77 
Willigeboom. Vlierboom. 
7» 
rcgt-doorlopcndc middelfte ader vcrtoonen zich ande- 
re zeer kleyne als doorluchtige adertjens in een tamelij- 
ke veelheyd , en bevallijke cierlijkheyd. IX. Salix 
Pumila repens, of kleyne > bij der aarden kruypende 
Willige. Al te zamen zijnze van een cn dezelve 
bouwing cn eygenfebap. 
ttnVond ^ beminnen niet alleen een zandige , of gemcene 
zij bemin- kleyachtige drooge aarde ; maar ook , en veel liever , 
ncn. een vochtige, waterige, cn wel-gcmcftte grond ; een 
warme , opene , en luchtige zoo wel als een koude fcha- 
duwachtige plaats : ook veel Rcegcn. Geeven vroeg 
in 't Voorjaar hare Bloemen , gemeeneliik gccl-verwig, 
en zeer kleyn , in ruygc langwerpige afbangz.elen tc 
Bloemen. Z3am -gcvocgd , niet qualijk gelijkcndcioïr/<r-of Wolve- 
ftaartjens , van welke zommigc zijn grauw , andere 
Zilvcr-verwig , ecnigc geelachtig , wederom uyt den 
roden zwartachtig, gelijk die van de kleyne Bind-wil- 
lïge met gedaagde Bladeren, of Salix Viminalis folio 
Jerraio : die daar na open gaan , eeift met roode Kiwp- 
jens vercierd , en ten laatftcn inwendig uyt den groe- 
nen geelachtig met zwarte fchubbetjens werden gezien. 
Zaad, en Docïi de gedachte Bloemen geeven niet altijd een vol- 
'Tzeire" 1 tornen r ')P Zaad, ook nïet overvloedig, vermits door- 
vind, gaans de mcefle Blocydelen afvallen : *t geen noch zij- 
ne volmaaktheyd bekomt, is zeer kleyn, langwerpig, 
en, als 't wel rijp is, zwart. De rijp-werding gefchied 
van *t begin der Maand Juniw tot in *t eerfte van Ju- 
Vms. 't Zit befloten in kleyne, afhangende, dikmaal 
Dmyfs-wijzc te zaam-gevoegde blcek-bruyne huysjens. 
Ah deeze haar openen , vertoond zich een witte woi- 
aebtigheyd, en in dczclve't^-ï^; 't welk van de wind 
mcerenaecl.wech-gcdrccven cn mi aarden geworpen 
Veroor- werd. Indien 't op ecnig of diergelijken Stofkomt 
ken^inV tevancn > zo ° maakt het daar vlekken in. Heven 'tzelvc 
Linnen. doen de huysjens , als ze van haar Zaad beroofd zijn: 
dcrhalven elk , die iets wil nccr-lcggcn om te bleykcn, 
zich forgvuldig hier voor wachten moet. Vermits dit 
nu ieder jaar, gemccnelijk op de genoemde tijd, meer 
als veertien dagen voor, cn een weynig na S. Jan ge- 
beurd , zoo geloven zommige Vrouwen , dat deeze 
•vlekken in *t Linnen werden veroorzaakt door de Honig- 
dauw, die ook ontrent dien tijd gewoon is 's nachts te 
vallen : doch zij bedriegen zich , en de recden deezer 
'vlekken is alleen, om dat ze haar gewaflehen Linnen tc 
digt ontrent de Wtlligeboomen uytfprcyden. Deeze 
Boomen konncn zeer wel een flerke Vorfi , en allerley 
ongclccgenthecden der Winter uytfïaan. 
Aanwin- Op twecderley wijzen werden dezelve aangewon- 
ni "g- »en, 
*t dT* ^ er ft ' ^ aar k aar Zaad ' ' l we ^ ge^jd word op 
Boo ^ cu er een donkere plaats , in een goede vochtige aarde, met 
een wadende Maan van Aiaert. Doch zeer bezwaar- 
lijk kan men dit Zaad bekomen , vermids het , zoo 
haart het zijn rijpheyd begind te krijgen , zeer ligtclijk 
door de wind werd wech-gedreeven. Eevcnwci kan 
men ieder jaar genoegzaam zien , dat van 't neer-geval- 
lene Zaad jonge Boomtjens uytfpruytcn. Deeze dan 
door zich-zélfs-Zaying voortgekomen zijnde , moet 
men , om hare teederheyds wiT, drie jaren langop hare 
plaats laten ftaan ■ dan op de genoemde tijd verplan- 
ten, en in ccnvarflchc grond zetten, 
en wit Doch indien iemand in 't begin van Jttnius vlijtige 
wairte fl ^ tt nccmc °P ' r Zaad , eer noch de wind het ver- 
neemen fbiyfd, zoo kan hij 't genoegzaam bekomen ; ook rcr- 
ihat. ftond op een fchadiuvachtige plaats in de aarde leggen, 
niet diep, cn dikmaals met Water begieten : na veer- 
tien dagen zal 't zich fchicüjk vertonen, en noch voor 
de aankomffc van de Winter een halve , een gehecle , 
ja twee voeten , en noch meer , ïn de hoogte op- 
fchicten , na geleegcnthcyd dat men de aarde , daar 't 
Zaad in gezayd is, bequaam gemaakt heeft: ook na 
dat het veel of weynig recgend. 
