Nat der 
gezoJene, 
denc. 
G*U*. 1 1. 
Je Aiimen. 
ƒ«. 
Cenees- 
miJdden 
»m Appe 
Icn. 
C-irncrir. 
kl.e.78. 
Oor- 
Jj. BMhin. 
Vyerlge 
oagen. 
ƒ• 
Afkeer 
Vin Appel- 
leuk, 
7 Beschryving van de Boomen, I Boek, 
den, gebakken, geftoofd , of midden door 
Appelen. 
Malus 
den, de klok- of kernhuyzen wechgenomen, indeeze 
holen anijs , zuykcr , wijn en boter gedaan , na dat 
ze op den rooflcr gebraden zijn, of ook nadc brading 
daar over geftroyt en gegoten , dan zijn zc dienftig 
voor alle menfehen , inzonderheyd voor Zieke , ot 
die van een uytgefhne ziekte weer beginnen tc beete- 
ren : want zij vcrfnflchcn dc Maag, doen 't Water lof- 
fen , 't braken ophouden , verdrijven den Dorft in hit- 
tige koortzen , maken ccn zagtc Stoelgang, verfterken 
dc gecne die met flauwten zijn gequcld, en verbeeteren 
alle * zwartgallige vochten. 
De z.oete Appelen, dus bereyd, ook 't Zap uyt dc 
zelve , of uyt z,»nre geparfï , cn met een weynig Saf- 
fraan ingenomen, zijn niet ondicnflïg dc zulke, die 
van vergiftige Dieren gebeetcn of gedoken zijn ; ver- 
oorzaken ecnigzins Stoelgang; dooden, en drijven uyt 
de Wormen ; zijn zeer nut dc gcenc , die zich van 't 
Pleuris of Zijde-wcc gequcld bevinden, 's morgens en 
's avonds , twee of drie dagen achter een , gcbruykt. 
sip pel fc hellen , rauw of gebraden , gedroogt , en op 
een vycr-kool gelegt , verdrijven door haar geur cn 
damp een quade, zelfs pefhlcntialc lucht. 
Indien 't quain te gebeuren , dat een Oorworm in 
iemand* Oor ware gekropen , 't welk niet zonder ge- 
vaar is , zoo houde hij een halve z.oete j4ppel voor 't 
Oor , zoo haaft dc Worm dc reuk daar van gewaar 
word, zal hij uytkomen , en de Lijder dus van meer- 
der ongelcgcntlicvd zich vciloft vinden. 
slppclen met hare liprlcn in Water , Koeyen- of Gey- 
tcn-melk tot een Brij gekookt , cn op vyenge oogen 
gelegt , neemt dc roodlieyd enpijnwech. Heefticmand 
cenig gebrek aan dcLongc, die neemc ccn goeden hip- 
pel , nool ze wat uyt , doe daar in ccn diagma Wie- 
rook , bradc ze dus in warme afch , en gebruyk ze, 
zoo zal hij 't nut daar van gewaar worden. 
Wilde sippekn zijn dc flechftc van alle , van natu- 
ren t'zamcntrckkendc, cn verftoppen 't ligchaam. 
Men vind menfehen , welke de rc;»^van rauwe Ap~ 
pe/en gantfchelijk niet konncn verdragen : zommige 
zoo haaft ze dezelve gewaar worden, vallen in onmagt 
ter neer , andere bekomen grootc hoofdpijn. In tce- 
gcndecl zijn'cr , welke bcydc ïn de reuk cn fmaak der 
hippelen zoo een groot behagen vinden , dat ze dc zel- 
ve gedurig in haar dyc-zakken bij haar dragen. On- 
der decze is voortijds geenzins eener der minde gc- 
weeft dc Keyzer Domiiranus , volgens 't geen dc oude 
Hiftorien van hem getuygen; Zoo gantfeh aangenaam 
was hem dc fmaakjdarhij dagelijks na dc Avondmaal- 
tijd, zonder iets van al 't ander Banket re proeven, 
cnkclijk Appelen gebmykte, toenmaals binnen Romen 
genoemd Mala Mamana, na ccn Dorp, gelccgen in 't 
gebergte van Italien, daar ze groeyden : Op dc zelve 
dronk hij (lechts ccn Roemer Wijn , volgens 't ver- 
haal van C. SmtonUa. Desgelijks deed ook dc Keyzer 
Confiuntums : Gedurig droeg hij hippelen bij zich, 
en at ze zeer grectig. 
II HOOFDSTUK. 
ORANJEBOOM. 
Eczc zeer fchoone , gedurig-groencn- 
H dc cn altijd vrugtdragendc Boom werd 
" ook wel op 't Nedcrlandfch genoemd 
Aranie of Arantie-boom , na de 
Grickfche Stad slrantia , gelecgcn in 
Achayen : In 't Latijn Malus Aran- 
TiA,cn, ivcLgensdegoud-gcelc verwc der vrucht, Au- 
rantia : In 't Hoogduytfeh Pomerantzen-baum : 
In *t Franfch Orenglr ; en in 't Italiaanfch Aran- 
cto , cn Aranzo. 
