Beschryving van de Boomen, I Boek, 
king,op 
den tijd 
der fnoev. 
men zïjnc doode en overvloedige takken : doch in- 
dien 't vriefd, of dat men noch vrees voor vorft heeft, 
welke de nieuwlijks-gefnocyde boomen zeer hinderlijk 
is , kan men tot in de Afaert wachten ; ook wel 
lot April. Want 't is de boomen niet fchadelijk , al 
werden ze in haar bloeyen gefnoeyd : Inzonderheyd 
wanneer 'tgefchied als de Maan in de * Steenbok jonk- 
vrouw, of Stier is; dewijl men bevind, dat dceze de 
bcquaamftc Teekenen des Heemels tot dit werk zijn. 
Hier ftaat te wecten , dat men alle Boomen , of Hecftc- 
ren , welke men geeme wel zag groeyen , moet 
fnoeyen met een wallende Maan, als ze vol zap zijn. 
Hoe voller Maan , hoe meer vocht in den boom. 
alle boo- Maar begeert men, dat ze niet te haaftig,of te veel lot 
n»™- zullen (chietcn , dan moet men dezelve fnoeyen met 
een afgaande Maan , wanneer ze geen zap hebben , 
maar droog werden gezien. 
Wannen ^c kefte Appelen deezes Booms heeft men in een 
«Jecze vochtige Somc-r en droogen Herfft j of in een gema- 
beftc" dC S<*>fi en * wanneer 't niet te veel rcegend , noch niet te 
Vruchten 2cer droogd. Want bij een al te droogc of al te voch- 
hceft. tige jaarstijd konncn deeze vruchten niet lang duren, 
maar verrotten haaft , vermits ze zoo door te veel als 
door te weynig vocht in hare natuur werden gekrenkt, 
cn te veel of te weynig vocdzel genieten. Wil men de 
Manier gehcele winter over deeze Appelen goed houden , zon- 
om Appe- der verrotting , zoo plukke men die af met de hand, 
Irnlang jrj de maanden September en Oüober, met een volle 
zonder" ^ aan ) cn droog weer: eendagoftweedaarnawrijve men 
verrotting zc fterk ar, met een fclioonc droogc doek : dan legge 
tc houden, men zc op een droogc , luchtige plaats , na 't Noorden 
toe: alderbcft is 't op hout, of planken, nietopmal- 
. kandcr : men roereze zoo weynig als gefchieden kan, 
cn beware ze wel voor dc vorft : zoo zullen ze lang 
goed blijven , cn dc qcheelc winter over duren , daar 
andere gewoon zijn haaft te verderven. 
Dc zuure Paradijzen, een Zomer-vruchr, en meer 
> andere, kan men op deeze wijze, tot aanNicuw-jaar 
" c " toe , bequamelijk Bewaren : doch men moet baar ftil 
laten leggen. Want hare zeer dunne en tcedcre ichel, 
gelijk *t vlies van een ey, kan niet gedoogen, dat men 
ze handclc , of terftond trekkenzc vol rimpelen , en 
verliezen haar aangename vcrwc. Indien de kamer , 
of andere plaats, daar de vruchten dcczes Booms wer- 
den gt legt, venfteren heeft, mogenzc wel in 't eerft, 
bij goed cn ftil Weer, een uur twee of drie, midden op 
den dag, werden open gezet; maar daar na nier meer: 
ook bij tijds tccgens den avond weer gefloten worden. 
Driederley De Boom zelfs kan men op dricdcrlcy wijzen ver- 
wijzen, mecnigvuldigcn. Eerft, door de konft van inenten: 
ten anderen , door 't Zayen , of in de aarde ftceken 
der korlcn : ten derden / door Inoculeeren. Wij zul- 
len van elk in 't bijzonder handelen, 
om altijd Neem Enten van een Appelboom , die alreeds 
vruchtbare vrucht heeft gedragen, cn nu vol bloelfcm zal komen, 
boomen "twelk men ligtbjk kan zien aan de knoppen ; mij die 
aan te win- februarius , een weynig voor nieuwe Maan , cn 
ftcek ze in de grond : Ent haar dan bij waffendc Maan, 
voor 'teerfte Quarticr in Afaert, op een Wilde Appel- 
ftam ; cn gij zult'cr een al tijd- weldragen de Boom van 
bekomen. Deeze Enten moet men nccmen van dikke 
takken uyt den top of 't midden des Booms , ftaande 
na 't Zuydcn ; welke , als mceft van dc Zon befchec- 
nen , vol kracht zijn , cn meer warmte bij haar heb- 
ben, als dc onderfte , of die zich na't Noorden verto- 
nen , welke gemeenlijk week zijn , cn daarom zoo veel 
Eerft , door te onbequamer tot de Inenting. Indien gij de Enten fmjd 
iatnimg-, van een jongen boom, die noch geen vruchten heeft 
voortgebragt ; of van een oude , welke ter tijd als gij 
dcEnten daar af necmd,geen bloeffem-k noppen beeft, 
en dezelve ent , 200 zult gij een boom winnen , die 
noyt voldragen zal ■ maar indien men deeze Ente 
ftcckt op een Boom , of Tak des felven, die nu vol 
bloeyzel zal komen, zal ze meerder vruchten gecven; 
^CapriwBo, Vsrge, cn raars. 