Tenande- Ten anderen , door hare Takken: welke men een 
ren door we ynig VOO r dc volle Maan in Aiaert of September af- 
fni|d, en flcckt in een donkcrachtigc, opene, vochti- I»reTafe» 
ge plaats (of ook wel in een drooge , doch dan moet 
men ze dikmaal met Water begieten ) een halve voet 
diep in de aarde: dan vatten ze haaltii-orrf/, engroeyen 
fpoedig voort. 
De Salix Caprea Rotundifolta , of Geyte- s*Hx Ci* 
willige met ronde Bladeren , is in 't bloeyen de grootfte ^J'u^""^f 
en fenoonfte van allen, doch alderbczwaarlijkft tc ver- Gcyre-wil- 
mecnigvnldigen; inzonderheyd in 't Voorjaar. Werd Üge mee 
ter dier oorzaak in September , een weynig voor volle 
A/aan , op een donkere plaats in dc aarde geftoken , 
zulkcr wijs , dat men onder aan dc afgcfhccdcnc Tak? 
ken een weynig oud hint laat blijven : dan bcklijvenze 
dikmaal veel beetcr. Deeze wijze van aamvinning is 
bcquaamcr cn zeekerder , als dc andere door uaymg ; 
te meer, vermits men zeer qualijk 't Zaad van deeze 
Boomen kan verkrijgen : want als dc Bloemtjens , in 
hare Katteftaartjens veelvuldig tc zamen gevoegd, uyt- 
gebloeyd hebben , vallenze gemeenelijk rerftond op de 
'aarde neer, waar door onmogelijk is , eenig Zaad te 
winnen, tenwarezcaan hare T^/ycwiblcevcn hangen. 
KRACHTEN. 
DE Bladeren , Bafi , Bloemen , en 't Zaad der Badigorxit 
Willigeboomen hebben een verkoelende , dro- 
gende en te zamen-trekkende kracht. Een Poe- 
der daarvan gemaakt, gcnecftdcofoWcn, volgens 'tbe- 
rigt van Badigoras. Dc groene Bladeren , kleyn 
gefloten , cn aan dc Teel-leeden gclcgt, doen de Bij- 
jlaap s-lufi vallen, Met Weegbree-water ingenomen, Diofcor. 
maakt de Vrouwen onvruchtbaar , en doed, dat. ze '■'*ƒ■ 'Jf* 
nier ontfangen konncn. In Water gezoden , en bij ^JT'ió, 
manier van een Bad daar in gczcctcn, zoo warm als e .ii, 
men ccnigzins kan verdragen, doed a\\c gezwellen ver- 
gaan, engenceft dc gcene, die cene booge rug beginnen 
te krijgen , zulker wijs , dat dien laft niet alleen niet 
grootcr werd, maar ook verdwijnd. 
De Bladeren, defgchjks de Bafi , of dc Bloemen en Mtaiflfc! 
't Zaad, in wijn gekookt, cn daar mee geftoofd, ver- 
fterken de Zeenuwen , cn verdrijven dc fmerten der ,'.J^\ 69. 
zelve : verligten zeer het Podagra , en geneezen de 
fcbiljferige leerigbeyd : daar van gedronken , beletten 
het overgeeven cn Uoed-fpuygen .- ftoppen ook allerley 
Bloed-vloeden. Dezelve met wat Pccper in Wijn ge- 
zoden, verjagen 't Colijk. 't Water, gcdiftilleert uyt 
deeze Bladeren in de Mey-maand, heeft dezelve krach't. 
Warm in dc ooren gegoten, verzacht, der zeiver pijn en Smp. HSi 
gebrecken. Vier oneen daar van ingedronken , neemt s,m ' 
wech defmert der Nieren cn 't Graveel: doed wc! wa- ' ï6 * 
teren, dood dc wormen, jaagd dc doode Vrucht uyt » 
hecld de feburftigheyd des Hoofds , cn maakt zeer 
feboon Hayr, als men de kam dikmaal in dit natfteekf, 
en 'r hayr van zelfs weer droog laat worden. 
De Jïfch van de gebranddc Bafi dcczer Boomen met Galtn. lit. 
Edik gemengd , en op Likdoornen of Wratten gelegt, simp.MeJ. 
doed dezelve vergaan. ö> 
De Willige-boomen werden zeer bemind van de Ot- Btnh.l.S. 
teren : waaromze ook hare Ncften maken onder der- 
zclver Wortelen. 
XXXII HOOFDSTUK. 
VLIERBOOM. 
Ecft in 't Nederlandfch gcmceneüjk Verfdie/. 
dcczen naam, behalvcn dat vcclc in dcname«v. 
plaats van Vlier fpcllen Flier; ook 
zommigc Viiedek feggen : in 't 
Latten werd hij gchcctcn Sambucus: 
in 't Hoogduytfcb Holder of Ho- 
in 't Franfch Hus, SuiN , of Su- 
LUNDERfl AUM 
sier , cn in 't Italiaanfch Sameuco. 
Hier 
