33 
QjJ heeoom. Amandelboom. 
<Jucc- 
Hoofdpij n> 
Ko^eluyt Wil men een Kogel, die icmant in 't Ligchaam 
umkten. mo S r zittcn • u >' c de wondc t«*kcn > de ftcekc daar 
in ccn Wiek , gemaakt van een Ottec-peer, of bij ge- 
brek der zelve, van Ouee-vle ^Tbeftreeken metOly 
van Eyeren. 
Men heeft zicli derhalven niet te verwonderen , dat 
zoo veel dicnfligc dingen , ftrekkendc tot der Mcn- 
fcHen gezondheyd, aUerweegen van deeze Vruchten 
ji.Lujtt. i. werden bereyd : onder welke 't Ottee-vleefch geenzins 
— -46- ecne der minftc werd gereekend. ~~Want voor de maal- 
tijd daar van gegeetcn , ftopt het dc Buikloop ; doch 
na den ectcn gebmykt , opend het dc Buyk , cn ver- 
oorzaakt Stoelgang. 
Dc Oue cn necmen wech dc Hoofdpijn , welke voort- 
komt uyt de dampen van dcMaag, na boven trekken- 
de, vermits ze de krop van de Maag iluytcn: zijn goed 
voor zjwtngerc Vrouwen , zomtijds daar van gegeetcn; 
doch moeten zich daar van onthouden tecgens den tijd 
der Verlofling. 
Met 't FPster, waar in gezoden zijn volkomen-rijpe 
Oneen-, (want deeze zijn altijd de befte) brengt men 
weer te recht de uytgefchotcne Moeder , en Aars- 
darm ; daar mee geftoofr. 's Avonds daar van ge- 
dronken , maakt een lufng gemoed ; verwekt ectens-lufl, 
en verdrijft dc dronkenfehap. 
Dc wolligheyd , welke men op deeze Vruchten ziet, 
in Wijn gezoden , en op Carbonkelen , of pejhlcntiale 
hardtgheyd gelcgt , verdrijft en genceft dezelve : doed 
ook 't uitgevallene Hayr weer groeyen ter plaats daar 't 
uytgcvallcn is; volgens 't getuygenis van Leonhar- 
DUS FuCHSIUS. 
De Korten deezer Vruchten in Rozen-water ge- 
igheyd .wcykt , gecven van zich een vette en taye ilijmeiig- 
m- heyd, genoemd Mucilago , of Mucagn Cydoniorltm. 
Deeze met een doekje op 't Fondament gelegt , is zeer 
goed voor de Takken (anders gezcet ^ , of Am- 
leyen). In Water gewcykt , en daar mcê gegorgeld, 
neemt wech de hitteen hand in de Keel, en van de 
Maag. In dc Mond gehouden , verftaat zc dc dorft , 
cn geneert ccn gewondde Tong. Werd ook gelukkig 
geftrecken op de verbrandheyd ; cn gedaan in Cltfte- 
rien , welke men gebmykt tecgens de roode Loop cn 
diergelijke Qualen ; want hier door werd 't gedarmte 
verzacht , de fmerte , cn de fcharpheyd der ontftec- 
kende vochtïgheyd wechgenomen. 
Deeze gezonde Vrucht is voortijds niet minder gc- 
iu achtgeweeft, als hecdenfdaags. Dc Oude hebben zc, 
de Vrucht om narcr fchoonhcyd wil , genoemd de Vrucht der 
der Liefde. Liefde ; cn dc Godin Vcnm toegcé'ygcnd. Waarom 
ook Plutarchus verhaald , dat de wijze Solon , 
door een bijzondere Wet , alle houwbare Dochteren 
gebood , dat ze niet bij haren Bruydcgom zouden fia- 
pen , voor datzc ecrlr. van deeze Vruchten hadden ge- 
geetcn. Hier door wierd beteekend , dat dc eerfte Bij- 
cenkoomft van Man en Vrouw niet anders moet gc- 
fchieden als met een aangenaam gelaat, lieflijke Tong, 
cn wel vergenoegd Hert. 
Men gebruyktczc ook voortijds tot een bewijs -van 
omv : want als een Dochter een Jongman , of een 
Trouw. Jongman een Dochter, een Ouee-vrucht in den fchoot 
Atben. ïib. wierp , zoo was 't zoo veel als een Trouw -penning 
3- Wanneer dc Jongeling dit deed , gaf hij daar door te 
kennen zijne genccgentheyd om haar ten Vrouw te 
hebben : als ze die behield „ betuygdc zc daar door hare 
v/eer-Iicfde. 
34 
Carbonke- 
Ier,. Uy.- 
gevallen 
Hayr. 
Tucb. 
£Unt. hifi 
f, 140. 
der Quec- 
korlen. 
QüFën va- 
de Oude 
genoemd 
J-liitarch. 
i» Pr*cept 
Conjugjl. 
betuyging Trouw : 
Van 
Vcrfchey. 
XI HOOFDSTUK. 
AMANDELBOOM. 
