39 
Beschryving van de Boomin, I Boek, 
40 
Cïeconfijt 
te Cor- 
aocljcn. 
Zeldaaii 
heyd. 
Ruilt. L\. 
tA[ 71. 
-weciJtr- 
Icy Soor- 
tcn ; gc- 
nttcnc , Ci 
Pacntöf- 
Caflaqim 
OitfiérJiS. aart : doch door volkomen rijpheyd van dc Boom af- 
■ '7ï- gevallen j zijnzc niet zoo re zamen-trekkend, maar veel 
meer getemperd , zoeter , aangenamer ; bruyn-rood 
van verwe , cn bcquamcr om gcgcctcn te worden. 
Stoppen *t Ligchaam ; dclgelijks der Vrouwen Afaand- 
jionden, en de roodeLoop: Voor een koude Afaag zijn 
ze fchadclijk. 
Gcconfijt, af in Zuykcr ingclegt , zijn ze veel bcc- 
ter tot gebmyk , cn behouden dezelve kracht : ver- 
wekken daarenboven cetcns-luft : ftcllcn een ftappc of 
verhitte Maag weer in hare vorige ftaat en kjaclir. 
Verwonderlijk is 't , dat deezc Vrucht , daarzc 't 
Menjchlijh^Ligchaam verft opt, in tegendeel de Vliegen 
en Bye/] , wanneer ze daar van ccten , of ook als dc 
Byen Honig en Wafch uyt dc Bloemen vergaderen , 
purgeert^ cn doed fterven. 
De Oly , getrokken uyt 't Hout deczer Boomen , 
werd zeer geprcezen tccgens de fmerten van 't Podaara 
XIV HOOFDSTUK. 
C AST AN IK BOOM. 
f Et dien naam bekend in 't Needer- 
landfch : in 't Latijn gehecten Ca- 
stanea : in 't Hoogdujtfcb Kaste-j- 
isaum: in't Franfih Chastaignier: 
in 't Italiaaafch Castagnaro. 
Hier van zijn mij in haren aart be- 
vuil twee onderfchcydene Soorten; te weeten Casta- 
N%A VULGARIS, of GGMEENE CaSTANIEBOOM ; en 
Castanea Eqt/ina , of Paerden-castame ; dus 
genoemt , vermits hare Vrucht , van dc Paerden ge- 
gecten, der zclver Hocjl , Eng-borftigheyd, cn'tBloed- 
JpauwcH M'cchnccmt ; welke werking cevcn dcezc 
Vrucht ook liceft ontrent andere laft-dragende Dieren. 
In \Hoogdnytfch werd ze genoemt R.os-kasten; en in 
't Fr,:njch Chastaigne de'Cheval. Beydc dceze 
Boom-foortcn zijn van dezelve Culture , of Bouwing. 
Zij beminnen een goede, luchtige, cn wel-gcmcfrte 
rrond, een onene vryc plaats , cn veel Water: willen 
'* daarom gceme aan hare Wortelen befchaduwd zijn , op 
a- dat door de Zonneftralcn de vochtigheyd niet tc haaft 
daar van mogt wechgenomen , en zij alzoo droog ge- 
laten worden. Moeren echter met hare Top cn Takken 
voor dc Zon gantfeh open , en zonder ccnige fcha- 
duw blijven, vermits zc, om hater Vruchten wil, zeer 
geerne groote hitte genieten. Konncn tamelijk- 
frrenge vorft , en andere ongeleegcnthecden des Win- 
ters ^ uytltaan. Dóch de gemcene Castanienboom 
■werd zomtijds wcf door dezelve van eenigc Takken 
beroofd j en zeer befirhadigd. Gceven in April, in 
dunne lange Kattefraarrjcns , Bloemen, doch in dceze 
Landen zelden rijpe Vruchten , ten zij in een bcete 
Zomer. 
Dc Paerde-castanienroom , als die dc fterke 
of vorft beeter kan verdragen , geeft ieder Voorjaar, in de 
Maasde*») een fchoonc, opftaande cn lang-gctrofhc 
n " Bloem , van een aanzienlijk-witte verwe , met ccnige 
roodc puntjens, of knopjens, inwendig vercierd ; doch 
noyt in deeze Gcwcfrcn rijpe Vruchten ; door welke ze 
nochtans zeer gevoeglijk, en veel bcquamcr , als door 
hare uytfehictende jonge Loten , ingefnecden zijnde , 
konncn vermeerderd werden ; inzonderheyd wanneer 
ze met een afgaande Maan der Maanden Maert of 
April in goede aarde zijn gelcgt. Dcezc opgekomen, 
groeven tot een beziens-waardigc hoogte , indien men 
ze beroofd van al hare Zijde-takken, cn bij dc Wortel 
uytfehictende jonge Scheutjcns , zoo dat men haar al- 
leen dc Hcrt-fcheut laat behouden. 