Hier vanzijn mij in haren aart bekend veelcfchoonc, 
* MiluncMjke humeurtn. 
onderfcheydene, en zienswaardïge Soorten, al tezamen 
van dezelve * Waarneemingen Quceking; waarom wij 
ookdcnLcczcralleen decze wcynigc in 't algemeen zul- 
len vertoonen : Eerfl , dc gemelde Oranjeboom. 
Ten anderen , de Limoenroom , dus genoemd op 't 
Necderlandfch: In 't Latijn Malus Limoxia : ïn 't MalmLu 
Hoogduytfeh Limonln-baum : In 't Franfch Limo- m " ü *' 
nier, en in 't Italiaanfch Ctdronaro. Ten derden, 
de Citroenboom ïn onze Taal: In't Latijn Malus MaÏM ' 
Citria : In 't Hoogduytfeh Citronen-baum : In * 
't Franfch Citronnier; en in 't Italiaanfch Cedro, 
en Citrono , ook Cedro Arbore : welke drie al 
dc andere foortcn , van hocdanigen naam die ook zijn 
mogen , en hoe zcerze, zoo in vruchten als bladeren, 
komen tc veranderen , met recht in hare benoemingen 
bcfluyten ; wijl ze werden bevonden te zijn van cenen 
Aart cn Eygcnfchap. 
Dcrhalvcn moeten ze ook al t'zamcn na onfe Neder- A,t '' ia ' neB 
landfcbe, defgclijks Hoogduytfche + Luchtfh-cck * ge- iWuW 
queekt en bediend werden , 't gchccle jaar door , op 
dc volgende wijs : want vermidsze van ccn tecderen 
aait zijn , zoo moctmcn'cr ook in decze koude Ge- 
weften zeer nauw op letten. 
MAART. 
Voor eerft is noodig , datze alle in decze Maand, Vit ; " dc 
met een afnecmende Maan , wel werden gczuyverd van 
hare verdorvenc cn overvloedige Takken , tot op'tlcc- daar on- 
vcn afgenomen ; met een weynig wafch bedekt ; luch- trent 
tig gemaakt ; rondom boven in'dc Bak , daar de Boom 
in ftaat , ontrent een halve voet van de ftam , tot op 
dc Wortel ontbloot ; de aarde wech gedaan, en ieder 
jaar met nieuwe verfche, terwijl ze binnens huys (taan, 
weer wel voorzien. 
Decze Aarde moet gemaaktworden uyt drie dcelen Hoed'Aar- 
grof Zand , waar bij gantfeh geen zoutigheyd is ; drie daarcoc 
deelen driejarige Schaapsmift ; twee dcelen tweejarige moeïwtw- 
Paardemift; twee deelen eenjarige Hoenderdrck ; drie den. 
of vier deelen eenjarige Vei kcnsmift; en zes dcclen goe- 
de fijne, of welgewreevene Veen-aarde, in den Herfïl 
bereyd , en wel door malkander gcarbeyd ; die men 
dan, gedurende de Winter, laat bevriezen; ondertuf- 
fchen vier, vijf, of zesmaal om cn om fmijt, op datze 
genoegzaam doorwerkt zijo mogt. 
Met dcezc Aarde werden niet alleen jaarlijks deBoo- Gc '"'uj k 
men op nieuws voorzien , maar ook daar in geplant; "ard" 1 * 
vermidsze in dezelve weelderig envoorfpocdiggroeyen. nochin- 
Ondcrtuffehcn heb ik naderhand door dcervarentheyd de:e - 
bevonden, dat deezc Boomen in een goede Aarde, al- 
leen met eenjarige Kocmift, of met ccn goed deel drie- 
jarige Schaapsmift genoegzaam doormengd , geplant, 
of ieder jaar met dc zelve vernieuwd zijnde, niet min- 
der als anders zeer voorfpoedig voortfehieren , en goe- 
de Vruchten dragen. 
Men geeft haar ook in dceze Maand vervarffing van VemtG 
lauw,zuyverRccgenwatcr,of anders, daar geheel op- ^ v ^ rt 
rechte Ftrginiaanjche Tabakbladeren ccn klcyn weynig water, 
in opgekookt zijn geweeft. Dit is gantfeh voedzaam, 
cn verquikt deezc Boomen zeer: geeft ook de Vruch- 
ten een fchoone verwc : doch moet niet boven dc 
agr dagen oud werden , want daar na is 't verdorven. 
Men doet ook wel de venftcren bij dag open , wan- Vert ^ cre 
neer 't helderWcér is, met zonnefchijn , fondcr wind, nilng"^ 
en niet koud; of als geen koude Oofie- of Noorde- winden 
wayen : bijzonderlijk , indien dc plaats , waar in ze 
ftaan , warm teegens de Zon legt , zoo dat ze , zonder 
verhindering, met hare ftralen daar in kan fpcelen. 
Met ecu afneemendc Maan in decze Maand werden Verplan- 
's voormiddags deeze Boomen verplant , in eene der tmg .! f 
beyde voorgemelde foorten van aarde. Daar na , als 
ze drie of vier jaren in dezelve hebben geftaan , altijd hier in tc 
op 't vierde of vijfde jaar, met de gehcele klomp aarde, wcrk o*jct 
' April, et» 
* Culture, t Climaei. * Gicullnurd. 
welke 6 
