M0 
43 
Beschryving van de Boomen, I Boek, 
Aanwin- 
ning- 
Eerftcw' 
Dceze 
Boomt 
fnoeyc 
Ti;d der 
gTOOter Twen , doch gccne Bloesem , cn ook ïn de 
Vruchten geen volkomen rijp Zaad , voor dar ze oud 
zïjn geworden. Zijn zeer hard van aart , zoo dat ze felle 
koude , en alle ongclcegcnthccden des tijds konncn 
verdragen. 
Deeze altijd groen blijvende Boomen konncn in 
deëze Landen aangewonnen of vermccnigvuldïgd wer- 
den op twee vericheydc wijzen, Eerfl door \\xir Zaad; 
ten anderen door afgefneedene Takken , op de volgen- 
de manier. 
Zoo veel aangaat de eerfle wijz.e; neem Zaad, het 
welk een , twee of driejaren oud is : zaay het in dc 
hiu Zaad. g C J 3 gtc aarde , elke Kon bijzonder , ten minftcn een 
voet van malkander , ftraks na de volle Maan in de 
Maand Mam of April. Als deeze Korlen zijn opge- 
komen, moet menzcin dezelve plaats on verroerd drie 
Jaren lang laten ftaan : neem' ze daar na op , cn ver- 
plant ze, met een afgaande Maan m April, in dc voor- 
heenen gemelde grond, ten minftcn twintig voeten dc 
eene van de andere. Aan dc dikfte Wortelen moet 
men ze een weynig befnocyen ; maar op geenerley w ijs 
aan dc Takken , wijl ze zulks niet konncn verdragen : 
want de natuur deezer fchoone Boomen is zoodanig, 
datze , hare onmagt of zwakheyd gevoelende , *t zij 
dan datze verzet of niet verzet zijn , haar welven be- 
fnocyen, door 't verftervcn harer onderftc Takken, op 
dat dc bovenfte, door 't genot van dies te meer vocd- 
zel, zoo veel te krachtiger mogten opfchieten. 
Doch indien 't gebeuren mogt, dat cevenwel in een 
Snoeying , verzette of niet verzette Boom de Snoeying moeft gc- 
KlWed ^ : ' 1 ' c ^ en ' Zo ° ^ ou mcn t ' an ^ e Takken moeten afnec- 
men in 't aldcrlaatftc van dc afgaande Maan , niet digt 
aan de Stam , maar ccn goede handbreed van dezelve 
af; zoo dat de Stompen , of 't.ovcrgclarene van de 
groene afgenomenc Takken , /ondom de Stam blij- 
ven ftaan : welke dan , door de uytvlocying der 
Hars, of des Pcks, binnen de tijd van een Jaar gantfeh 
verderven: dan konnenze ligtelijk afgefnecden werden 
tot aan den Boom zelfs , zonder ecnig gevaar van dc 
Stam. 
Indien nu iemand de Takken tot aan de Stam zelfs 
wou afneemen , die zou na een korte tijd bevinden , dat 
door de uydoping der Harszigc of Pckkige vochtig- 
heyd , veroorzaakt door dc aifnijding , dc Boom was 
gebragt in een groqt gevaar van te zullen verderven : 
want of hij al fenoon niet langzamclijk t'ccncmaal qua- 
me te verfterven ; evenwel zal hij zoodanig verzwak- 
ken , dat hij ter nauwer nood in dc tijd van vier Jaren 
(ja zomtijds wel nimmermeer) weer zal konnen gera- 
ken tot zijne vorige kracht cn welftand. 
Twce.1t Ten anderen gclchicd de aanwinning dcczer Boo- 
wijtc van mcn j oor h are "Takken, op deeze wijze, 
ring, door Snij alleenlijk af de een-jarige Scheuren , of Loten , 
ccn jarige met een volle Maan in dc Matrt. Zctzc zoo diep in 
Loten, dc aarde, datze niet hoogcr,als een halve vinger leng- 
te , boven dezelve komen uy t te ftecken ; op ccn fchi- 
duwachtigc plaats , daar de Zon maar een weynig 
fchijnd : begiet ze dikmaal met Water , zoo zullen Ze 
na een korte tijd van zelfs Wortelen vatten. Alszc drie 
Jaren geftaan hebben, verplant menze met ccn wallen- 
de Maan in A-laert of April , of mcn laat ze ftaan op 
dezelve plaats , ontrent twintig voeten de eene van dc 
andere. 
Meenig- ^eezc groot geworden zijn , cn eenigc Jaren 
vuldige en lang geftaan hebben , fchittcn ze hare mcenigvuldige 
n' d endl ^ ortt '' cn zo ° W *M uvc > ^ ar ze t ' cn cn mcer voeten in 
Woxtdca. ' c ronc ' c ^ * r vocdzel uyt de aarde na zich trekken ; 
waar door alles, wat daar ontrent gezayd of geplant is, 
vergaart moet: dienen derhalvcn gezet te worden op 
zoodanige plaatzcn , daarzc andere Vruchten niet fcha- 
delijk konncn zijn. 
Hoog- Dc zeer aangename groenheyd dcczer Boomen van 
achting allcrlcy foortcn pleeg in vorige Eeuwen zonderling 
Boom»a ' 100 S g cacnt - te werden : zulker wijs, dat men ook van 
Geraar 
treur. 
deöude 
HeyJenen. 
tlui.Symp. 
i. t-tföv 
Dtan. de 
tjih. Orat, 
9- 
Aitx l u 
LaS.l.l. 
de f*l. Kei. 