't Hout van dc gemcene Caftanienboom is ten gebruyk 
veel harder en bcquamcr , als dat van de Paerde/t- 
1. Caftanienboom. OndcrtLuTdien gaan de Bladeren des 
Calhni 
boom. 
Serap. Je 
DufmJi 
Poeder van 
Caftanicn. 
Iaatfr-gemclden Booms ( in verfchcydene dcclcn, op 
de wijze der Hennip , aardig in 't rond verdeeld ) die 
van dc gemeene in fchoonheyd verre te boven. Zijn 
ook zeer bcquaam , om onder grove Spijzen in een 
Schotel gclcgt te worden. 
KRACHTEN. 
DL Caftanien zijn van aart warm en droog in 
den eerften Gracd, ook zeer tc zamen-trekkend, 
aangenaam voor ieder , inzonderheyd" wanneer 
ze gebraden zijn , cn met wat Boter gegceten werden. 
Maar rauw, of gezoden, veroorzaken ze een benauwde 
Borjl , en zijn derhalven fchadclijk voor de Longzuch- 
tige : zwaar om tc veiteeren ; blazen 't Ligchaam op ; 
veroorzaken ongezonde vochtigheeden ; verwekken pijn 
m't Hoofd, cn beletten dc flaap. Dus zijn ze, dik- 
maal, ofte veel, gegeeten , zeer ongezond, en kon- 
ncn, wecgens hare verftoppendc eygenfehap , ligtclijk 
zware krankhecden doen onfhan. OndcrtufTehcn be- 
dwingen ze de Gal: floppen de Buikloop: zijn goed 
tccgens de Roode Loop ; cn benecmen 't Vergif zijne 
kracht. 
Caftanien gedroogd , gepulverifeert, dan met Edik 
en Garftcn-mccl tot een Bry of Pap gemaakt , dus op 
dogezwo/le Borften der Vrouwen gelcgt , geneefr de- 
zelve. Met Zout en Honig vermengd , is goed voor 
de beeten der dolle Honden, 't Zelve Caft 'amen-poeder 
met Picterzclic-water gedronken , doet zeer gemakke- 
lijk Water lojjen. Met Honig tot een * S likkar tzenij 
gemaakt, is dien/tig voor die Bloed opgecven. In Azijn 
gekookt , en in dc Mond gehouden , verdrijfd cie 
Tandpijn, 't Water , waar in Cajïamen met dc Bad 
zijn gezoden, is een bcquaam middel tccgens 't Bloed- 
fpotni'cn. 
De arme lieden , welke in 't Gcbergt wonen , ge- 
bruyken uyt nood dcezc Vruchten, om'er, tot onder- 
houd baars leevens, brood van te maken. 
Dc Vrouwspcrfooncn hebben zich wel te wagten 
voor dcAJch van Caftanienboomen-hout : want ze maakt 
't Lijnwaad vol vlekken , dic'er noyt weer uyt tc krij- 
gen zijn. 
Dc Paer de -Cafl anten zijn dc Menfchen zeer ondien- 
ftig te nuttigen ; in teegendee! zeer gezond voor Poer- 
den cn andere Beeft en, welke Bloed uyrwtrpen, Heeften, 
en een maoet Borft hebben. Zijn zoeter van fmaak als 
de gemecne Caftamen. 
XV HOOFDSTUK. 
NOOTEBOOM. 
N t Neederlandfch heeft hij niet alleen verfcheY- 
deezen naam , maar wei d ook van vcc-dc namen. 
Ie gehecten Wal-n goten - cn Okker- 
ncotenboom : op 't Latijn Kux ju- 
glans , ofJoviaGLANs: in't FJoog- 
fl'«yiyï-J>BAUM-Nusz,of ook Welsch- 
nusz : in 't Franjch NosiER : in 't Italiaanfch Noce. 
Deezcn Boom bemind een goede zandige , of ook Aart d«. 
ccnklcyigc, wel-gcmefttc grond , een optnc,]uchtigczesBuoni« 
plaats, cn veel Water: wcrel uyt cygener aart zeer oud: 
geeft elk Jaar in dcLente, in lange, blcck-gcclc kattc- 
ftaartjens , Bloemen, cn in September volkomen-rijpe 
Vruchten ; welkt liever met ccn flok afgpflagen , als 
met de hand geplukt willen zijn : kan felle koude , cn 
alle ongclecgcntheedcn des tijds tiytfiaan. Zoo een 
groote en wijd-uytgefprcyde Wortel maakt hij, dat ze, 
't vocdzcl van alle zijden alleen na zich trekkende , al- 
les, wat'cr ontrent geplant (laat, doet quijnen cn fler- 
vcn. Zulk een vijandfehap is'cr tuffchen dc JVootcn- cn ennatutir. 
Eykenboom , dat, indien dcezc twee niet verre van elk- fi e 
ander komen gezet te werder ,r - n k "*" 1 " — 1 — VÏ^- 
Afcli van 
komen gezet tc werden 
EltflHArmm. 
een van bcydc 2ccker- r J, Jpmc! 
lijk 
