Granaateoom. Moerbezie nboom. 
en Snoey- 
ing. 
Witteen 
koüde 
Vloed der 
Vrouwen 
Rutli.de 
ÜM.Siirf 
J,i. r.m 
Dtdcn. lib. 
Binnenfte 
Bladeren 
der Bloe- 
men. 
Ub. fiiiCn- 
Deugden 
van 't Zap 
uytde 
Korlen. 
D, 0 fror,d. 
Amat. Lu 
fi.i.t. 
JUMrr.138 
GtUn. UB. 
Method. 
idtd. ij. 
F. JEgtnot 
Berk a,p. 
II fol. jc 
Schellen. 
heyd dee- 
17 
afgaande Maan , moeten zc van hare doodc Takken ge- 
zuyverd , en van 't meefte nicuw-gc fc horen Hout be- 
fnoeyd , of met ccn Schacr gefenoren worden : Dra- 
gen anders wcynigc of gcenc Bloemen. Want dccze 
Telgen 't meefte Vocdzel na zich trekkende, ontbloo- 
ren de filociïcm-dragende Knoppen te 2cer van hare 
drijvende kracht. 
KRACHTEN. 
DE Bloemt» dcezer Boomcn , zoo wel Wilde als 
Tamme , zijn koud cu droog in den tweeden 
. Graad. In Roode Wijn gezoden , en daar van 
gedronken , of gedroogd , en 't Poeder ingenomen , 
floppen de Witte en Roode Floed der Vrouwen , dc 
' Roode Loop , en 't bloeden van varjfche Wonden. Nee- 
men wech de ongelccgcnthevd des Ligchaams, wan- 
neer de Natuur zich door de Stoelgang wil ontladen , 
en echter zulks niet verrichten kan : Welke Quaal van 
dc Gcnecs-gclccrde werd genoemd Tanafmm. 
Maken ook de Tanden vair , en zuyvcrcn *t Tand- 
vleefch , als men 't daar mcé wafcht. Hcelcn dc Ge- 
Jchenrdheyd , en doen te ruggc keeren de necrwaarts- 
zinkende , of uytgejchorctie Darmen , bij wijze vin 
Plaaftcrs daar op gclcgt. 
De binnenfle Bladeren der zelve , gefloten , en met 
Zuyker vermengd tot een Conferf ', dan anderhalf lood 
daar van met gcftaald Water , of flcrke roode Wijn, 
gcbruykt, heeft dezelve Werking : Doet ook ophou- 
den 't RoodAfcliZtOen, en dc onnatuurlijke Buyk/oop. Dc 
onfleltenis van Liever en Milt wcrd'er door wechge- 
nomen. Alleen 't Poeder op Honden geftroyd , ge- 
neert dezelve. 
Dc Fruchten , of z,uttre Granaat-appelen , droog, en 
verkoelend in den tweeden Graad , ook een wcyriig 
te zamen-trekkend van aart , gegecten , doen wel Wa- 
ter toffen, doch zijn voor oude Lieden niet dienftig. 
'iZap uyt de Korlen (ook van ccn verkoelende en 
te zamen-trekkende kracht) uytgeparft, en met Zuy- 
ker of Honing gekookt , is goed op dc gefwellen des 
Mondt , en der heymlijke Leeden gcftrcckcn : Neemt 
wech de gebrecken der Neusgaten , en dc pijn der 
Oore»: Hccld de lopende Wonden en Zweercn ofZeeren 
der Becncn en Voeten. Een geheclcn slppel in ccn wel 
toe-gemaakte Pot gedaan, in ccn Oven uytgedroogd, 
en tot Pulver gefloten, verdrijft ook de Roode Loop, 
anderhalve of twee Scrupelen met roode Wijn inge- 
dronken. 
't Zap deczer Vrucht , aangenaam voor de Afaat , 
verfterkt niet alleen dezelve , maar verdrijft ook hare 
hitte , doet 't Braken ophouden , en neemt wech de 
brand ïn de. Koortsen. 
De lootte Granaat-appelen , niet zoo zeer verkoelen- 
de noch te zamen-trekkende van aart, werden voor dc 
befte gehouden , doch men moctzc , zoo wel als de 
z.uure f matig gebruyken. Zijn voor dcMaag en Borfi 
niet ondienftig. Verdrijven dc Hoeft , maar veroorza- 
ken Winden , en zijn de Koortzigc menfehen niet 
voordcrlijk. 
Tic Korlen van deeze z,oete (goed voor de Maag, 
maar geenzins dc z,uure , gelijk Lonicerus daarvan 
fchrijft) in Water gezoden , en van 't zelve gedron- 
ken , ftjld het Bloedjpuygen, 
Dc Schel hier van , bij vcclc genoemd Malicorium , 
heeft dezelve kracht als de Bloemen ; doch werd meer 
als die, ook als dc Korlen of 't Zap , gebruykt. In 
Wijn gezoden , of gepulveriseerd , weerftaat alle ver- 
rotting en vervuiling , zoo wel in de Darmen als in de 
Afaag: doet de Wormen fterven : is dienftig teegens de 
Koorts , en zeer bcquaam tot dc dingen , welke men 
moet gebruyken om tc verkoelen en te floppen. 
