79 
Beschryving van de Boomen, I Boek, 
80 
ïwderlcy 
byiundere 
fooi ten. 
Waarrite- 
IWng. 
Aanwin- 
ning. 
Door tiaar 
Door Tak- 
ken. 
Door uyt- 
k>opzelen. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend gewordende/ 
bijzondere foorren, als: 
I. S.lMRUCUS VULCARIS FRUCTO NIGRO, of GE- 
MEEN E VLIER MET EEN ZWARTE VRUCHT, Welke 
bcgind re bloeycn in 't begin van Jiintits. II. Sam- 
BUCUS FRUCTO ALHÓ, ol Vl.IER MET F. EN WITTE 
Vrucht. III. Sambucus foliis laciniatis , of 
Vlier met cesneedene Bladeren , vaneen aar- 
dige aanfehouwing, IV. Sambucus üaccis rurris 
monfana, of Bf.rg-vlier met r.ooiiE Bezien. 
V. Sambucus aqi'atica mas fi.ore Pleno , of 
Water-vlier mannetje, met een dtk^e dubbele 
Bloem ; En VI. Samiiucus aQI'atica foemina 
Baccitera, of Vlier-wyfje, welke groeyd in Wa- 
terachtige plaarzen, met Vruchten. Meert, alle zijn ze 
van ccven dezelve ■waarneeming. 
Zij beminnen een gemecne, zandige, ook een an- 
dere vochtige en wel-gcmeftte grond: een opene, vryc 
cn luchtige , liever als een fchaduwachtige plaats, en 
veel Water. Gccvcn gemccneÜjk ieder jaar volkome- 
re,, rijpe Vruchten. Geen fterke Vorft ot andere ongc- 
Iccgcntheyd des Winter is haar hinderlijk. 
Al dc genoemde foorten werden aangewonnen op de 
drie volgende bijzondere wijzen, 
Kerft, door haar Zaad, 't welk in den Herfft, met 
ccn afgaande Maan van September , Olloberoï Novem- 
ber , na gclcegentheyd des tijds , in een goede Aarde 
werd gezaayd, niet digt, maar van een verfpreyd, bol 
en luchtig. 
Tm anderen, doorafgefnccdcnc Takken, in Februa- 
rim of Alaert , met een volle Maan , op een donkere 
vochtige plaats in dc grond geftoken, dikmaal met wa- 
ter begoten, en vlijtig onderhouden : dan vatten ze 
in ccn korte tijd ; Wortelen wel , en grocyen fpoe- 
dig voort. 
Ten derden , door hare bij de wortel uytgelopene 
jonire fcbcHtjens, die, of ingefnecden , of ook wel van 
zelfs , lichtelijk Warrelen fchieten : daar na met een 
waflcndc , of een afneemende Maan, van Aiaert , of 
November 1 van d'oudc afgenomen en verplant konncn 
worden. 
Dc Samrucus aquatica baccietra foemina, 
of Water-v lie r , Wijfje, geeft wel Vruchten , doch 
brengt ze in decze Gewcftcn zelden voort , ten ware 
bij goede Zomers, en op een warme plaats geftcld. De 
aangename Bloemen komen in de Aiaj-maand tc voor- 
fchijn. 
De Sambucus baccis rubris montana , of 
Berg-vi.ier, met roodc Bedien , welke op dezelve 
tijd hare Bloemen uytfehict , groeyd van naturen ho- 
ger, als al dc andere , indien men hem bij tijds van 
onder op-fnocyd : waft ook zoo wel in een gemecne 
drooge aarde, als op ccn vochtige plaats: doen moet, 
gelijk ook al dc voorgaande foorten, met een afgaande 
Maan verplant zijn. 
KRACHTEN. 
E Vliet werd gehouden voor droog en warm 
in den cerften Graad , daar bij ook voor pur- 
geerende, heclcndc, en vertccrcndc van aart. 
Taètnm. Dc groene Bladeren, met wat Zout in Edikgczoo- 
msnt./iA.j. den, cn gclcgt op allerlcy {lag van Zeenghejd, ook op 
rap. 61. j c - ( . Q f - t yjngeY-'gezMjel , geneert dezelve. Tot 
Stof gebrand , cn in dc Neus geftoken , ftild het Bloe- 
den. Dc reuk van Vlier-bladeren en Bloemen verjaagd 
de SLwTcn. In Wijn of Oly gekookt, verzachtenze 
dc harJighcyd der A/ilt. De jonge Bladeren gefloten, 
cn met Meel van Garften-Mout doormengd, werden 
met groot nut gclcgt op dc verbrandhejd , en dc bcc- 
Diefeer.1 4 tcn van dolle jonden. Met Schapen-vet , verzachten 
mp. 7. ze dc (metten van 't Podagra, 't Zap der zelve , met 
ccnig gekookt nat ingenomen, veroorzaakt ccn zachte 
Stoelgang. Met het gediftillccrde Water van dceze 
Berg vlier 
niet roodc 
Bezien. 
Lonk. I. 
66. 
D' 
Bladeren geneert men allerley ontftecking cn fchurftig- 
hejd, als men die daar mee wafcht. 
