BESCH RYVlNG VAN DE BoOMEN, I Bc 
CAlen.iib. 
Simpt. 
Med. S. 
til i. e»{ . 
Dieft, lih 
Serap. lih. 
Simp. c Jf . 
ÓP 
» «/&/;*. 
DiJe.Va | 
voor welk 
cebteekm 
dkiiiHg. 
ZmpU- 
Jtrum .Di 
H>*photn 
Kuil!, lil. 
«ƒ.1 oS. 
Mp'mus ,1e 
71 
vogten. Dit was als een Zinnebeeld van beftandige 
roem : want gelijk de Palmboom van ccn zeer lanr-du- 
rig leeven is, zoo blijft ook onrterflijk de eerc der dap- 
pere Helden , welke door hare onvertzaagdheyd groo- 
te daden hebben vcfrigt. • 
KRACHTEN. 
DE Dadelboom heeft jn al zijne decle» een te 
zamen-trekkende kracht , gelijk ook het witte 
eetbare Aiarg of Pit der Struiken. De Blade- 
ren, de Bloemen , en de Scbeede , of de omwindz-elcn 
der Vruchten , zijn zeer koud , en te zamen-trekkend 
van aart. Gcneczen alle varffche Wonden : verkoelen 
de kittige Zweeringen , en doen dezelve zich fluytcn. 
'tZap, ook een wcynig te zamen-trekkend , heeftin 
zich ccn koude, aardachtige, en waterige eygenfehap. 
Dc jonge Scheuren , van Galenus genoemd Elate , 
drogen meer als de Vruchten : zijn goed voor alle 
vuj le Gezwellen; een flappe : cn wélden gedaan 
bij de dingen, welke te zamen trekken, verkoelen , en 
de zwakke Lcedcn weer verfterken. 
Dc Vruchten , of Dadelen zelfs , zijn warm en 
droog in den tweeden Graad, zwaar te verteeren. Ter 
dier oorzaak verwekken ze ligtclijk Hoofdpijn , inzon- 
derheyd die wat (Icrk te zamen trekken. 
Die volkomen rijp , wit , morw , vocht en zoet 
'zijn, van Dioscorides genoemd Phcemcobalanus , 
werden gehouden voor dc befte : bezwaren dc Maag 
niet zoo zeer , maar zijn in tccgcndecl dezelve aange- 
naam ; voornarrientlijk wanneer ze niet meelachtig of 
verdorven zijn. Die in Paleftina en Syrien groeyen , 
werden boven alle andere gepreezen : dikmaal totSpijs, 
ook in uytwendige dingen gcbruykt , om te verdro- 
gen , te verfterken , te zamen te trekken , of dik re 
maken: zij voeden recdclijk wel; verdrijven denEfoefl, 
veroorzaken ccn wcel^Ligchaam; verfterken dc Leever; 
geevcn kracht tot 't Echtf werl^: zijn goed voor het 
Pleuris en de Longc-zucht. 
De drooge Dadelen , van zommige gehecten Ca- 
ryotx, ftoppen de Bujk[oop,dt roode Loop, cn'tSW- 
jpouwen: noemen wech 't Braken ; de walging of qua- 
itjkfejd der zwangere Vrouwen , cn verfterken de 
Aiüt. Met Pingels , of dc Korlen van Pijnboomcn , 
gegceten, gencezenze de rauwheyd der Keel. 't Wa- 
ter, daarzc in gezoden zijn, verdrijft, als men'er mcê 
gorgcld, de weeringen des A fonds; doch gedronken, 
ftild alle Buykzvloeden , en geneeft de Talgen aan 't 
Fondament. Dc onrijpe Dadelen hebben eevcn dezel- 
ve kracht. 
Uyt deeZC Vruchten werd jn dc sipothceken ge- 
maakt een PLiafter, genoemd Emplaflrum Diapalma; 
ook een Elecluarium, o^s Slik^ntg, gehceten Diapbani- 
coh, welke efe Gal en alle jhjmenge vochten uytdrijfr, 
als men daar van inneemd ecu half-, geheel-, ia ook 
anderhalf-lood , na dat dc natuur des Lijders fterk of 
zwak is. * 
Dc Afch van gebrandde Dadcl-jTeenen heeft ook 
ccn klccvende , heclcnde , en re zamen-trekkende 
kracht. Met Nardus Indica gêmcngd , is goed om 
de puyflen der Dogen te verdrijven : belet ook 't uit- 
vallen des Hajrs. In Wijn gedaan , neemt wech 't 
uytwajfcnde vleefch der Wonden, cn geneeft volkoment- 
Iijk allcrlcy ZeerigheyH. • 
Van de' B/adi ^ren deezes Booms worden Wavcrs en 
Korven gemaakt ; van dc Stam Balken ; van 'de Boft 
Touwen en Kabels voor de Scheepen. Men kan ook 
op deeze Bladeren fclirijvcn , vermitsze gantfeh effen 
cn glad zijn. Werden dcrhalven van de Indianen in 
plaats van Papier gcbruykt. Zij maken'er ook Boeken 
van , en befchrijven ze met een Priem , of yzere 
Griffie. 