#*Us op 't Neederlandfch genoemd; maar in 
SSaP ' r Lal 'j" Am ycualus ; in 't Hoogduytfih 
MANDnL-nAUMjin't/Vrfw/ir/j Amandier, 
en in 't Italiaan/eb Mandolarq. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend vier onder- Vferon- 
fcheydene Soorten; namcntlijk Amycdalus vvlca- 
Ris, eructu amaro, gemecne Amandelboom , met denSoor * 
een bittere Vrucht. Fructu dulci , met een z.octe 
Vrucht. Frücti dulci moli iori putamine, met 
een z,oete Vrucht cn VJeehj Schaal .• Amygdalus pu- 
MILA , of NANA ; de KLEYNE , of LAGE AMANDEL- 
BOOM. Niet alle zijnzc van ecnerley aart. 
Al tc zamen echter lieven ze een zandige , gemcene Wat voor 
droogc grond , met een wcynig twee-jarig-oudc Koeyen- 3jrde er }. 
en geen andere , door-mengd : want indien te- KJ2L 
mand Paar -dem,jl , oude of jonge , daar bij quame te 
doen, of ccn naaften bij daar ontrent wou leggen , zoo 
zouden zc daar na Egtelijt onvruchtbaar werden , of 
ten minften eenige Jaren blijven zonder Vruchten te 
dragen, wijl men heeft bevonden , dat ze een merite- 
lijken afkeer hier van hebben : inzonderheyd al de 
croote Amandei boomen ; welke ook veel Water 
minder konncn verdragen dan de kleyne. Voorts be- 
minnen zc ccn openc lucht , en warme plaats. Bheyen 
zeer (choon in 't Voorjaar ; en geevcn in den He'rflt BIoeiTcrn 
volkomcn-rijpcfW«»;gcmeenclijk iederjaar. Kon- aV '"^ 
nen tamelijk w cl dc koutte der Winter uytllaan ; bc- "°' 
halvcn dc gcenc , welke Vruchten met een wceke 
Schaal , of Kraak-Amandclcn voortbrengen. Deeze 
konncn in onze Landen door ccn harde lorfl ligttlijk 
verfterven : worden ook door dezelve , voomament- 
Iijk door veele Neevelen , die ze niet lijden konnen , 
dikmaal aan hare Takken befchadigd. Mo"en in dee- A , 3n win- 
zc Gewcflen niet wel -vermeerderd werden dan door *'" z ' 
hare ftraks na volle Maan gezayde Vnu htcn. Echter 
kan ook dc aanwinning door lnocuUtte gefchieden. 
Doch d'AMVCDALUS NANA , of KEEYNE AlUAN- 
delboom , die nauwlijks vier voeten hoogte opfchicr, '"' 
w erd genoegzaam vermeerderd door zijne bij dc Wor- AmlZ'l 
tel veelvoudig uytlopcnde jonge Schemjens ; welke boom. ' 
men , van zelfs geworteld zijnde , met ccn afgaande 
Maaniin Mam, November, of Ftbnurim , van de 
oude afneemd cn verplant. Deeze zijn van naturen BlotlTem. 
harder dan de groote. Geevcn ih 't begin van April "°- 
2cerfchoonc, bleek-roode, veelvoudige Bloemen, be- 5Óo"7 e o; 
jlaande uyt vijf langwerpige tcederc Bladertjens , be- nicht. 1 
houdende inwendig vcele cierhjke bruvn-roode knop- 
jens : welke ftaan rondom de Takjens ; niet alleen om de 
hoogemaarookomde lage; ja om dcceven uyt de aarde 
voortkomende Scheutjcns ; de ccne boven de andere ; 
zeer aangenaam voor 't gezicht. Dan noch aardige 
BUJmja*; donker-grocn van verwe, wat liardacht'ig Bl.Jmfl 
vanaarr, gcmccnclijk opwaarts gekeerd, ruftende op ™ V-mch- 
korte Stccltjcns, en voortkomende nu uyt dc een, dan Ma ' 
uyt de andere zijde van de Steel , digt boven malkan- 
der ; inwendig met een regt-doorgaande groote Ader , 
waar uyt zeer veel tccdcre en fubtijl-kleyne baren oorl 
fprong neemen , vercierd; onder fmalft, in 't midden 
gcmccnclijk brccdft.cn voor cyndigende in een ftomp- 
achtig punt ; drie vingeren breedte lang , eene vinger 
breed , en rondom als met tecderc , fchoone cn nette 
tantjens gezaagd. De Fruda is bitter: moeten, gelijk 
dc andere, op ccn warme plaats zijn geplant. Konnen 
echter meer vertighcyd Verdragen. 
De bittere Vruchten deezer Boomen werden koeler Biltere 
gemaakt , wanneer men boven op de Wortelen Kir lens Amande - 
mifi legt , dezelve met aarde overftroyd, cn met kou- ^"dÓ™" 
dc Kamerloog ( of Menfchcn-water ) begiet. Hier word™, 
door werden de Amandelen niet alleen boeter van 
fmaak, maar ook Zelfs de Boomen vel-dr^ender; in- 
zonderheyd, als men dit eenige Jaren achter malkan- 
der doed. 
KRACHTEN. 
VArffche , of groene z.oete Amandelen , zi jn van Groene 
fmaak zeer aangenaam , doch geevcn weyni" A mande- 
vocdzel : echter zijnzc dienftig voor dc avtm- ,c °' 
