W ET EN S C H A P P ET J.T K BT J BI. A D . 
47 
voor pest zeer gevoelige rat bij de verspreiding van die ziekte een groote rol 
spelen kan. De prophylaxe (voorbehoed ing) maakt dus het uitroeien van ratten 
noodzakelijk, wat door mechanische (vangen, enz.), chemische (arsenicum, phos- 
phor, bezwavelen) en bakteriologische middelen geschieden kan. Als bakterïolo- 
gisch middel daartoe vond danysz in het Institut Pasteur te Parijs een tot de 
coli-groep behoorenden bacil, welke bij een muizen-epidemie geïsoleerd werd en 
dooi’ bizondere cultuur en passage door dieren ook voor ratten virulent gemaakt 
werd. Ovei’ het algemeen zijn met dezen bacil in laboratoria, kanalen, maga- 
zijnen en schepen bevredigende proeven genomen, markl vond bij zijne proeven 
dat muizen daardoor septicaemie (bloedvergiftiging) kregen, ratten echter door- 
gaans slechts een ziekte van de darmen. Het is noodig niet alleen de scheeps- 
ratten, doch ook de op het land levende ratten te verdelgen, wat in Hamburg 
en Kopenhagen door het uitlooven van premies geprobeerd werd. In Kopenhagen 
en Frederiksborg werden in 1898 in 10 weken ongeveer 100.000 ratten gedood. 
[Centralbl. /. allg. Gesundh.pflege ^ XXI. 1 — 2). 
a. s. 
AARDKUNDE. 
Gasontwikkeiing uit plutonische gesteenten. — armand gautier heeft ver- 
schillende plutonische gesteenten, vooral uit de klasse der granieten vochtig ver- 
hit en daarbij, zoodra de temperatuur boven 300° kwam, ontwikkeling van 
gasmengsels waargenomen, overeenkomende met die uit vulkanen. De steenen 
behoeven juist niet in de buitenste lagen vochtig te zijn , de plutonische gesteenten 
bevatten doorgaans inwendig water genoeg. 
Het bleek hem , dat die gassen eerst gedurende de verhitting gevormd worden. 
Dit feit is van belang, ter verklaring van den oorsprong der onderaardsche gassen , 
die in vulkanische streken en door warme bronnen uitgeworpen worden. Een 
reeds gestolde steenlaag moet, ten gevolge van instorting, zijdelingschen druk 
of aanraking met nog vloeibare lagen opnieuw verhit worden en uit alle spleten 
nieuw gevormde gassen en dampen uitstooten. Eén kubiekmeter graniet zal , verhit 
tot 1000° C., 20 aan verschillende gassen en 89 stoom ontwikkelen. Men 
ziet dat dit de oorzaak kan worden van een geweldige explodeerende kracht, 
toereikend ter verklaring van vele vulkanische verschijnselen, zonder dat het 
noodig is daartoe de hulp van tot groote diepte doordringend bodemwater aan 
te nemen. {Gae.a^ 1901, 506.) r. s. tj. m. 
VERSCHEIDENHEDEN. 
Siberische boter. — De opening van den Transsiberischen spoorweg doet 
reeds haren invloed gevoelen op den Europeeschen handel en industrie en zal 