Deczc fehoonc en aangename Vrucht is niet alleen 
heedenfdaags van een ieder zeer begeerd, wecr^ens zijn 
aangenaam zap, maai' was ook voortijds in der/ff breen 
Godsdicnft gcbmykclijk , cn hoog geacht : Men kan 
liier van nazien 't tweede Boek^A-foJis : Waar in dc Hee- ExeJ. 
tc aan Aiofes niet tc vergeefs beval, dat hij den onder- xxtiii. m 
ftcn Zoom van de Roi^ des Hoogcn-pneftcrs barons 
zou vercieren met Granaat-appelen van Scrtarhken , 
gcelc Zijde , en Rozen-rood heerlijk gemaakt , kon- 
ftig vertonende de ware gedaante der lccvcndc Vruch- 
ten. TufTchcn ieder Granaat-appel moeft ccn gouden 
Klokje of Schelle hangen. Dcczcn Rok_ moeft Rij aan 
hebben, als hij in 't Heylige ging : Waar meede wierd Bedenking 
tc kennen gcgccven 3 dcf:d(.lhcyd der deugd, dc nccde- des Schrl i* 
righcyd des leevens , dc ecnighcyd des gemoeds , en 
dc oprechtighcyd des herten , met welke zij alle God 
moeften eeren cn dienen : t'clkcns hen hunne zonden, 
op 't gcluyd der beevende Klokjens, dat is, 't gehoor 
van Gods Woord, en vreezc voor zijn Almagtighcyd, 
voor oogen (lellende, in een diepe necderighcyd harer 
zielen : Waarom ook dc Hoogc-pricftcr den Hccre niet 
recht dienen , veel min des Volks mifdaad verzoenen 
kon, zonder aangedaan tc zijn met 't gehcyligde kleed 
der fchoonhcyd , znyverheyd cn 's herten oprechtig- 
heyd, maar daar over den dood zou geftorven heb- 
ben; gelijk ook die alle zal weervaren , welke bevon- 
den zullen worden niet bekleedt tc zijn met 't kleed der 
vreeze Gods. 
IV HOOFDSTUK. 
MOERBEZIENBOOM. 
Et dien Naam is deezen Boom bij dc Namen. en 
Necdcrlandcrs bekend : Op 't Latijn verfchey- 
Morus: In 't Hoogduytfch Maul- den " Soor_ 
— . — ... - ten der . 
blerbaum: In t Francais Meurier : M^ried». 
In 't Italiaanfch Moro , en Moro èoamtm. 
celso. Hier van zijn mij in haren 
aart alleen twee bijzondere Soorten bekend , nament- 
lijkjMoiUJS NtCHA , Zwarte Moerbeziën-, cn Morus 
alba , Witte A-foerbcz-ienboom. Beyde zijn ze van 
cevcn dezelve bouwing en waarnccming. 
Zij beminnen een gemeene , zandige , drooge , cn Vaarnec-" 
wclgcmeflte Aarde; ccn warme plaats , opene , vryc f"i n g der 
Lucht, en weynig Water. Jaarlijks gecven ze in deczc zclïe; 
Landen rijpe, doch ongezonde Vruchten. Konncn 
dc koude des Winters tamelijk wel verdragen : Echter 
lijden ze niet alleen dikmaal fchadc door harde en lang- 
durige Fbrjl , maar komen ook wel geheel te verder- 
ven , gelijk in de jaren 1646., 1058., 1Ö70., en op 
meer andere tijden gefchied is. 
Zij werden op dricderley wijzen vcrmcenigvtildi'rd , A.mwin-' 
of aangewonnen , te wecten : nin E* 
Eerji , door hare bij de Wortel uytwaflcnde jonge Ecrftcwii- 
Spruyten , welke men in de Maitnd van Aiacrt met xe. 
een volle Maan infnijd : dan met aarde aangevuld zijnde 
fchietenze zeer bcquamclijk Wortelen. Als dccze twee 
jaren oud zijn geworden , moeten zc op een Voormid- 
dag werden verplant , niet in den Her/ft , maar in de 
A/aert , met een afgaande Maan. 
Indien men in eene der grootfte Wortelen dcczes Onder- 
Booms met de Spade flcckt tot op de helft, zoo zalzc vinding.' 
daar een knobbel maken, cn veelvoudig uytfehietcn. 
Ten anderen , dbor jonge Takjcns ; welke men in Tweede 
-April, of Aiaert, met een volle Maan afTnijd, cn aan ^■l* 6 - 
een donkere plaats in dc aarde flcckt. Dceze, dikmaal 
met water begoten , beklijven, cn vatten Wortelen. 
Ten derden , door manier van Emen ; 't welk in Derdewij- 
stprit met ccn waffcndeMaan gefchied,op ecnCASTA- «■ 
nien- , wilde Peer- , of Appelboom ; wiens 
Vrucht dan zijne natuurlijke verwe verlieft , cn bleek 
werd. 
De witte. MoEnnrziENcooM is wel zno hard van Witto 
natuur als de zwarte : kan daarom dc Wintcr-koude (, ; 0 " be * 
beeter verdragen : werd ook veel grootcr , doch zijne ^i) to< *' 
Vrucht blijft kteynder; en komt, bij goede warme ja- 
2 ren 
