37 
K 
ARSSEBOOM. 
ORNOELJEBOOM. 
Vogel- 
kar*, 
MidJcl 
om de 
Ctrafui Dc Vocel-kars , in 'c Latijn Cerasus avium , 
Avum.m 0 f Cerasus racemosa- op't Hoogduytfch Eltzen- 
baum , wiens Bladeren meer dan de helft brcedcr en 
grooter als van andere Karsscroomen zijn , waar aan 
ook al dc Blocjfemen veelvoudig bij malkander handen 
aan Trollen , meer als een vinger ]ang , bemind een 
wcl-gcmcfttc cn goede grond. Geeft wel Jaarlijks in 
de May-m.aix\& Bloemen , doch niet altijd in deeze Lan- 
den volkomen -rijpe Vruchten , ten zij bij goede Zo- 
mers. Werd genoegzaam vcrmccnigvuldigd door zij- 
ne bi) de Wortel uytlopcndc jonge Spruytcn ; welke, 
ingcfnecden en gcwortclt zijnde ,■ met een wallende 
Maan in Alaert werden verplant. 
Zij grocyen van naturen zeer hoog, met een regte 
zuyvcrc Stam opwaarts : hebben echter een ligt > voos 
en flegt Hout. 
Wil iemand Karssen , om in Spijzen gebmykt te 
konnen worden, goed bewaren , niet alleen in de Zo- 
mer , maar ook door de gchcele Winter , die neem 
een hard-gebakke Pot , en legge die , met een volle 
Maan , of ftraks daar na , in dezelve , doch niet al te 
rijp; zuyver, en zonder cenige kneuzing afgeplukt, 
ook door een Schaartjcn van 't mccltc deel des Steels 
beroofd: giere daar hecte Wijn op , tot dat ze daar on- 
een geheel der bedolven leggen : overdek dan , wanneer nu de 
tL-bew^ Wijn koud geworden is , dezelve met een dunne bo- 
rLIU dem van gcfmoltc Boter: ftcl dc Pot op een drooge 
plaats, daar f*czn Vorft indringt, en neem daar uyt zoo 
veel, en ter zulker tijd, als hij wil: doch op dat'er 
geen lucht bij koomc , moet men altijd de uytgenomene 
Boter weer ftneltcn , cn op nieuws daar over gieten, 
zoo zullen ze zomtijds een geheel Jaar lang konnen 
goed blijven. 
KRACHTEN. 
DUgcmeenc Karjfai zijn goed , aangenaam , en 
gezond voor alle Mcnfchen , inzonderheyd voor 
die een buuge A-laag hebben. Koud cn voch- 
tig zijn ze van aai t. Stillen de dorft. Met dc Korlcn 
gcbruykt , verfrillchcn cn verflcrkcn ze de A/aag : 
gecven echter aan 't Ligchaam wcynig vocdzcl : ver- 
oorzaken Wmden , en maken een open Lijf; inzon- 
derheyd 's morgens nuchteren gegceren, als'er dcDauw 
noch oplegt; volgens 't bcrigt van Plinius : evenwel 
mogen ze onbekommerd genuttigd werden van die met 
dcKoorts zijn gcquclt , voornamcntlijk wanneerzc gc- 
confijt zijn. Doch gedroogd , jioppen « 't Lig- 
chaam. • 
De zoete, of Spaanfche Karjfen , zijn ondienfrJg voor 
een koude Afaag. Veel gcgcctcn , <locnze Wormen 
grocyen : doch maken meer opening des Ligcbaams , 
als dc andere. 
De Morellen , of bruyne Karjfen , zijn zuurder van 
aart, en een wcynig te zamen -trekkende , derhalven 
gehouden voor de befte van alle. Want zij veroorza- 
ken een gezond Bloed : maken een grage Afaag .- ver- 
dunnen, drijven uyt de Fluimen en diergelijke tjuade 
vochtigbecden des Ligchaams : doen 't Water loffen, cn 
necmen wech dc hitte der Galachtige vochti^heyd. Als 
ze geconfïjt zijn , werden ze zeer dienftig bevonden 
voor allcrlcy z-ieke cn hitsige perfooncn. 
Dc inwendige Kernen deezer Vruchten brengen dc 
Wormen om 't lecven , en drijven 't Graveel af: zijn 
derhalven dienftig voor de gcene , die zich van deeze 
qualcn geqjield bevinden. « 
De Gom , welke uyt deeze Boomen vloeyd ( (lijme- 
rig cn bijtende van aart) in Azijn gewcykt , neemd 
wech dc rttydigheyd en Raod-grond der jonge Kinderen, 
daar mee befmeerd zijnde. Met Wijn ingenomen, is 
goed voor ccn verouderde Heeft : maakt een zachte 
Keel, een helder Gedicht, cn een zuy vere Huyd : ver- 
wekt eetem-luft , en helpt die van 't Graveel werden 
geplaagd. -4 . 
Gemcene 
Karfleo. 
Tlin.U. 
Zoete, of 
Spaanfche 
Karfftn. 
Morellen. 
Maith. liè 
Irag.tiè.j. 
caf. j8. 
