358 
DE GENEESKUNDE DER LA.ATSTE JAREN. 
zijn , welke de ziekte veroorzaken , doch dat het schadelyke agens 
veelal in hun stofwisselingsproducten te zoeken is ; dat zijn giftige 
stoften van zuiver chemische werking , welke eerst ontstaan zijn na 
het binnendringen van den parasiet en waarop het ontstaan der ziekte 
berust. De ziekte is derhalve de werking van die oorzaak op de cellen. 
Aldus heeft selmi de ptoraaïnen , brieger de .toxinen gevonden. 
Pasteur probeerde door van tijd tot tyd de ziekte over te planten 
de virulentie te verzwakken en door middel van die verzwakte ziekte- 
stoften een immuniteit in het leven te roepen bij kippencholera , 
varkensziekte , miltvuur en hondsdolheid. De leidende gedachtengang 
is in het kort deze : dat een ziekte na verloop van eenigen tijd is 
uitgewoed , dat dus in het lichaam of in de lichaamssappen (het 
serum) stoffen ontstaan zijn door de stofwisseling der bacteriën zelf, 
welke een verder leven van die bacteriën daar onmogelijk maken. 
Voorts leert het feit dat enkele rassen en enkele individuen een zekere 
mate van immuniteit bezitten , dat er in het organisme beschermende 
krachten aanwezig zijn , die vernietigend op de bacteriën inwerken 
en daardoor een zekere mate van weerstandsvermogen tegen bacte- 
riën garandeeren. Metschnikoff neemt aan , dat de witte bloed- 
lichaampjes (phagocyten) door middel van hunne protoplasma-uitloopers 
de indringers in zich opnemen en verteren (cellulaire theorie) , anderen 
zoeken de beschuttende kracht in het bloedserum (humorale theorie). 
Dringen de bacteriën in een deel van het lichaam binnen , dan stroomen 
van alle zijden de witte bloedlichaampjes , die contractiel zijn , uit 
de bloedvaten kunnen uittreden en met de etterlichaampjes geïden- 
tificeerd moeten worden (von recklinghausen 1863 , cohnheim 1867), 
daarheên , om gezamenlijk den strijd tegen den indringer aan te bin- 
den , welke aanlokking volgens buchner en pfeffer veroorzaakt wordt 
door de stofwisselingsproducten der bacteriën (chemotaxis) ; de voor 
de bacteriën schadelijke stoffen van het serum noemt men alexinen. 
Bij verworven immuniteit voor bepaalde bacteriën vond pfeffer speci- 
fieke stoften , die de levende infectiedragers vernietigen en daardoor 
dus het lichaam tegen die ziekte-oorzaken beschutten. Onderzoekt 
men van tyd tot tijd de bacteriën , welke met immuunserum in de 
buikholte van een 9 avia geinjiciëerd werden , dan ziet men dat zij 
hunne bewegelijkheid verliezen , opzwellen en in kleine korrels uit- 
eenvallen , terwijl na drie tot vier uren alles opgelost is (lysogeen , 
bacteriolyse). Deze stoffen zijn tegen licht en warmte nog meer be- 
stand dan de alexinen en zijn slechts werkzaam in het dierlijk lichaam ; 