71 
XXIX HOOFDSTUK. 
POPULIERBOOM. 
cn met gCC- Verfchey. 
de nam ca. 
En wel-bekend Gewas 
nen anderen naam in 't Neederlandfch 
genoemd; werd in't Latijn gehceten 
Populus: in't Efoogdujtfch Popel- 
weiden , Alberbaum , Poppet.-, 
maar eygentlijk Papelnbaum ; en in 
't Franfch Plupliek. • I * 
Van deeze werden op veelc plaarzen gevonden drie 
bijzondere Soorten, welke wel te onderfcheyden ftaan; 
te wecten : 
I. Populus vulgaris , of nicra : cEMEENf Drie bij- 
Popur.TERBooM : in 't Hoogduytfch Aspenbaum, of rondere, 
ook Schwartsz Papelnbaum : in 't Franfch Ptu- ™ d ™ el ,c 
pliernoir : in \ Italiaan fch Popolo nero. II. Po- jthcydenc 
Pulusalba, of witte Populierboom ; gemeene- foorten. 
lijk van dc Neederlanders gezegt Abeelboom : in 't 
Hoogduytfch Pappelbaum, of WEISZB PoPELljVEI- 
den : in 't Franfch Peuplier blanc ; en in 't Ita- 
liaanfch Popolo bianco. III. Populus tremu- 
la , of Libyca : in 't Franfch Trembi e : in 't Ita- 
Itaanfch Popolo Libico, of Popolo Montan i ; en 
"in onze Landen Ratelaar, om dat zijne Bladeren 
geducrig fchudden , bceven, klateren en ratelen , niet 
alleen wanneerze door de wind recgens malkander wer- 
den gefmecten , maar ook bij gantfeh ftil cn fchoon 
Wéér. 
Dccze alle beminnen een gemecne, dfooge , doch Waarnee- 
wel-gcmeftte grond, en ook wel ccn van naturen voch- min fï <ic ° m 
tigc plaats; liever een vrye, opene, als fchaduwachtigc zer ^°°' 
lucht; veel water, inzonderheyd als ze met een af- 
gaande Maan van Februarius , Maert of November 
nkuwlijks geplant of verzet zijn , tot datze hare wor- 
telen wel geveftigd hebben. Indien dezelve ergens tot» 
aan ten Water , Gracht of Sloor konncn uytfehieten , 
zoo zal de Stam zeer weelderig opwafTcn. In April 
geevcn ze hare Bloemt jens , hangende in kleyne Katte- 
jlaartjtns ; cn in goede Zomers altijd volkomen-rijp 
Zaad. Sterke koude , Sneeuw , felle Vorfl , Storm- 
winden ? en «llerlcy ongeleegcnthecdcn des tijds kon- 
nenze geduldig uytftaan. 
Zij werden aangewonnen , door drie verfcheyde mid- ^„win- 
delen; te weeten: n ing, 
■ Ecrfl , door haar Zaad , het welk met een volle door haar 
Maan van Alaert in dc aarde gclegr moet worden, in- Zaad. 
dien 't wel zal voortkomen , en genoegzaam aan- 
groeyen. 
Ten anderen, door uytgeloope jonge Scheutjens bij Doorjon- 
of boven de Wortel, welke men met een waflende ge Sdieut- 
Maan van April moet infmjde» , en , om dies te bee- i cns - 
ter Wortelen re vatten, met aarde overdekken zoo ver- 
re als 't gefneeden is. Wanneer ze nu Wortel trefcho- 
tcn hebben , moet men ze met ccn afgaande Maan van 
Februarius cf Aiaert van de oude afneemen. 
Tenderden, door Takken. Deeze, met een volk DoorTak- 
Maan in A-Iacrt afgefnecden , aan ccn donkere plaats ken._ 
een voet diep in de aarde geftoken, en dikmaal met 
water begoten, zullen ligtclijk cn zonder veel ongelce- 
genthcyd Wortelen bekomen. 
Dc befte cn aldergevocglijkfte tijd , om de Knop- welke Po- 
pen, of jonge Vjt/oopzelen, van degemcene of zwarte pulier- 
Populterboom te plukken, is die van 't Voorjaar, wan- k "°PP en 
neer dag en nacht eevcn lang zijn , of ftraks daar na , Artze- 0t 
als men haar noch kjeevende of aanhangende vind : ni-en dien- 
want dan zijn ze zeer goed , om tc gebruyken teegens ^'E^ij"- 
veelcrlcy gebrceken der Menfchcn. Ten dien eynde 
moeten ze alleen van deeze , cn van geen andere ibort 
der Populierboomen werden genomen j waar op elk, 
die niet bedrogen wil zijn , of andere zoekt tc bedrie- 
gen, voorzichtig acht moet neemen. 
KRACH- 