Korten der 
Sarilcn. 
Gom uyt 
de Karfle- 
boomen. 
Fuebf. 
Hifi, PU. 
De klcync Vruchten van de Vogel-l-ars , of Cerafus Vögtl» 
Avïnm ( walgachtig-zoct , cn zeer tc zamen -trek ken dj kuilen, 
werden alleen van de Vogelen des Heemcis gegecten : 
doch hare Steentjem in Dxytjchland de Kinderen aan j, Bauhiv. 
den hals gehangen tcegens de Villende ziekte ; volgens ». <- ji. 
't getuygenis van Johannes Bauhinus en J. Henri- 
cus Cherlervs. 
XIII HOOFDSTUK. 
C ORNOELJEBOOM. 
S'$^flpi&i Ecft m '« MtJtrUuifdi gcenen and». Votëurf- 
*** ren naam : op het Latijn werd hij ge- dc namen, 
hceten Cornus : in 't Hoogduytfch 
CORNEI.BAUM , of Ook WfI.SCHER 
Kirschbaum : op 't Franfch Cor- 
neuhbr , en in 't Italiaanfch Cor. 
NIOLO, Of* Ook CoRNARO. 
_ Hier van zijn mij in haren aart kenbaar geworden vierierley 
vier bijzondere Soorten; tc wecten : Cornus mas Soort,:n ' 
FRUCTI RUBRO, of CoKNOELJEBOOM MAN NETJEN , j^,*" ™* 
met een rooderrucht.-CoRKvs mas fructu albo-, of Jctlcy " 
CoRNOELJELOOM MANNETJEN, met een mttO Pracht. ManncN 
Cornus mas foeio varieÏato, of Cornobi jfboom ]mk 
mannetjen met groen en goud-geel ge/troepte Bladeren; 
En Cornus fcemina , of Cornoeijeboom wyfjen. 
van zommige genoemd Cornus syivistbis, of wil- 
ds CoKNObLJEBOOM. Al 
tc zamen zijn ze van ecven 
dezelve Qiiceking cn waarnccming. 
Zij beminnen een gcmccnc zandige ; zoo wel klcyi- Aart dee. 
ge , gemeftte als ongemeftre , vochtige , of ccn tamelijk- m Boo. 
drooge grond , veel of wcynig water ; liever een opc- 
nc, luchtige, als een donkere of fcliaduwachtige plaats. 
Bloeyen niet alleen Jaarlijks vroeg in de Maert , maar 
gecven ook volumen-rijpe frucblcn : konnen felle 
koude, en alle ongclccgcntheedcn des Winters uytftaan: 
werden ook van naturen zeer oud. 
De FermeemgvoldtaMg gefchied niet alleen door dc Venrtc> 
harde Korten der Vrucht, welke men zayd met ccn af- "jj"!* 
gaande Maan in Maert , op een donkcrachtige plaats, E '° s ' 
in ccn gemeftte grond, daarzc twee Jaren lang in blij- 
ven , eer ze opkomen ; maar ook door hare bij de 
Wortel , of cevcn boven de aarde uvdopende jonge 
Scheittjens; welke men ten halven infnij'd, op de wijze 
der Ancelieren, en dan met aarde aanvuld, waar op 
ze, ook wel van zelfs, Wortelen vattende; daar na ter 
gcmcklcr tijd en met een afgaande Maan , als de Wor- 
tel nu twee Jaren oud is, van dc oude werden afgeno- 
men , cn verplant. 
Dc COBNUS nUU , of CÓrnOEEJEBOOM WTF- Wijfjtn;.' 
jen , Hoeyd wel in ieder Voorjaar*, doch veel later als Cornodj». 
de CornoïIjeboom mannetjen, wiens Bloemen, van 
verwc geelachtig , bij tweén , of een alleen , door dc 
gchcele Boom van onder tot boven verfprcyd , in 't 
begin van Mucrt voortkomen ; daar die van 1 wvf- pjotmen 
jen , bij troffen alleen aan dc uyrerfte punten der Tak- indcezo ' 
ken , in 't begin van May cerft werden gezien. Geeft Landen 
echter in deeze Landen noyt cenige Vrucht; waar door "°^Z 
ze bij veele de naam van wiede Cosnoeljeeoom 
heeft bekomen. Kan ondertuffchen genoegzaam aan. 
worden door dc voor-gedagte Uytloop- 
geu'onnen 
zelen. 
KRACHTEN. 
DE groene Bladeren deezer Boomen , als zeer ver- G mI. dt 
drogende , of ganrfch alleen voor haar zeiven , ƒ ulsimf. 
of ook in Wijn gezoden , op varfebe Wonden *• 7- 
gelcgt, {tempen het daar uyt lopende Bloed. f~ 
De Confervc , gemaakt van dc Bloemen , ftopt de ZW.'/. 18. 
Buykloop, cn andere Vloeden des Ligchaams. "• 
Dc Vruchten der Cornceljel>oomen zijn zeer zuur, re Vruchten 
zamen-trekkende , verkoelende , cn verdrogende van 
C 1 aart. 
