15» 
Beschryving van de Boomen, I Boek, 
10 
ren, in deeze Landen tot een volkomene rijpheyd; 
gelijk ik zelfs Anno 1670. binnen Brujfel heb gezien 
in den Hof van den ervaren en beroemden Heer Jo- 
hannf.s Hermans , Apotheker : ook heb ik'cr van 
gegecten : waren laf en zeer zoet van fmaak. 
Bladeren , 
waar voor 
goed 
KRACHTEN. 
k E Bladeren der Afoerbez,icnboomen , als c 
DL Bladeren der Aioerbez,icnboomen ,als een wey- 
nig te zamen trekkende en zuyverende van aart, 
met Azijn en een weynig Oly gemengd , of 
iïu^sürp ook' 200 wc l varfch als gedroogd , in Wijn gezoden, 
1 i.f.ioa. zijn goed voor de geene , welke zic\\ gebrand hebben, 
op de befchadigde plaats geftreeken, ot opgclegt. Der- 
gelijks voor de beeten der Adderen , Slangen , en 't 
fteeken der Byen : hier to'e is ook 't Zap zeer dienftig 
bevonden. 
CAltn.de Y) c Aherbeuien zelfs Zijn koud tot in den derden 
Simp. ' ■ Grapd" , cn zeer te zamen-trekkend : van naturen on- 
Ctrt.Iiê. gezond, en verwekken gemeenlijk , als men'er te veel 
*a. esp. 19. van eet, eenige krankheid., of Pcftilentialc kiekte. 
t8*«* !'s' ^'JP' voor den ecten genuttigd , maken Stoelgang, 
' doch gcevcn weynig Voedzcl: ftillcn de dorft- ver- 
wekken luft om te eeten , wanneer de Afaag , door 
groote hitte , f!ap of flauw is geworden. Maar na de 
maaltijd gcbruykt, verderven ze de Afaag, ontftcckcr. 
de Leever, en veroorzaken flaap. ' 
Onrijpe De onrijpe Vruchten gedroogd , verftoppen zeer : 
Vruditen. zijn dcrhalvcn dienftig , om 't Braken te doen ophou- 
den , en de Bloedgang , ook alle andere diergelijke 
touch C* V° c d cn > te ftempen. 'xGediftilleert Water van dezelve 
merar.in is nut, om in de Angina (Scjuinantie , of 't Kcel-gtxnvel) 
Match. Ub. tc gebruyken , daar mee gegorgeld, 't Zap daar uyt 
j.fj/.pS. gepaj-ft ( en mc t Zuyker gekookt (als afdrogende en 
te zamen-trekkende) heelt dezelve kracht: is ook goed 
, tecgens de ontftceking der Leever : de Tong, en 't Tand- 
vleefch daar meê geftreeken , geneefd der zclvcr Wonden, 
en beneemd dc fchictende * Zinkingen harejiracht. 
Baft der De Baft van de Wortel deezes Booms is*bitter van 
Wortel, aart; warm, droog, zuyverende, en van een purgee- 
rende kracht. In Wijn geklokt , en daar van een goe- 
de Roemer vol heet uytgedronken , docd de verft opte 
Dkfc.Ub. Aïaandftondcn weer voortgaan: opend ook de verjlop- 
1. «/.i8r.^ ( - M £ van L ecver cn Af Ut : doodt de Wormen, en 
werd gepreczen teegens vergif. 
't7.apder Wanneer deeze Wortel in de Maand Julius werd 
Wortel gekerfd, of gcfnccdcn, zoo geeft ze van zich een groot 
jeegens j^j ^ ^ > ( zecr | m fl jj^ wcrc ) > en drachtig is 
pijn, tcc ^ cns j c p-j H ^ eJ . f^den, zeer goed voor etterige 
x,wellen : cn ook doet purgeertn. 
Vi 'Je Mare. 'tHoitt deezes Booms heeft zulk een eygenfehap, 
w&il. dat het, teegens malkander gewreeven , vuur en vlam 
van zich geeft : Zoo dat men , bij gebrek van vuur , 
't zelve dcezcr wijze kan bekomen cn gebruyken. 
Vruchten De Vruchten der witte Afoerbcz-ienboomen , van welke 
tJerwitic de Oude geen kennis hebben gehad , maar door Cas- 
sianus Bassus eerft bekend wierden , zijn in geen 
achting, en werden niet begeerd. Hare Bladeren cch- 
Cajf. Bajf. ter verfbrekken dc Zijde-wormen, welke men Bombiccs 
i. 10 c.69. noemd , tot een goed Voedzcl : Waar door ze ook 
i ln Tht'op ÊhoOM! en meerder Zijde werken, als door'tgcbruyk 
4. /0/.401. van die met z.wart-roode Vruchten: welke, wanneer 
men ze aanraakt , de vingeren een fchoon-roodc vcrwe 
toevoegen ; die men door geen bcquamer middel kan 
wechncemen , als met 't Zap der zelve Vrucht , die 
noch groen of onrijp is. 
Zeldzame Athen.£US verhaald, dat ten tijde van Hegez,an- 
Gckhicdc- fó r g ecncn Motrbez-ienboom in gantfeh Griekenland 
eenige Vrucht heeft gedragen in den tijd van twintig 
jiihtn.lib. achtereen-volgende jaren : in welke de Menfchen ful- 
i. kerswijs een zeer zwaar Podaqra overviel, dat noch 
Man noch Vrouw, noch jonge noch oude, noch 
Dicnftmaagd noch Dicnftknecht daar van verfchoond 
bleef : daar na tot de Schapen en Gcyten overgaande, 
* CatftrrhtTj. 