De jonge Knoppen met wat ZatTraan in Wijn tot op Trag H&.f. 
de hem gekookt, verwekken de Alaandflonden , doen rt M3- 
Purgeeren , en drijven uyt alle Waterachtige, galachti- 
ge cn flijmerige vochten .- veroorzaken echter in tcedere 
Ugchaamcn cenige ontroering der Maag. 
De Bloemen, buytcn de lucht gedroogd , in if<^Nutder 
gedaan , daar op laten rtaan , en dceze Azijn in Spijlen Bloemen, 
gebruykt , maakt goede eetens-lufl ; is dc Maag aan- 
genaam : cn verdrijfd ook de Rooi , als mcn'cr doe- 
ken, in dcczen Edik natgemaakt, oplegt : doch droog 
gewerden, moet men ze t'elkens weer bevochtigen. 
Wil iemand dc Roos binnen een korte tijd verdrij- ^ e Ro0 * 
ven , en zelden weer krijgen , die necme een nieuw- w "^" g 
gebakkene Bocren-kan met een engen hals : doe daar in tï j«Js zoo 
varlch-gedroogdc Vlier-bloemen , tot boven toe vol tc verdrij- 
geftopt: zetze, wel toegebonden , ineen kelder, op "" z ' e j d " n 
ccn donkere plaats , of begraaf ze tot aan den hals toe «fl wecr- 
indeaardc: alsze vcrvuyld zijn, zoo haal men met een komen, 
(paantje van vuren-hout wat van 't bovenfte zwarr- 
verrotte daar uyt, en rtrijk het daar mee (niet met de 
vingeren) op de Roos, tweemaal daags, alleen een los 
gebondene doek daar over doende. 
't Water , uyt Vlier-bloemen gedirtillcert , neemt CcdifM- 
wech de verbrandhejd van de Zon, de hittighcyd der l ^J U "* 
Oogen , de Hoofdpijn * veroorzaakt door hitte , en is 
goed tccgens oude Zeereu. Dc Bloemen gedroogd , in Beden. Ui. 
een Zakje gedaan, cn in nieuwe Wijn gehangen, daar 10 M / 1 i- 
na ieder dag fterk uytgedrukt , geeft aan dc Wijn een 
z,eer goede fmaak,- 
Van 't Zap der zwirte Be ^fén, met Zuykfr gekookt, Zyroop 
weid ccn Zyroop gemaakt , welke opend , cn zeer ge- * a °y«^i 
zond is voor de gcene, welke gcqucld werden van de 1IC0 " 
Roos, of beladen zijn met waterige vochten, inzonder- 
heyd als mcn'cr op zweet. Dceze zwarte Bieten op 
Brandewijn gezet , en zomtijds ccn wcynig daar van 
gedronken, hebben dezelve kragt. Alsze in Edil^Curt. Uit. 
werden gedaan , maken zc dezelve rood , cn gejond: ".«ƒ. 7. 
defgehjks 't Hajr zwart, daarmee beftrecken zijnde. 
't Zaad , of dc Korlen , der Bedien , tot Stof ge- 'i 7, aa c! dei 
maakt, en daar van ccn Drachma, of 't vierdedeel van Bezien, 
ccn lood, in genomen, jaagd uyt alle fijmerige, gal- 
achtige , en waterige vechten. Andei halve _hand vol Hippeen* 
van de mïddelrtc Baji deezes Booms, of der Wortel, in "** 
een Kan Rhijnlchc Wijn, wat langer als een half uur, 
in dttplici vafe , of Balmto Aiartx , gekookt, endaar 
van door den dag gedronken , heeft dezelve werking; 
en drijft ook 't Water voort. Dc groene Bajt gefloten, 
dan in Water, of Wijn, gezoden, cn daar van gedron- 
ken , doed braken. 
Twee oneen van 't Zap der Wortelen, driemaal Zap der 
achter malkander ingenomen , ccn wcynig voor 't Wortcl - 
aankomen van de Koorts , doed dezelve achter blij- 
ven. Als de Vrouw s-perfon en gaan zitten over 't wa- plin. 1. 14, 
ter, daar dceze Wortcl in gekookt is, zoo 'werd de'-Ö- 
verftoptheyd der Aioeder geopend, 't Geneert ook de 
gebrecken der zelve. 
De Gsm deezes Booms , genoemd Judas Oor , is LfMJü.t* 
zeer goed tecgens allerlcy gezwellen , zoo wel inwe* m 
dtge als uytwendtge : drie of vier uren in Water ge- 
weykt , en met 't zelve de- Mond gcfpocld , ver- 
drijft de verhitting en opzwelling der Amandelen , cn 
dc Hujg. 
XXXIII HOOFDSTUK. 
RHYNBEZIEN. 
2 Yn in decze Landen aan ieder niet bc- Verfchev- 
% kend ; en voeren in 't Neederdujtfch geen dc namen, 
-^andere als dceze naam : in 't Latijn wer- 
j q ^n^ 'S den zc gehecten Rhamnus solutivös, 
of Doornige Rhynbezien; welker 
Frttfktcm 
