57 
Booghout. Platanus. 
58 
Acer ma- 
jor flata- 
neij.es , OÏ 
Üooghout 
met Bladc 
ren, die 
van de fm 
tanui niet 
ongelijk. 
Befchrij- 
vingdec- 
zer Bladc- 
Gcflalte 
der Bloe- 
men. 
iïroemngen , 200 moet men 't zelve met een afgaande 
Maan in December of ' Fcbruarim (vermits het een half, 
ja zomtijds een geheel jaar , ook wel noch langer blijft 
leggen, eer 't opkomt) in ccn Pot , ontrent een vin- 
ger-breedte diep , in dc aarde fteeken , nu en dan met 
water begieten , en zoo lang de Winter duurd , tot in 
't laatfte van Maert , binnens huys houden; daar na 
op een goede plaats neerzetten ; of ook 't Zaad weer 
uyt dc Pot necmen, en op een bequamc plaats luchtig 
fteeken, zoo zal 't in 't begin van Af af, of wat later , 
te voorfchijn komen. Ondcrtuflchcn heb ik ook wet 
vernomen , dat 't Zaad , op de aarde nccr-gevallcn , 
van zelfs , alhoewel in een geringe vcelhcyd , is op- 
gegaan. 
De Acer major Platanoides, of groot Booghout, 
met Bladeren, die van de Platanus niet ongelijk^, is een 
bezie ns-waardigc Boom , welke nu meer als dertig Ja- 
ren lang in mijnen Hof gegroeyd heeft. Hij waft van 
naturen, gelijk een Pcereboom , hoog en regt op, doch 
krijgd, m gclijkmarighcyd zijner hoogte , geen groo- 
tc Hoofd-top , of kroon , maar verdeeld zich boven 
alleen in ccnigc wcynigc Takken. Eevcnwcl fchict hij , 
oud werdende , zoo wel onder bij dc grond , als in 't 
midden der Stam, ccnigc Tal^jens uyt , gelijk ook dc 
Platanus wel docd. Heeft een Caftanic-bruyne, doch 
van binnen witte en fterkc {■portel. Werd niet dik , 
maar blijft , in opzicht van zijne hoogte , teeder en 
dun: echter is 't Hout tay , buygzaam , en tamelijk 
vaft : de Haft is uyt den bruynen grauwachtig , en als 
gcfprcnkekl , niet zeer ongelijk dien van de Cafianea 
£cjuina,o(Parrde-(:.iftamenboom. Dc Bladeren zijn zeer 
fchoon van gedaante, en, gelijk alreeds r;e?egd is, die 
van dc Platanujboam bijna gelijk. Zij komen voort 
aan hare Takken (welke , als menzc aflinjd , een wit 
melkachtig Zap van haar gcevcn ) , twee en twee aan 
bcydc de zijden der Steel, gelijk ook die van de ande- 
re lbortcn ; zittende regt tecgens over malkander, en 
ruftende op dunne, ronde Steelt jens, boven een wcy- 
nig bruynverwig, een grootc halve, of ontrent een ge- 
hcele voet lang : onder zijn ze dik , blinken van een 
helder groen, en daar bevatten ze 'in 't midden ócSteel 
rondom. Altijd ftaan ze om hooq gekeerd, ftcevig , 
regt uyt, rondachtig, ontrent ccn hand, meer of min, 
hoog en breed: hebben weynig fmaak, en zijn boven 
donker , of zwart-grocn , zonder blinkende glantfeh , 
onder veel lichter en helderder van vcrwc : gemecne- 
üjk rondom in zeeven voornaamftc dcclcn gefneeden, 
niet zeer diep : dc twee onderfte kleynftc hebben elk 
een grootc , fcharpc ; dc twee volgende drie , doch 
veel klcyner, en de drie middclftc grootfte , ieder vijf 
fpitzc punten , inwendig voorzien met zeeven voorna- 
me Aderen , een weynig uyt den bleek-groencn geel- 
achtig van verwe ; waar uyt voortfehieten ccn goed 
deel kleyncr , welke gantfeh ter zijden uytlopcn. Al 
tc zamen vind men ze van boven zacht , van onder 
hard en wreed in 'taanraken. Dceze verdorren van on- 
der eerft: tecgens dc Winter , cn vallen in *t laatfte van 
September , of 't begin van Oclober af : niet voor in 
April komen zc weer tc voorfchijn. 
