4i 
dc Evken- ljjk moet vergaan 
boom - turen. 
En hoe 
men daai 
NoOTEEOOM. pENNE- 
wecgens de ftrijdighcyd harcr na- 
De Nooteboom werd op geen andere wijze aange* 
wonnen , als alleen door hare een-jarige Loten ; welke 
men meteen volle Maan in Aiaert , of ecnigc dagen 
daar na, met 't ipitze cyhd neerwaarts , of liever plat, 
twee vingeren diepte, in een goede aarde ftcckt. 
Als nu deeze zijn opgekomen , moet men ze drie 
Jaren lang op dezelve plaats laten liaan: daar na neemt 
moet han- men 2e op , en men Ihijd af de regt-ncergaande Hert* 
dcicn. wortel , tot aan de bovenftc zijde-wortel toe : dan 
doed men over de fhcede een we)'nig Wafch , op dat 
't Zap , of de voclitighcyd , niet te veel mogt uyt- 
vlocycn. Dus zullen ze niet alleen zeer vcelc, maar 
ook boven maten groo te Vruchten voortbrengen, wan- 
neer zc geplant zijn in een goede aarde , met een af- 
gaande Maan in de A-facri, niet in den tferjjl, wijlze 
ligtelijk door een daar op volgende fterke vorft zouden 
konnen verderven. Men moetzc ook veertig voeten 
van malkander zetten. 
Om Noo- Is iemand bcgecrig,om niet alleen dcczclVal-nodtcn, 
ten en maar QO \^ JJ tl z,el-nooten, een lange tijd varfch en goed 
nootea tc Dcwaren > di c doe ^ aar van ^ ^c buytenfte groene 
ling goed Bafl, of Schel j lcgze dan in een gemeene fteencPot: 
envarith ft r oy daar op een weynig Zout : maak dan de Pot 
tebewa- jj^ r [oe ^ en [^g^f zc ccn j 13 ]vc voet , of wat dieper, 
in de aarde , zulker wijs , dat ze op de zijde legt. 
Wanneer hij wil , kan hij dc Noten , zoo goed als 
varfch , daar uyt halen. 
KRACHTEN. 
DE Bladeren van Nooteboomen , als van een tc 
zamen-trekkende en verwarmende kracht , ge- 
fcampt, en 't Zap daar uytgcparit, zonder, of 
met Wijn gedronken , doet braken. 
't Bloey^el, ook dc groene Noote-fchellen (als warm 
en te zamen-trekkende van aart) , gedroogd, gepulvc- 
rizcert, en een vierendeel-lood daar van met Wijn in- 
gedronken .veroorzaakt ceven't zelve: ftilt het Co/ijkj 
dc pijn der Nieren, en is zeer goed teegens 't opftijgen 
der Aioedei: 
De jonge Nootcn , cerze noch hare volkomcnc rijp- 
heyd en behoorlijke hardigheyd bekomen hebben , in 
Water gewcykt , om haar de bitterheyd te doen ver- 
liezen , dan met Nagelen en Canecl beftoken , voorts 
geconfijt , zijn zonderling aangenaam voor de Mond , 
en een begeerlijke lekkernij : vcriierken dc Aiaag \ wecr- 
ftaan 't vergif ', en bewaren dc Menlchen voor een be- 
fmettende, pcjitUntis.lt lucht. Ecvcn 't zelve gefchied, 
wanneer men ze toemaakt op de volgende wijs : neem 
de Kernen van Nootcn , Gcnever-be^ien , en Wijnruyt, 
van ieder een lood ; giet'er Edik op , en gebruik 'er 
elke morgen van, ter grootte van ccn Mufcaat-noot. 
Volkomen rijpe en noch varffche Nooten zijn warm 
in den ccrlrcn , en droog in den tweeden Gracd : met 
ccn weynig Zout gcbruykt , goed en aangenaam voor 
de Aiaag, doch geevcn/t Ligchaam weynig vocd- 
zcl. 
Gedroogde Nooten , warm cn droog in den cerflen 
Graad , zijn niet zoo goed om te eeten ; zwaar te vcr- 
tceren : verderven , weegens hare vcttighcyd , de 
Maag : vermeerderen de Gal : verwekken pijn in 't 
Hoofd: zijn zeer ondïenitig voor dc gecne, welke van 
den Hoeft , of een benauwde Borj} werden gcqucld : 
maken fchorheyd in dc Keel , dclgciijks hitzighcyd in 
dezelve, en vuiïghcyd op dc Tong ; zoo dat iemand , 
te veel daar van eetende , nauwlijks 't gebruyk zijner 
fpraak behoud. Ecvcnwcl, dezelve nuchtcren gegecten, 
ecnigc morgens na malkander, dienen zc omdcJVormen 
tc dooden. Met Vijgen gcbruykt, zijn zc goed voor 
elk. In dc Mond geknauwd , cn dus gelcgt op dc 
voort-cctende Zweercn, Bloedvinnen ^ bcctcn der dolle 
Honden , en op plaatzcn daar 't Hayr uitgevallen is j 
Pek-, op PynbooM. 
