zei ver 
Vrucht. 
65 Perzikboom, A 
XXVI HOOFDSTUK. 
PERZIKBOOM. 
Ecze, een zeer aangename Vrucht-dra- 
gende Boom, werd in 't Nederland/ch 
genoemd Perzik en Perseuoom : 
in 't Latijn malus Persica : in 't 
Hoogdujtfch PrERsiGBAUM : in 't 
Franfcb PER5CHER of 'PeschEr ; 
en in 't Irahaanfch Plusicaro , of Pesco. 
Vccrlurlcy Hier van zijn mij vccle fchoone veranderlijke foor- 
verfchcy- rcn jn haren aart bekend ecworden : namentlijk : n,\- 
denefoor- _ ° ' c _ 
teiidcrl'er- LVS P'-RSICa ERUCTU VIRim P.UUDO, Ot I'ER- 
zikboo- zikboom met een bleek-groene Vrucht: fructu ru- 
^ er kro, met een roods Vrucht', ruero et viridi ele- 
G ante ii VARlECATOj met een groene Vrucht en aan- 
genaam-roode plebjzen : Ex viridi lutEO , met een 
Vrucht uyt den groen-geelen .- toto luteo, met een 
gantfeh geele Vrucht ; ook wel , weegens zijn aange- 
naam -gcele vcrwc, genoemd in dceze Landen Meloco- 
tons, en in frankrijk^ Myrecotons; doch zeer zel- 
den bekomen zc hier hare volkomenc rijpheyd: malus 
Persica nana fructu Pr^coci odorato, of 
KLEYNlï avant Perzik met een "welriekende Vrucht: 
malus Persica tricolorata , of Perzikkoom 
met een drje-venvige gladde Vrucht ; eerft zwart ge- 
lijk Pek, daar na groen, ten laatftcn uyt den blauwen- 
rood : malus Pqksica mostana , of Berg-Per- 
zik : malus Persica suollana , of Zwolsche 
Perzik, welke bcydc hatfte hier voor de bcftcwcrdcn 
gereckend: malus Persica n ore Pleno roseo, of 
Perzik-boom met een zeer fchoone groote en dubbele 
"Bloem, gelijk een Roos, blcck-lijf-verwig : bchalvcn 
noch veel meer andere. 
QuecUng. ^1 te zamen beminnen zc een zandige gemcene grond, 
j^eminz' wel voorzien met matige oude twee-jarige Kocycmift, 
Varkcnsmiftfals de bcquaamftc boven alle andere, wijl 
decze Milten niet te heet , maar koeldcr van aart zijn, 
't welk al decze (bóften van Boomen begecren, en daar 
door te bccter grocyen ; ook dies tc langer lecven) en 
dan de aarde , waar in hare cygene Bladeren vcrvuyld 
zijn , waar door zc , om dat dezelve langer vochtig 
blijfr, en zeer luchtig is, krachtig infehicten, en gro- 
ter Vruchten voortbrengen. Voorts , een warme , 
drooge<vryc, opene, en wel ter Zon gelcegcnc plaats, 
tecgens een Heyning oïAfuur; daar zc genoegzaam be- 
fchut zijn voor koude Oofte- en flerkc Noordnv.nden , 
diezc qualijk verdragen mogen. Dcrhalvcn dies te bcc- 
tcr is , dat men haar boven befchermd met een hourc 
Hoe men ofloodcn Goot onder de Pannen gelcgt. Hier door 
decze Boo- Zll u cn ] ljrc Bloemen, welke zich in 't laatfte Mn Alaert 
dekken , cn ' r cerfre van April openen , tc minder fchadc lijden 
tecgens dc door de vanboven afvallende koude cn Nacht-rijp, het 
kuudc we jj c [ iare i/- rnc \ n 2 j cn va ftcr zal doen zetten ; inzon- 
L1 '* derheyd wanneerze droog zijn. Want als dc Bhef- 
fem nat is, cn dan een fchielijkc Rijpt of klcyn Vorjljc 
komt, bederft dezelve terftond , en valt af. Hierom 
is 't zeer dienftig, dat men decze bloedende Boomen met 
Matten of iet anders tecgens dc nacht dekt , in geval 
men koude te gemoet ziet : anders is 't onnodig, ten 
warezij boven geen Goot, of ccnigc bcfclnttting mogtcn 
en ook te hebben. Om dc Bloemen binnen te houden, wanneer 
ze tc vroeg willen open gaan in warme dagen, waarop 
gemecnelijk koude nachten volgen, kan men zc ook 
wel bij dag dekken voor de warmte der Zonen Lucht, 
dnch niet bij nacht : want zoo lang de Bloemen noch 
gefloten, of ook noch maar half open zijn, werden ze 
door dc Nacht-koude gantfeh niet befchadigd , maar 
komen alleen tc langzamer , doch dies tc vcrzcckerdcr 
voort. Dc Boomen zelfs werden door een felle Vorft 
wel zeer bclcedigd , wijl ze van een teederen aan zijn, 
zulker wijs, datze gchcele Takken verliezen; inzondcr- 
hcyd door de koude en wmden des Voorjaar*. 
E Pv T K O O S B O O M, 
66 
vroege 
der dagen. 