De Bloemen dcezer Acer minor Platanoides 
vertonen zich in deeze Gewcftcn ontrent 't laatfte van 
April , op de wijze van 't Acer minor , of kleyne 
Booghout , als dc Bladeren hare halve qroortc hebben 
bekomen : zij zitten aan hare Takje»; , midden tufichen 
iwcc bladeren , cn ruften op vcclc korte en te zaam- 
gevocgdc Sterïtjens , agtticn, twintig, vierentwintig, 
en noch meer in getal : de verwc is groenachtig ■ be- 
fhan gemccnelijk uyt tien kleyne malkander niet ra- 
kende h!,idertje>!s ; van welke vijf groen , ook onder 
en boven ccven breed ; de andere vijf veel bleeker , 
klcyner, in 't midden breedft, cn boven wat fpitsach- 
tig zijn. In 't middel) hebben ze ccn breede cn platte 
grond , waar in zich vertonen ccnigc wcynigc kk-yne 
gcele lOwpjcns; uyt welke, als zc zommige dagen heb- 
ben open geftaan. (doch niet altijd, maar alleen bij 
goede cn warme Voorjaren ) eenige groene Zaad- 
huysjens te voorfchijn komen. Dccze zijn aardig voor- Zaad, doch 
zien met breede , fterkc vleugelen , twee cn twee aan werJhlcr 
malkander vaft , dc cenc regt tecgens over dc andere n '" r ' JP " 
aan haar ftccltjc zittende , op de wijze der voorheencn 
gedagtc. In den Hcrfft: verhezen zc hare groenheydj 
werden vaal van vcrwe , cn vallen ten laatftcn neer , 
zonder dat men in deeze Needer iandfche Gcweftcn rijp 
Zaad daar in vind. 
KRACHTEN. 
DE Wortel dcczer Boomen geftoten , en gelcgt op Tlin. I. 14." 
de regtcr zijde van 't Lijf, daar de Leever^' 8 ' . 
Iiangd, neemt wech de fmerten der zelve. Het "armmH. 
daar uyt geparfttc Zap met Wijn gedronken , verdrijft Ruilt. I. 1.; 
ook dc pijn in de z,tjde; volgens 'tgetuygcnis van Pli- * "7* 
nius , Quintus Serenus Sammoniacus, Ruel- 
lius, en meer andere. 
XXI HOOFDSTUK. 
PLATANUS. 
1 Verfchey- 
, de namen. 
Aanwin- 
ning. 
Deeze 
Boomen 
voortijd» 
dc 
Leze fchoonc , h oog-op wafTcn de 1 
zeer aanzienlijke Boom werd met geen ( 
andere dan dceze naam genoemd ; al- 
leen in 't Franfch wat korter Plane , 
irr 't Italiaanjch Platano. 
Hij bemind een gemecne, zandige, Quceking. 
or andere vochtige cn wel-gemeftte aarde : een opene 
luchtige plaats, en veel Water. Brengd in deeze Lan- 
den noch Bloem noch Zaad voort : kan fterkc Vorft 
en allerlcy ongclccgcntheedcn der Winter verdragen. 
Werd uyt eygencr aart zeer oud , en in dceze Gcwe- 
ftcn alleen aangni'onnen door zijne bij dc Wortel uyt- 
Iopendc Spruytjens; welke men ten lulvcn infhijd, en 
met aarde overdekt. Als zc dan geworteld zijn, neemt 
menzc van dc oude af, cn men verzetze met ccn af- 
gaande Maan in April. 
Dccze Boomen wierden in oude rijden van dc Grie- 
ken cn Romcymn zeer geliefd en in grootc waarde cc- 
houden , wect;ens de zeer vermakelijke fchaduw haVcr 
vcr-uytgebreyde Takken. Xerxes , der Per 
Kon ïng , vertoefde in 't Landfchap Lydia met zijn 
gantfche Heyr een gcheelen dag bij een Platannsboom , 
cn vond onder zijne befchaduwing zulk een vermaak , 
dat hij des zelvcn dikke Stam met een goudc Band 
deed beflaan , ccven als vercierd met een Ring. Men 
heeft in Az.ta eene dcezer Boomen gezien , wiens dik- 
ke Tronk^ 'm zijne rondte tagtig veeten hield : waar in 
ook zoo ccn groot Hol was gemaakt , dat Lucinius 
Mutianus , driemaal Burgcrmcefter te Romen gc- 
wceft, dikmaal daar in met andere perfoncn, tc zamen 
agtticn in getal , zijne maaltijd heeft gehouden. On- 
der de verkoelende fchaduw van zijn bcvallijk groen , 
deed hij Bedden fprcyden , cn Diep daar op , gantfeh 
geen wind gevoelende , veel vermakelijker , als of hij 
had gclcegcn op ccn Lecdekant met goudc Bchangze- 
lcn, in een Kamer van marmcle Pilaren , vercierd met 
de konftigftc Tapijten. 
KRACHTEN. 
DE Bladeren deczer Boomen zijn verkoelende cn Grftn.lti. 
vochtig van aart. In Edik gezoden , cn daar Simf, 8. 
van gedronken, zijnzc zeer goed om 't Braken Jj^jT* 
tc (rillen. In Wijn gekookt, werden ze met groot nut 'n^/f 'l. 1, 
gelegt op de Oógen, cn heetc Gewellcn. <.io8. 
Dc Knoppen nebben een matig- verdrogende kracht. -^j.^ ^ 
Een halve oncc da.ir v?n met Wijn ingenomen , helpt (l cap.91. 
de ceenc, welke van Adderen of Slangen zijn gebceten. 
D 5 Met 
anen Grieken en 
Romeyncn 
zeer hoog 
geacht. 
Eene der 
zelve heeft 
een Stam 
van tagtig 
voeten dik-_ 
tc. 
