DE GENEESKUNDE DER LAATSTE JAREN. 
359 
maar het serum van menschen of dieren , die voor bepaalde ziekten 
immuun zijn gemaakt , doet ook buiten het dierlijk lichaam , in het 
reageerbuisje, de bacteriën hunne bewegelijkheid verliezen en ze op- 
zwellen (agglutinatie). Hierop berust de GRUBEii’sche reactie en de 
meer vereenvoudigde wiDAb’sche, om door agglutinatie in twij- 
felachtige gevallen te trachten uit te maken of een zieke aan 
typhus lijdende is of niet. Ook bij pest en pneumonie (longontsteking) is 
agglutinatie gevonden. De bacteriën zelf brengen ook enzymen voort, 
die bacteriolytisch werken , dus het voortleven der bacteriën ver- 
hinderen ; bij cholera noemt men dit cholerase, bij diphtherie diphtherase, 
enz. Verdere aan den strijd deelnemende stoffen zijn nog het leuco- 
cidine, hetwelk de witte bloedlichaampjes in weinige minuten vernietigen 
zou en het anti-leucocidine , dat dit weder zou kunnen verhinderen. 
Gaan wij nu , om niet te ver uit te weiden , even terug naar 
pasteur: door stukjes zenuwweefsel van aan hondsdolheid gestorven 
dieren binnen den schedel of in den bloedstroom van dieren te 
brengen , kon hij de ziekte overbrengen ; maar sommige dieren bleken, 
nadat zij het begin der ziekte doorstaan hadden , immuun te zijn ge- 
worden , terwijl degenen die geen ziekteverschijnselen vertoond had- 
den , niet immuun waren. Het gold nu slechts op zoodanige wijze 
het vergif van de hondsdolheid in het lichaam te brengen , dat er 
geen schade , maar immuniteit voor de ziekte door verkregen werd. 
Eerst werd een » virus fixe” door passage door vele konijnen ge- 
maakt , waarmede na 8 dagen hondsdolheid stellig te voorschijn 
kon worden geroepen. Toen verzwakte hij het virus door het door 
verschillende diersoorten heen te leiden , van honden op apen , ko- 
nijnen en honden : eerst met dat verzwakte virus entende , dan met 
sterker en ten slotte met het virus fixe, bleek dat voor honden 
volkomen immuniteit verkregen werd. Groot waren nog de moeilijk- 
heden om deze methode op voor den mensch nuttige wijze bruikbaar 
te maken. Door zijn traitement intensif, het meermalen toedienen 
der injecties , al naar gelang van de hevigheid der verwonding , 
daalde voor hondebeten het sterftecijfer van 5 — 20 pet. op 1 — l^/g 
pet. Het duurde echter 14 dagen voor de beschuttende werking der 
enting intrad , wat voor vele gevallen te lang was , die daardoor 
reddeloos verloren moesten gaan en waaruit het afgeven op de 
methode door terstond alles eischende , ongeduldige en daardoor on- 
billijke personen wel in hoofdzaak zijn oorsprong nam. Men behoort 
te bedenken , dat waar veel licht is , sterke schaduw komen kan. 