Zuure Ta 
goed t( 
waren, 
op wat 
voor een 
wijze 
daar on- 
trent moet 
gehandeld 
werden ; 
want dc onvmehtbaarheyd , of kragtloosheyd , daar 
dc boom in ftaat , ten tijde als dc Enten daar van gc- 
ftieeden worden, zal verbccteren door dc drijving der 
vruchtbare kxagt des Booms , daar dc Ente op gezet 
word. 
Voorts, neem Enten, in Februarius, gelijk alreeds Met bcrigt 
gezegd is, afgefnecden: leg zc onder de aarde, ontrent 
zoo diep als de lengte van een hand , of een weynig 
minder; zoo konncn zc lang goed blij ven. Van deeze 
zult gij konncn ftceken, niet alleen in Moert of -April, 
maar ook \t\Afay, en zelfs 'mjnnius: want dc boom, 
dan in meer kragt , bewaard door zijn natuurlijk zap 
dc£«ff« veel bcquamcr,cn doet haar bcctcr beklijven, 
als of ze in de maand Afaert daar op waren gezet gcweeft. 
Men moet ook deeze, cn alle andere Enten , wan- 
neerze beginnen te fchïetcn , niet meer als cene knop 
laten behouden , cn al de andere met de vinger zachtjcns 
af ftooten : zoo zullen ze veel fterkcr opwafTcn , en ccn 
bceter Boom geevcn. 
Men ent ook wel met een wafTcndc Maan (waar 
van hier boven is gefproken) in 't laatftc \anAagitftits, 
ot 't begin van September , wanneer dc boomen ftd 
ftaan, cn niet meer fchictcn : dit kan zoo wel dan ge- 
fchieden, als in Afaert , wijl dc Boomen ter dier tijd 
noch haar zap hebben : maar later zal 't niet beklijven ; 
vermits in 't laarfte van September 't zap mccrcndcel 
weer na de wortel keerd. Doch in dit geval moet men 
niet nccmen van 't hout , dien Zeiven zomer gefcho- 
ten , als noch tc weck en re teer; maar onder van 't 
eenjarig hout, 't welk in dc kloof werd gezet , zulkcr 
wijs , dat het boven noch een weynig van 't nieuwe 
behoud : dan gelukt het dikmaal en loopt vroeg in 't 
Voorjaar met de andere uyt , inzonderheyd als'er geen 
al tc felle winter op volgd. 
Indien men een Ente wil zetten op ccn dikke tak , 
of ftam , zoo moet men een weynig groen hout van 
dezelve Boom , waar op men enten wil , in dc kloof 
ftceken. Hier op diend men wel acht te necmen : want 
dit hout van dezelve aart zijnde, loopt of grocyd veel 
beeter toe : ook werd dc Ente niet zoo zeer door de 
kracht des houts gedrukt , waar doorzc lichtelijk haar 
zap verliezen, en fterven zou. 
'c Is ook niet ongerijmd te houden , dat men ccn 
dikke tak niet klove , maar dc Ente tulfchcn 't hout 
cn de baft Ifeekc; vermits zommige, 'tandcre niet ver- 
dragen konnende, daar door verftervcn. Bequamelijk 
kan dit gefchieden in April of Afay , door de Enten , 
welke in de aarde zijn gcicgt ; want dan ichcyd zich dc 
baft ligtelijk en gevoeglijk van 't houtaf. 
Boven dit , wil iemand door inenting ccn goede , om vafle 
vafte Boom bekomen , die fnijdc zijne Ente , niet meer cn fchoone 
dan drie , of ten hoogftcn vier knoppen Iane , een lid toomen tc 
van een vinger, of zomrnds wat langer (na dat dc krijgen: 
Boom , op welke de inenting zal gefchieden , dik of 
dun is) aan beydc zijden , regf tccgens over malkan- 
der , dc baft af, tot in 't hout , zoo dat zc onder fpits 
toe loopc , en ftcekc zc dan in dc kloof : niet zul- 
ker wijs , dat beyde dc baften , die van dc Ente en 
des Booms , met den anderen van buyten net over- 
een komen , maar zoo verre inwaarts , dat de buy- 
tenfte baft der Ente met de binnenfte baft des Booms 
naaft aan 't hout gelijk ftaan : zoo zal de Ente dies te 
eerder, bcctcr en fterker vatten, vermits zc dan veel 
bequamer 't zap na zich trekt , 't welk zich onthoud 
tuflehen dc binnenfte baft cn 't hout : ook waft dan 
de Ente inwaarts, loopt ras, effen cn fterk over : fchiet 
daarenboven dus opwaarts tot een vafte en fchoone 
Boom. 
Hier tecgens, indien men dc Ente zoodanig zet, dat met de 
beydc dc buytenfte baften overeenkomen, zoo zal ze ^ erlL ' ne y- 
niet alleen tc zwaarder vatten, maar ook op verre na ^"ndaiit- 
zoo wel niet tocgroeyen : waft ook dan gemeenlijk nt'mg. 
uytwaarts , 'twelk een groote misftand veroorzaakt: 
en mccrendccl blijft de boom zwak ; werd daarenbo- 
Enwatin 
dit werk 
te vermij- 
den ftaat , 
