*7 
Beschryvinc van de Boomen, I Boek, 
Gcdnantt 
der Bloe- 
men, 
en der 
Vruchten, 
zich gantfeh hol in de rondte, gelijk die van de Canna 
Jndtca (Indiaanfch blocyend Riet) of een gemaakt 
Pccpcr-huysjc : welke daar na van de Wind bewetgd 
werdende, met een klcyn gcdruyfch kraken , ook lig- 
telijk breken. 
Uyt *t middelfte en bovenfte Hert komt,ecrft een 
eenigc zeer dikke cn ronde Bloem-iros voort , met 
zommigc kleync bladcrtjens als bedekt , op een dikke 
cn ronde Steel ruftende; welke (na 't vergaan der 
Wit-gecle Bloemen , beftaande uyt vijf fmalle Blade- 
ren , een kleync hand of daar ontrent lang) grootcr, 
ja tot tien of twaalf voeten toe hoog werd, en dan ge- 
zien met dertig , veertig of vijftig krom-gebogenc 
Vruchten beladen. Decze voortkoming gefchied zeer 
haaftig ; ook cerft regt opftaandc , doch hangen daar 
ra aan korte cn dikke Steelen , drie of vier bij malkan- 
der gevoegd , van welke de alderbovcnftc zelden hare 
volkomcnheyd verkrijgen. Ieder Vrucht is een voet 
of meer lang , en in dc rondte zoo dik als een Mans 
arm, of een middelmatige Concommtr, ook inwendig 
van zulk een fubflantie, of vleefch, doch zonder ecnig 
z*aad: in 't cerft effen , glad, cn groen; maar rijp ge- 
worden , trekt ze na 't geel , cn geeft dan een aangena- 
me reuk van zich : heelt voor aan een lpitze punt; op 
'tligchaam eenigeweynige verhevene rugs-wijze hoog- 
ten ; ook een dikke huyd , of Schel , die zonder mocy- 
te kan afgenomen werden : is inwendig bleek uyt den 
rooden ; wit , of lijf-verwig ; fchoon van eoleur ; 
zacht om in te bijten , als Meel cn Boter ; voorzien 
met ecnige roodc, half-maans-wijze in 't rond geftelde 
dradige ftrcepen , in zulk een geftatte als men in dc Co»- 
Der zthet commereK *ict, zeer aardig. De fmaak_h zoo aange- 
fcmak. naam, lieflijk, en gezond, dat ze met recht een Para- 
dijs-appel mop. werden genoemd. In veele Geweftcn, 
zoo wel van Ooft- als Wèjl-Indien , lecven de gemcene 
lieden van decze Vruchten , en houden zs voor een 
lekkere koft : wantzc hebben een vaft , digt vlcefch. 
Men kan ze derhalvcn bij andere Spijzen koken , of 
braden, confijten; ook, om haar lang goed te behou- 
den, in dc Zon, of in een Oven, drogen. 
Wanneer dc onderfte Vruchten dcezcr tros rijp en 
geel beginnen te worden, op dc verhaalde wijze , fnijd 
i men dc gcheclc Stam met zijne tros tot boven de aar- 
, de gantfeh af ; zoo rijpen met'cr tijd al dc andere na 
orde, en daar mee verjterft dc Wortel t'ccncmaal. Daar 
na komt weer in des zelvcn plaats 't grootftc en 
fterkftc, bij de oude Wortel uytgefchotcn , jonge Lot: 
dit gaat dus gedurig toe. T'elkcns, Jaar voor Jaar, 
geeft 't nieuwe Lot , ceven als 't voorgaande , hare 
Vrucht, cn verflerft dan weer. Dcezcr wijs vermeer- 
deren z.e zich alleen in hare natuurlijke geboorte-plaats-, 
en blijven eeuwig-durend; inzonderheyd , wanneerze 
zijn geplant in een vochtige aarde. 
; De Musa minor crucigera , of kleync Bana- 
U NIEboom met een krup -dragende Vrucht , werd van 
Xtr*. veele in 't Needer landje h gchceten Adams-vygeboom, 
om dat , gelijk zommige willen , Adam van decze 
ecdele Vrucht zou gegecten hebben : ook ■nel Para- 
DYS- APPEL BOOM , 1NDIAAN5CHE VyGEBOOM , of 
Verfchey- Bakovensboom. Boven decze namen voeren ze in 't 
de namen. Latijn die van Ficus Indica fructu minore; Fi- 
cus Adami; Pomum Paradisi, en Bacoba : bij 
de Portugeez.cn werden ze gehecten Pacoeira : in 
Conga Quibua-aqhitiba : de Vrucht zelfs , quiti- 
ba, Pacobete; doch van de Portuaeez,en Pacoba. 
Van aart cn fubflantie is dcczen Boom dc voorgc- 
dagte gelijk , doch waft van naturen niet hooger , als 
tien, twaalf, veertien of zefticn maat-voctcn. Heeft 
een groote , bntynachtige knobbel-wortel , met ecnige 
witte veekelen voorzien : uyt dezelve ziet men in ccn 
korte tijd opfchietcn hare Stam, zoo dik als een been; 
fponsachtig, groen, wat blinkende, niet anders als uyt 
B/aderen beftaande , welke aan bcydc zijden , onor- 
dentelijk boven malkanderj voortkomen, hangende aan 
Vermee- 
nigvuldi 
gen haar 
boortt 
plaats, 
Befchrij- 
Gedaante 
derBlade- 
tCD. 
