Appelboom zondek Bloessem , en andere. 
in deZuf- 
te lenen. 
Boomwin- 
ning. 
door 
Z*ymg i 
ot.oin 
van Kor- 
]en vrucht- 
ei ra gen ilc 
Boomen 
te beko- 
men. 
Wat met 
een Waf 
fende . 
cotaf- 
Maan moet 
gezayd 
Affiiijdinj 
der Hert- 
wortel. 
Om onge- 
le hoone 
Vruchten 
ie krijgen 
vloedige 
f 
ven door fterke winden ligtlijk gebroken, of uyr zijne 
aangegroeydc plaats van boven neer geworpen. Is der- 
halven niet ondienftig , dat men zulke beklijfde Enten 
op 't tweede jaar ter helft toe weer atfhijd , en dc 
meuwlijks-uytgcichotenc Loten aan een neevens-gc- 
ftc-lde ftok valt bind , zoo werden ze vaftcr , onder 
dikker, en lijden naderhand tc minder gevaar. 
Daarenboven ITaat den Lcczcr noch te wecten, wan- 
neer hij een Tak wil inleggen , of laten Zuygen , dat hij 
dezelve (meer dan een vinger-lid lang, aan bcyde 
zijden de haft tot in 't hout fchuyns afgcfneeden, zoo 
dat dc fmalftc zijde in de kloof des Booms kome te 
leggen) boven inwaarts moet drukken ; zulkcr wijs , 
dar de buytcnftc baft van den tak met de binnenfte 
balt van de ftam , waar in ze zal grocyen , wel over- 
eenkomt. Doch onder moet men reet ïn 't tegendeel 
handelen , te wceten , dc buytcnfte baft van de tak 
moet overeenkomen met dc uyterfte baft van de 
Aam; vermits zc dus onder alderccrft vatten, en dan 
boven ook bequamcr overlopen , voortfehicten , en 
cicrlijk inwaarts groeyen. 
Wij komen tot de tweede wijs , om vruchtbare 
Boonien te tcelcn door Kor/en, ofgez.ajd Zaad. 
Neem cenc der Ichoonftc en grootftc Appelen , met 
dc hand afgeplukt , met volle Maan , niet al te rijp : 
bewaar zc , tot dat de Maan weer vol werd ; nccm'cr 
dan de korlen uyt, laat ze wind-droog worden , en 
verzorg zc wel tecgens de vorft , tot op de aanftaande 
Maert: ftcekzedan, ruym een voet van malkander, 
een vingerbreed diep iii een goede grond , vijf of zes 
dagen na volle Maan. Want alle Boomen, Strmvellen 
ol' Planten , welke boven de aarde vruchr draden , 
moeten by een afgaande Maan werden gezayd : Daar 
tecgens alle Bloem -dragen de Planten, en die hare vrucht 
onder dc aarde gecven, als Knollen, War telen , en dier- 
gelijke , met een waffende Maan. Indien men anders 
handcld , men zal bevinden , dat ze wel vcclc takken 
en bladeten , maar wcynige en klcyne vruchten zullen 
bekomen. Laar ze , na hare opkoming , op dezelve 
plaars drie jaren lang ftaan : haal zc daar na uyt , en be- 
neem haar dc gchcclc regt-nccrfchictcndc Hert-wortel, 
tot aan de bovenfte zijde-wortelen toe: doe dan Wafch 
over 't afgcfnccdcnc , of eenigc andere plaaftcr , op 
dat 't zap , waar in des Booms gcheelc leevcn en wel- 
vaart beftaat , nier weg vloeyc. Zctzc dan met dc af- 
gaande Maan waar gij wilt, zoo zult [jij zeer eoede 
Boomen, cn der zei ver vruchten bcctcren gcdtiurzamcr 
bekomen , als daarze cerft van gefproten, of die door 
manier van Inenting aangewonnen zijn. Want hier in 
komt de Konjl de Natuur blijklijk te hulp , vermits 
haar dc verhindering , en 't geen ze tc veel had , werd 
benomen , waar door hare natuurlij k-ingeboorne kracht, 
bequamcr werkende, zich vermeerderd; zoo datze 
vaardiger volbrcngd 't gcene, waar toe ze van den Al- 
derhoogjlcn is voortgebragt , en een goede vrucht Icc- 
verd : daar anders de Boom , gelijk een wilde Stam, 
zich alleen zou verdeden in vcclheyd van takken zon- 
der ccnigc vrucht : Want al de onvruchtbaarheyd be- 
ftaat alleenlijk in dccze Hert-wortel. 
Heeft iemand luft , om ongemeen-goede , groote 
cn fchoone vruchten te hebben , die zette een goede 
Ente op dccze van zaad voortgekomene en van dc 
liert-wortcl beroofde Appel-ft.immetjcns (want een 
Boom , gcé'nr of gezoogen , op zijnen cygenen aarr, 
is verre dc befte) zoo zal hij klaarlijk konnen bemer- 
ken , en met verwondering aanfehouwen een zonder- 
linge konfi der Naruitr , dus lang verborgen gewceft 
door der menfehen traagheyd. 
Daarenboven kan men ieder jaar zijne Boomen over- 
vloedig, niet vruchten beladen zien , indien men met 
dezelve handcld op de volgende wijze. 