In drooge rijden willenze gcernc tecgens den avond «** noc & 
dikmaal met Rcegen-watcr begoten werden , cn , wan- verder 
neerze zich flauw bevinden, op de aarde harer Worte- 
len bedekt zijn met Dtiyvenmift, tweeof drie vingeren 
dik' , doch niet op dc Worftlen zelfs ; want dit zou 
haar, weegens dc natuurlijke hitte der genoemde Mifr, 
in plaats van voordeel , tot fchadc gedyen : hier voor 
moet men genoegzaam zorg dragen. 
Daarenboven , vermits deezc Boomen uyt eygener °ntrenf 
aart niet 200 lang in 't leeven blijven als wel andere, ^" e ^^* 
zoo moet men tijdelijk bij dc zelve planten andcrejon- wiar t e 
gen, om, wanneerze zullen verderven, hare plaats tc necmen. 
vervallen : dit moet gefchieden met een afgaande Maan 
van J-ebruanw of Alaert , maar op gecnerley wijze in 
dcnHerfft: want indicn'er een flerke Vorft op volgde, 
zoo zouden zc, weegens dc tccdcrhcyd harer natuur, in 
groot gevaar fhun van te verderven. 
Dc aldcrbequaamfte tijd om deeze foortcn van Boo- Snoey-tijd, 
men tc fnocyen, te zuyvcren, cn aan tc binden, is een 
afgaande Maan in Fcbruarim; doch indien 't dan noch 
te koud en vriezend is, zoo moet men wagtcn tot in de 
volgende Maand Alaert. 
Al de gemelde Ichoonc foortcn van Boomen konncn Aanwin* 
in decze onze Landen op vierderley wijzen aangewonnen nm ^'' 
werden; tewecten: 
Eerft, door dc konft van Enten cn Znygen; 'twelk cerlt ' 
aldcrbequaamft kan gefchieden met ccnwailcndcMaan, ~ mc " ca 
ftraks na 't cerfte Quarticr , in Alaert , op blauwe U)gön * 
Pruym-ftammen , of op de klcync bruyne 1'ruymen , 
welke in Vriesland Esjes , in andere Kccderlandlche 
Landfchappcn Kroosjens werden genoemd.- deezc zijn, 
boven alle andere, dc bequa.imiïc hier tóe. 
Ten anderen, door *t Zayen der Korten, 'twelk , op Tcn sn ^ c * 
de volgende wijze aangclegt , noch veel bectcr word rcn 
gehouden. 
Pluk met de hand af ccne der fchoonftc cn grootfrc t,onr * ( 
Perzikben, eevcn ter tijd als de Maan vol is, cn eerze ^f^"" 
noch haar uyterfte rijpheyd heeft bekomen : bewaar ze, hoe zulks 
tot dat de Maan weer vol is geworden : necm'crdan de geschieden 
Steen uyt: laatzc een weynig drogen, en legzc wech moec ' 
tot de naaft-volgende Alaert. Steek zc dan , een vin- 
ger-breedte diep, in een goede grond, ontrent een half 
uur voor volle Maan. Alsze opgekomen zijn , moet 
menzc drie jaren lang op dezelve plaats laten fhan, zon- 
der haar tc roeren : daar na haald men ze uyt dc aarde, 
en men fnijd af dc gchcele rcgt-nccrfchietcnde Hert~ 
wortel, tot aan dc bovenfte zijdc-wortclcn toe. Op on * -wel- 
de afgefnccdcnc plaats legt men een weynig Wafch , of p o ;i ^ nile 
een andere Plaefter , op dat't Zap, waar in des Booms am^wio. 
welvaart beftaat , niet door dc wonde wechvlocydc. nca. 
Dan verplant menzc op een warme plaats, tecgens een 
Muur, houtc Heyning, of Stakctzel aan, zulker wijs 
dat dc Zon haar, dc gantfehc dag lang, zonderverhin- 
dcring kan befchijnen, ieder tien of meer voeten van 
malkander af; met een afneemende Maan in Fe bruariui 
of Alaert , na tijds gelcegcnthcyd. Dus zal men niet 
alleen bceter cn fchooner Vruchten bekomen , maar 
ook zullen dc Boomen langduriger zijn, dan of ze op an- 
dere wijzen waren aangewonnen. 
Ten derden , kan dc vermecnigvuldiqjnir gefchieden be- 
door Inoculaiie, op dc voor-gedachte PruymJlammet- ? cn ' , doar 
jens , in t midden or t laatilc van Juhus , met een 
wallende Maan. Die is de bequaamfle tijd tot dit werk: 
indien men dezelve verzuymd,zoo zal men met de /«- 
ocu/a/ie tot 't volgende jaar moeten wagtcn. 
Ten vierden kan men deezc Boomen aanwinnen door Ten vier- 
de konft van Lafchen , dat is , als men een gedeelte ^ cn , ' d ° of - 
van een e'enjarigc Tak der gemelde Pruym cn van dc v .in Uf- 
Perz.ikJjoom dc baft een weynig , ter lengte van ecne fchen. 
vinger , zuyvcr affnijd , cn dezelve , wel net op mal- 
kander accordeerende, in't laatfte van dcMnnd Alaert 
vaflbind. Zeer goed is 't, indien 't gefchicd met een 
walTendc , of teegens de tijd der volle Maan Dus * 
grocyen zc aan malkander vaft : daar na in den Herfft 
E fnijd 