4* 
Cd. Simp. 
Mtï.tib. 7. 
DaJ. 1. 1 
«ƒ. 13. 
Mprcdl. 
-We 
Nooieu te 
confijten, 
W)e goed. 
nurant. 
fi.pl. 
tmp. 179. 
Ilm. Lil- 
t»f. 8. 
Trag. I J. 
DifJitlui. 
Sipb, 
Raftslib. 
Calje Cib- 
mat. fitte. 
t geneezing 
wanneer ze djar op 
hïslth. lili. 
VUlcrje. 
Otyuyt 
gciïoote 
Nootcn. 
Tlutarchi 
'mSimfef, 
RcRhJI.. 
Flin.t. IJV 
Virgil. 
zijnzc zeer dienft. 
gclegt worden. 
De buytenfte^ofWf Schaal, of Bolfter , zeer droog 
en te zamen-trekkende van aart , in Water gezoden , 
of *t Zap daar uytgeparit, cn gelcgt op Schnrftigheyd, 
oi op blatcw-gejlagene plaatzen \ gciiceft dezelve. Met 
Zuyker gekookt, en dus ingedronken , flild, cn döed 
ophouden dc Roode Loop, Ecvcn dezelve kracht heeft 
dc Kcnie, of inwendige Noot , gezoden in Melk van 
ccn Varr-koc. Als men wit , of ongevcrwd Hout t 
met 't gedagte Water beflxijkt , zoo zal 't de couleur 
van Nooteboomen-hoHt aannecmen. 
Deczc Schellen , of Bolfters , gebrand, gc-ftotcn , 
en in Wijn gedaan , doen 't Hayr weer w.^jfen. De 
Loog van de Afeh der zelve , maakt het zwart cn 
zacht. 
Dc inwendige haute Velletjem , tufTchen dc Kcm 
inleggende , klcyn gefloten , cn dit Pulver met ccn 
weynig Wijn gcbruykt , verdrijft Cohjk^ cn Buyi^ 
krimping. 
Dc Olj , geparfe uyt geftoote Nooten , geneefl het 
Quaad x.ecr , cn allerley Schurft ighejd des Hoofds. 
Vier o( vijf oneen hier van ingedronken , helpt dc ge- 
breeken der Nieren .- verdrijft dc Wmdcn, cn doed 
braken, 
't Nooteboomen-hout is zeer bcquaam , om allerley 
fraye Werken van tc maken. 
Dc Boom zelfs geelt van zich een zeer zware Reuk , 
zoo dat de gecne , welke een tijd lang onder des zei- 
ven fchaduw zitten , lichtelijk daar van Hoofdpijn be- 
komen. 
Binnen Atheencn, cn dnor geheel Griekenland, had 
men voortijds een gewoonte, op welke zeer nauw acht 
wierd genomen. Als de Bruydcgom cn Bruyd begc- 
Ieyd waren tot in 't huys, waar in zij flapcn en blijven 
zouden , wierp men voor ccn ieder Nooten tc grab- 
bel , met een zeer groot gedruys ; volgens 't btrrigt 
vanSuiDAS, Varro, cnPLiNius. Hter meè wilden 
ze tc kennen gcevcn , gelijk dc Nooten van binnen ccn 
aangename kerne , maar van bujten ccn harde fchaal 
hcbben.dat ecvcn alzoo dcllouwlijke Staat in x.tch «/- 
ven wel zeer behagelijk, maar ook van bayten met vcc- 
Ic bekommeringen omringd ïs : Of, dat men de Echte 
fland moet onderhouden in alle vreedzaamheid , lief- 
de cn weerz-ijdfche goedaunftighcy^, buvtcn htende alle 
hardigheyd, haat, twiji, oneemgheyd, cn onlufi. 
XVI HOOFDSTUK. 
PENNEBOOM ; of 
PEKBOOM.cn 
PYNBOOM, Sec. 
Us gchcctcn op 't Needcrlandfch , Vcrfchey- 
draagd 'm'tLatijn de naam van Aoie»:, de namen. 
Picea, enPYNUS: in 't Hoogdnytfch 
werd hij genoemd Tannen-eaum , 
Fichten-baum , cn Hartz-raum : 
in 't Franfch Pesse , Arbre de la 
poix, enPTN: in 't Italu.tnfch Pino. 
Van deeze werden gevonden zeer veel verfcheyde VeelcHey 
Soorten , welke wij hier niet in 't bijzonder zullen op- Soorten, 
tellen , wijlze al tc zamen , als van cenerley aart, on- 
der dezelve Culture , of Bouwing cn Quccking , zijn 
begreepen. 
Alle beminnen ze een bolle , goede en luchtige Quecking. 
grond, genoegzaam doormengd met Veen-aarde, twee- 
jarige Pacrdc- , ccn-jarige Koemift , cn grof Zand ; ncc- 
vens een opene vryc plaats. Brengen ook in deczc Gc- 
weften ecnige rijpe Vruchten voort , fpruytcnde ter 
'zijdenuyt kleync, of uyt de \oonan-ftaandc punten van 
C ; giooter 