Mocrl- 
zienboa 
heeft zoodanig een vernieling daar onder veroorzaakt 1 
dat nauwlijks 't derde deel overbleef. 
'tls ook aanmerkenswaardig , dat men dc Elephan~ Vreemdig 
ten, nu ten ftrijde bcreyd , om haar wreed en onzin- hxyd. 
rug tc maken, 't roode z,ap der Afoerbe^ien , of daar in ^f v ' é Lem * 
geverwdc Vaandelen , vprtoond cn voorlegt ; waar ut^ifru 
door ze zoo ontfteld werden, dat ze als verwoed, met 
een fterke drift om te verdelgen , op de vijanden in- 1 Mach. 
dringen. Zie hier van een voorbeeld in 't cerfte Bod^ vl -l+- 
der Afachabee'n, 
V HOOFDSTUK. 
MISPELBOOM. 
j|7 Y veele niet alleen wel bekend , maar Namen bij 
ook om zijner Vruchten wil zeer bc- verfchejr- 
£ gcerd , werd in 't Latijn genoemd £j7° t ' 
;, Mespilus : van de Hoogduytfchcrs 
3& Mispel-baum : in 't Franfch Nef- 
flier : en in 't Italiaanfch Nespei.o. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend drie bijzon- Verfchej'- 
derc Soorten , Mespilus sativa, gemeene tamme tlcnc Sü0r " 
Aftfpelboom: Mespilus sylvestris , wilde Af, <fp d-^fycL 
boom , wiens Vruchten noyt gegeetcn of gcbruykt boomen. 
worden , en Mespilus aronia , of Mispelboom 
aronia van de Oude genoemd , wiens Vruchten 
kleyn zijn, cn vcelc bij malkander hangen ; gemecne- 
lijk voorzien met drie Stecncn. Wannecrze hare rijp- 
heyd bekomen , werden zc roodverwig. Deeze alle 
zijn niet van ccven dezelve culture of bouwine. 
DeMESPiLUS sativa., of gemeene tamme Mispel- Gemeene 
boom , brengd zijne Bloemen voort in 't begin van tamm e 
May-mxmd. Bemind van naturen een zandige, ofj^^ 1 " 
ook een gemeene wel gemefttc aarde, een goede luch- 
tige plaats , en veel Water : verdraagt dc felle kou- 
de cn alle andere ongclcegcnthecdcn der Winter. Heeft 
gemcenclijk in Otlober volkomen rijpe Vruchten : die 
men, met een volle Maan geplukt, cn weck geworden 
zijnde, houd voor een aangename fpijs, of banket. 
_ Deeze Boomen werden in onze Gcweftcn gemeene- Aanwin- 
lijk vcrmeenjgvuldigd,of aangewonnen ,daor dc konfl nin g- 
van Enten; 'twclk meeft gefchicd op Haagdoorn- 'm dc 
Afaert; alhoewel men oordeeld, dat men 't bcquamer 
op Ouee-jlammen kan verrichten. 
Wil iemand van deeze Soort Keer groote Vruchten Midde! , 
bekomen , die neem een Ente uyt 't midden , of bo- om zeer 
ven uyt den Boom , zittende ten Zuyden , en ftccke S roolc 
die in de Maert, teegens *t cerfte Quartier der Ad aan, Kfebg? 
op een bcquame Atifpd-ftam , die van een Korl i: 
zayd geweeft in Februarius of Afaert , met een af- 
gaande Maan, (welke dan twee Jaren in de aarde 
blijft , eer ze opkomt , cn niet alle Jaar tot zijne vol- 
komenheyd geraakt ) zoo zal men ongelooflijk- 
groote Mispelen" daar van trekken. Ik hcb'cr een Voorbeeld, 
op deeze wijze gecultivem gehad , die zulke Vruch- 
ten gaf, dat in de Kroon der zelve een gehccle Rijks- 
daler kon leggen. Vermits deeze Boom , wecgens zij- 
ne groothcyd, op een ongclccgenc plaats ftont, moeft: 
hij uytgeroeyd, en alzoo verdorven werden; 'twclk 
waarlijk jammer was. 
Daarenboven , indien noch iemand de gedagte jon- Ander 
ge van Korlcn gezayde Afifpel-ftammen , dne [aren niJdel. 
ftil gedaan hebbende, van hare Hert-wortel ontbloot; h^ r "i°ker 
(gelijk van de Appei.coomen en meer andere gezegt Vruchten 
is) met een afgaande Maan verplant , en, na een Jaar te winnen, 
of twee, daar op ent , zoo zal hij noch veel heerlijker 
Vruchten genieten , cn met zonderlinge luft een won- 
derlijk vermogen der Natuur aanfehouwen. 
Dc Mespilus aronia, of aronie Mispelboom, Arom'c 
wiens Vrucht werd genoemd op 't Latijn Malum Mi^et 
azaroi.um : op 't Italiaanfch Azaroli , en in 't boora ■ 
,fVtf«/c&TARNOTEs,of ook PoMMETS,is veel tecderder 
van aan : bemind een goede zandige aarde s taamüjk 
voor- 
s ge- men. 