Doe jaarlijks in "t laatftc van November de aarde 
rondom al dc dikfte en bovenfte wortelen weg, zoo 
datze ter lengte van drie, vier, of vijf voeten" komen 
bloot tc leggen : fchrabzc cn zuyvcrzc dan een Vey- 
nig rondom; dit zal haar zcerverfrifTchcn : Laatzcdus 
bloot leggen tot in 't begin of ten halvcn der Maand 
Eebruarms , na gtlegenhcyd van dc tijd , op dat ze 
wel hard bevriezen : dek zc dan gcheelijk weer toe , 
met loutere, wel klcyn-gewrcevene eenjarige Koemift, 
en daar over een duymbrecd hoogte klcyn-gcmaaktc 
aarde geftroyd , zoo zult gij jaarlijks genoegzame 
vruchten genieten , waar tecgens uw Gcbuur , of 
andere, welke dit niet in acht necmen , weynige, of 
gecne zullen zien. 
Wat nu, ten derden, belangd de Boom-aan winning 
door Inoculatie , dezelve gefenied op jon^-gelciiotenc 
Takken, eenjarige Loten , of jonge Stammetjens, in't 
laatftc van JuUhs. Dir aangegaan zijnde , moet men 
ze in 't volgende Voorjaar, wanneer zc beginnen uyt 
te waffen , een vingerbrect boven de hoogfte Octthme 
( welke gemeenlijk een handbrcet boven malkander 
werden gezet ) afïhijdcn , cn geen andere uytloopze- 
Icn daar aan laten. Dccze Octt/atieii moeten niet alleen 
van voldragcnde Boomen genomen , maar ook voor 
de hitte der Zon gedekt werden , op dat zc niet mog- 
ten verdrogen. ■ 
Ejndetijkj wil iemand deezc Boom, en ook alle an- 
dere, wanneer ze bloeyen, bewaren voor de zwarte 
Vliegen , cn Rupsen, welke door dezelve in dc Blcef- 
fem komen, die nteme een hand vol IFijnruyr , een 
hand vol Aljfem , en een hand vol oprechte Vtrgini- 
aanfehc Tabakjic zamen , of van de gemelde 7^,'^al- 
leen een of twee handen vol , na zijn gelieven : koke 
alles met malkander, of de Tabaks alleen , in een paar 
emmeren recgenwarer, of een wcynig minder, gedaan 
in een kcctcl, een klcvn half uur lang: gicte het dan 
door een doek , cn befprenge daar mee zijnen Boom, 
wanneer hij in't blocycn ftaat, twee of driemaal; zoo 
zullen al de Rupzen fterven , de fwartc Vliegen ftraks 
daar afvallen , cn noyt weer daar op komen; ja, de- 
zelve mijden als dc peft. Op dccze wijze kan men vcelc 
vruchten winnen met geringe mocytc: uelke anders 
door dit ongcdicit zeer befchadigd, en in hare geboor- 
te-plaats, dc Btoeliem , verteerd werden. 
Indien ook iemand vreefd , dat zijne Boomen , in 
haar Blncyzcl ftaandc , bij een koude lucht miflehien 
van ccnNagtrijp zouden mogen overvallen werden, die 
bcgicre ieder avond , zoo lang 't blocven duurd , de 
wortelen met water : zeer zelden zal dan do«Rijp de 
Boomen befchadigen ; vermirs der zei ver zap zeer ver- 
meerderd , cn zij een grootcr kracht bekomen , dcr- 
halvcn de rijpende nacht-koude dies te bcctcr zonder 
nadeel konnen weerftaan. 
vmchteft 
te hebben> 
Tijd def 
irtetuiatib 
teVliigen, 
e-nRupien. 
Voor de 
Na t > trijp, 
als dc Boo* 
blocycn. 
D 
KRACHTEN. 
E Bladeren en Bloemen der Appeldoornen zijn 
verkoelende , en een weynigte zamen trekkende 
van aart : Mo^cn derhaiven zeer dienfti: 
bruykt worden tot varjjchc Honden, hitsige Ge fivcllcn, l.\ 
cn diergelijke toevallen , daar op gclcgt, om de brand 
der zelve wech tc necmen. 
Gediftillccrt water van Appelbloesem verdrijft de 
Plekken, Puyjlcn en roodheyd des Aangedicht s \ als 
men 'r zelve een tijd lang 's avonds en 's morgens daar 
mee walcht. * 
Dc Appelen zelfs , rauw gegeeten , 't zij dan Ztmr 
of Zoet, getven aan 't ligchaam niet veel voedzcl, wee- 
gens hare koude, vochtige, en een wcynig te zamen. 
trekkende aart : die echter minder in de zoete als zuu. 
re werd gevonden : veroorzaken derhaiven vccle win. 
den, opblazingen, en pijnlijkheden des Ligchaams 
verzwakken de geheugenis : zijn fchadelijk dcZenuw. 
achtige Deden ; desgelijks de gcene, die met 't Gr* 
veel of een koude Maag zijn gequcld : Moeten om 
deezer reedencn wil matig gebruykt werden. Doch 
voor haar zeiven alleen , of bij allerley Spijzen gezo- 
A 2 dea 
Voor 
Wonden. 
GdWellen 
Dief ror. 
l6o. 
Plekken," 
Puyften. 
Schadelijk- 
heyd van 
nu we Ap. 
Cunius 
Symp /.ij.' 
