denkbeelden over de samenstelling van het licht-kool waterstof 
op te helderen , en geenszins dat de analyse van ’t gas tot de theorie 
voerde. ^ 
De vraag is nu : hoe kwam dalton aan die cijfers in de medegedeelde 
tabel, die in kennelijke overeenstemming met de wet zijn? Het on- 
^ In »A new System”, uitgegeven 1808, w^ordt het zwavelzuur als bestaande uit 
1 at. S. + 3 at. O (13 + 3X7 = 34) opgegeven, doch komt zwaveligzuur niet 
voor. (ostwALD, t. a. p. bladz. 19) 
^ In zijn lezing »over de opslorping der gassen door water”, gelezen 21 Oct. 1803 
en gedrukt in 1805, heeft DALTON de koolwaterstoffen wèl opgenomen (zie: OSTWALD’s 
Klassiker no. 3, bladz. 13). Dus moet hij, gebruik makende van zijn proeven in 1804, 
bij ’t nazien der drukproeven de tabel hebben aangevuld. 