Zeldziam 
Hol. 
Mtü. Tut. 
lib. 8. 
Caliimaeki 
Bjm. m 
44 
dezelve maakte de Kroonen , waar mee men gewoon 
was in dc Stad Corinrhen te bekronen de Overwin- 
naars, die in dc ffthmifchc Spee/en, welke gemccnclijk 
eenmaal in ieder Jaar wierden gehouden, dc zeege had- 
den behaald. Ook hebben voortijds dc Grieken de 
1 empel van Nept anus rondom kroons-wijs met deeze 
Boomen beplant en befchaduwd; gelijk Plutarchus, 
Dion , Ci emens Alexandrikus , Lactanttus , 
Strabo en andere getuygen ; alles ter ceren van haren 
Afgod Neptmni) , aan wien ze deeze Boomen hadden 
tocgchcyligd. Zoo dat ook daar na al de Heeften , na 
'r verhaal van Longus , welke den Heydenfcben Af- 
god Pan zouden geoffert werden, eerft met een Kroon 
van deeze Takken gekroond , cn dus na de offer-plaats 
geleyd wierden ; gelijk mcn heedenfdaags bij ons de 
boven maten vette en wcl-gcmcftte Ojfen fandcrwec- 
gen ook Kalveren) met Palm, of Bofchboom , bcilo- 
ken , onder 't gcluyd van Trommelen , om van elk 
gezien te werden , door de Stad om , cn vervolgens 
ter Slaqtbank voerd. 
Bij dc Stad Fphez,en was ook voortijds een Hol , 
beplant met Pijnboomen. Derwaarts wierder. gevoerd 
de Vroiiwsperfooncn , aau welker Maagdom mcn twij- 
felde: indien ze dezelve zuyvcr bewaard hadden , zoo 
hoorde mcn door 't Bofch ccn zeer aangename flcm , 
of lieflijke Af ttz.ij\, cn deDeurcn des Hols floten zich 
van zelfs weer toe : indien nier , zoo biceven ze onge- 
floten ftaan , en men wierd een zeer droevig gelaydt 
gewaar. 
Eene deezer Boomen , gegroeyd in 't Landfchap Strnèa. lib. 
Troyen , bij de Rivier Heptaponu , had voortijds de '3" 
dikte van drieëntwintig voeten in den omvang ; en al- 
leen dc Stam dc hoogte van zevencnztftig , bchalven 
zijne hooge Top , welke zich boven uytbreyddc in 
drie deelen, volgens 't berigt van Strabo. 
KRACHTEN. 
AL deeze foorten van Boomen , weynig in hare Ham. Ui. 
Krachten verfchillcnde , gecven een zeer aange- c *rm. ». 
name cn verfriffchende qear van zich ; waarom 
ze ook de geene , welke onder hare fchaduw ruften , 
gezond cn dienftig zijn. 
De Bladeren, gefloten, en op varjfche Wonden, of Bladeren, 
andere Befchadigingen, gelegt , necmen wech de hit- 
z.ighejd en brand der zelve. In Azijn alzoo gezoden , 7Ö ' 
cn de Tanden warm daar mee gev. aifchen, verzacht de 
fmerten der zelve. Een hand vol van de uyterfte Tap- 
pen met hare Bladeren genomen , gekneufd , of ge- 
kerft , in een kan Wijn , of Bier , tot op de helft 
gekookt, en daar van een half Pintje 's morgens, 's mid- 
dags cn 's avonds gedronken , genceft de Scheurbuykj» 
cn ve/drijft de pijn om 't Hert. 
Dc Schors, of Baf ( defgelijks ook de Schel van dc Schors. 
Vrucht zelfs) , is verdrogende cn te zamen-trekkende D '"f e t. ï. 
van aart. Gefloten , op 't vuur gelegt , en de rook van 2^5" 
onder ontfangen , verdrijft dc tyftijgtw der Moeder. hifl.Flant. 
Gcpulvcrizecrt , hceld de vcrzccrdc plaatzen des Lig- 104. 
chaams , daar 't Fel afgefloten is , wanneer 't daar op Curt - 1 *7' 
gelegt werd. Met andere djngen vermengd , geneeft "/,'„] j 
Wónden cn allerley Zeerigheyd. Met Wijn gekookt , caf.S. 
cn ingenomen , ftilt dc Bujkloop , en Buykfrimptng : 
drijft ook 't Water voort. 
Dc groene Pijn-appelen , noch niet hard geworden, Pijn- 
of ook dc jonge Bladeren , in Water gcdiftillert, en *t 'PPpM 
Aangcz>igt daar mee gcwalfchen , verdrijft dc daar in zt s ' 
zijnde Rimpeltn. Een Linnen doek daar in nat gemaakt, 
cn op der Vrouwen Borften gelegt, maakt dezelve ftijf, Lmh.ïtb.i. 
hard en kleyn : ook dc Vrouwelijkhcyd eng: waar 44- 
toe cevcnwcl 't uytgeparftte Zap der Vruchten bcqua- 
mcr werd gehouden. 
Twee oneen van dit Water , als vciftoppcnde Gedidil- 
van aart, met Roozen-zuyker voor den ccten ge- leert wa. 
dronken , is goed tecgem 't Rood MaUwen , Buyb- Cer " 