28 
dikke Steelen, ontrent ccn voet lang , of noch langer. 
Deezc Bladeren, bekleed met een zeer aangename blecke 
groenhcyd, zijn drie, vier, en vijf voeten lang; ontrent 
anderhalve of twee voeten in *t midden breed ; voor, 
en achter aan de Steel wat fmalier, ook voor aan ftomp- 
rond cyndigende , cn van fubflantie als Aderen , de 
voorigc gelijk: uyt welker Hert , of bovenftc groote 1 
ronde cn bmync Knop , de Bloemen voortkomen „ 
tros-wijze tc zamen gevoegd , en cerft als met kleync 
half-rondc , geftreepte cn bruyn-gevcrwdc bladcrtjens 
bedekt ; welke haar daar na van malkander doen, cn , 
als dc Vruchten groot werden , vergaan. Decze zijn 1 
die van dc voorgaande Boom in alles niet ongelijk , 
doch wclrickcndcr : die naderhand van een twee , drie 
of vier voeten lange, onder zeer brecde cn dikke, boven 
wat dunner , en met'cr tijd van dag tot dag grootcr 
werkende , ook gemeenlijk regt-opftaandc Vrucht-tros 
(van de Francotfen in dc Amcncaanfche Eylandcn Re- 
gime genoemd ) gevolgd werden ; aan welke zeftig , ! 
tagtig , honderd , en dikmaal noch meer Vruchten 
werden geteld ; zoo dat twee Mannen aan eene Tros t 
over een ftok gelegt , of daar aan gebonden , genoeg 
tc dragen hebben. Tcrft zijn ze van vcrwe groen , 
daar na geel : ontrent drie-hockig-rond,een haïxe voet 
lang, zoo dik als ccn arm, of matige Concommer. Lang 
houden ze aan zich ccn gedeelte hnrcrverwclktc Bloem: 
hangen aan korte fteelen , zeer digt op malkander tc 
zamen gevoegd; van wtlkc dc onderfte eyndclijk door 
hare zwaarte neerwaarts hellen ; en zijn niet zoo krom 
als dc voorgaande; doch van binnen wit, enïn'tmid- 
den aardig als met een kriys voorzien. Decze inwen- 
dige fubflantie is veel wecker , als die van dc voorhec- 
nen gedagte : kan derhalvcn niet zoo bcquamelijk ter 
fpijs bereyd werden ; maar zijn alleen om uyt dc hand 
te ecten, cn dan zeer aangenaam, wegens dc bijzonder- 
z-oetc cn lieflijke fmaak. 
Zij vermeerderen haar zelvcn op dc voorheencn aan- 
gewezene wijze der andere : waar doorze dan, eens 
op een plaats geplant zijnde , voorts altijd groeyende 
blijven, 
KRACHTEN. 
DE Vruchten van deeze twee fchoonc Boomen zijn 
warm en vocht in den cerftcn Graad. Rauw 
gegecten, gecven een tamelijk Voedsel, aan 
's Menfchcn Ligchaam : zijn zeer goed voor dc verhit- 
te Nieren, Longe , cn tecgens brandende Koortsen: 
drijven *t Water af: zijn de A/aag aangenaam, en ver- 
wekken Kift tot Venus werk^. Gekookt genuttigd, ver- 
vrolijken ze 't Hert ongemeen. De Steelen aan de 
Varkens te ecten gegeeven , maken dezelve vet. Dc 
Stam en Bladeren verftrekken dc Elcphanten in Oofl- 
Indien voor een aangename fpijs. De Bladeren voor 
haar zclven werden ook van veele Indianen gcbruykt 
tot Tafellakens , Handdoeken , Serviettcn , Pccpcr- 
huysjens, en diergelijke dingen. 
Dc Tronk_ zelfs in fttikkcn gcfnecden , en in Water 
gekookt, verlmelt gantfchlijk daar in : echter blijft het 
Water zelfs helder cn klaar. Nochtans verwt het al- 
lerlcy wirtc Stoffen, ook Lijnwaden en Cottocntn, 
geevende die een bruync eoleur, wanneerze daar in na 
behooren gekookt , of ook maar ecnige dagen daar in 
gclcgt werden. 
bi, m, 
kander 
Vermcc- 
nigvuldt- 
E in g- 
Gebruj'k 
derBlade- 
Van de 
Tronk 
IX HOOFDSTUK. 
PEEREBOOM. 
^OjP 't Neederhmdfch dus genoemd , werd in Verfl-hcV' 
SfVÖJ ' r Lattjn gehecten Pyrus :in't Hoogdujtfch dc namen 
KdHn»»»^. 't Lranfch PoiKitR : van 
Birnbaum: 
dc Italianen Peraró. 
Men vind Yan dezelve overal veele ver- Vcrfcliil. 
ft lullende 
