Rhynbezien. Duynbezien. Sorbenboom. 
Verwen 
vandczel- 
Btoemcn. 
Vruchten, 
Aanwin- 
ning. 
Ti;J der 
verplan- 
ting. 
Si 
Vruchten den Buyk week maken : Rhamnus ca- 
THARTICUS RECENTIO RUMj of P URGF. EREN DE DOOR- 
NIGE Rhyndezien der nieuwe Kruyd-befchrijvers ; 
en SPINA INFECTORIA, of VERWENDE DOORN : (om 
dat decze Vruchten, cerzc noch rijp zijn , een weynig 
gedroogd, en in gemeen , of in Aluyn-water te weyk 
gelegt, eengeele, doch geheel rijp geworden , een 
gantfeh groene •uenve gecven. Ook werd uyt deeze 
rijpe Vruchten, welke uytwendig zwart zijn, een Zap 
geparir, of gedouwd, 't geen, met een weynig Aluyn 
gekookt , van de konftigc Schilders werd gcbruykt 
voor een donker-grocne verwe , in deeze Landen ge- 
noemd Zap-groen, ook Zaft-groen) : 'm'tHoog- 
dnyfch Creutz-belr, of Wf gedorn : in 't Franfch 
Vfrd de vescie ; en in' 't Italiaanfch Spino Merlo, 
of Spin Zkrrtno. 
Zi) beminnen een gemcenc, zandige, ook een andere 
luchtige doch vochtige grond , wecgens de vcclheyd 
harer tecdere Wortelen ; welke al de waterachnghcyd 
ontrent haar na zich trekken , en andere neevens haar 
ftaande Gewaden daar van beroven : een warme, opc- 
nc, vryc, luchtige, liever als een donkere of (chaduw- 
acluige plaats; en zeer veel Reegen. 
Oud genoeg geworden , bloeyen x,e ieder Jaar, inde 
Maand Aiay , en gceven in den Herfji volkomenc , 
rijpe Vrachten; kleyn , en veclc bij malkander ; die , 
alsze nu zwart zijn , van zelfs ligtelijk ter aarden val- 
len ; derhalven moet men ze dies te vlijtiger in acht 
nccmen, cn bij rijds afplukken. DecZe Gewaden blij- 
ven in de Winter niet groen . maar verliezen in den 
Hcrf/è hare Bladeren : welke jaariijks in April weer 
uytïpruyrcn. Verdragen fterke Vbrji , Sneeitw, Storm- 
winden, en alle ongelecgentheedcn des tijds. - 
In deeze Landen konnenze alleen door Zaad wer- 
den aangnvonnen; het welke, als men 't gedurende de 
Winter op een drooge plaats heeft bewaard, in 't Voor- 
jaar, na 't laatfte Quarticr der Maan in slprtl, in Pot- 
ten , of ook op een warme , wel ter Zon geleegenc 
plaats , in de aarde gelegt werd , niet dieper als een vin- 
ger breedte. 
Als dit Zaad nu uytgefclioten is, mag men de jon- 
ge Gewaffen niet voor 't derde jaar opneemen , en met 
een afgaande Maan van Alacrt of April, na dat de tijd 
zich aanlicld, op andere plaatzen verplanten : maar die 
in Potten gezayd en opgekomen zijn, mag men wel in 
't tweede jaar verzetten, 
Ondertuflchen moet men in de verplanting aclit 
neemen , dat men dc aarde , zoo veel doenlijk is , om 
de Wortel laat blijven. 
Si 
KRACHTEN. 
GaL lik 
Simji.MeJ. 
D- 
It Gewas is koud in den eerften , en droog in 
den tweeden Graad , met eenigc te zamen- 
trek kende kracht. 
Tmg.lib.%. I> e Bladeren gedroogd , en tot Stof gemaakt, 
tAp. iy. zijn goed teegens dc Roos , en allerley voort-lopende 
Dipfc.iiè.i. Zweeringen , als men het daar op ftroyd. Dezelve 
eap. iio. gi a£ ( ercn ^ Q f j e middelde Boft , met een wey- 
nig Aluyn in Wijn gekookt , en de Aiond wc! daar 
mee gefpocld , geneed dc Zweeringen van dczcl- 
ve ' fluHttl 4»*. : ■ - "yw j . 
Verwevan ^ e ^ ez -' ief! gedroogd , geftotcn , en met Aluyn in 
dcliezien. Water geweykt , gceven een geelt verwe , welke ge- 
bruykt werd tot de verwing van Papier en Leer. 
Matih Vb ' C deezer Bedien met Zuyker bereyd , op zulk 
i.cff.'iüi, een w 'j z ^ a l s Matthiolus befchrijft, en dan een once 
daar van ingenomen , is goed voor de gecne die van 't 
Podagra werden gequeld : want het doed purgeren , 
Leitl.tibz. en drijft uyt alle /lijmerige-, taye, ook dunne of wate- 
fel. in. n g e mochten: verfterkt te gelijk al de inwendige Deelen, 
volgens 't getuygenis van Lobel. 
XXXIV HOOFDSTUK. 
DUYNBEZIEN. 
It Boomachtig Gewas werd in 't Nee- v-rfchey- 
derlandfch met geen andere als deeze de namen 
naam genoemd. In 't Latijn Rha- 
mnus, Spina alba, of Oleaster, 
Gt rmanicus cordi, dat is, wilde 
Olyfboom van Duytschland : in 
't Hoogduytfch Sand-dorn, of ook Weiden-dorn: 
in 't Franfch Eurguespin , of Neprun : in 't Ita- 
liaanfch Ranno. 
Dit (lach van Geboomt bemind een gemeene zandige Waarnec* 
aarde , voorzien met flechts een weynig twee-jarige min Ë- 
Paardemifi, want veel zou fchadelijk zijn; een opene, 
vrye, luchtige, en op gcencrley wijze donkere plaats; 
ook veel Rccgen. Geeft in 't laatfte van April , of 't 
begin van Aiay , veele bij malkander zittende groene 
Bhemijens; cn teegens den Winter een volkomen-rijpe 
Vrucht. Laar niet anders , als door ouderdom, zom- 
tijds eenige onderfte Bladeren vallen. Blijft voorts ge- 
durig groen : verdraagd felle Vorfi , fterke Winden, 'cn 
alle verdere ongelecgentheedcn der tijden. 
Zij werden alleenlijk vermeenigvuldigd door twee Aanwin* 
bijzondere middelen. mn Ê' 
Eerft, door Zaad , 't welk met een afgaande Maan Door Zaad. 
van dc Macrt moet gezayd werden , beydc , op een 
warme, wel ter Zon gclecgene plaats, cn in Potten. 
TfiP anderen, door hare bij dc Wortel uyrlopendc, Door VjU 
wijd cn breed door dc aarde hecnen fchietende en loopielen. 
voonKruy pende jonge Scheutjenj ; die . of van zelfs 
Wortel vatten, of, om Wortelen ic bekomen, ten hal- 
ven met een Mes werden ingefnecden , op zulk een 
wijze als men de Angelteren doed. Als ze nu jonge 
Wortelen hebben gekreegen , neemt men ze af van de 
oude , en men verplant ze met een afgaande Maan in 
Aiaert; niet in den //fr#r, want dan willenze veel be- 
zwaarlijker beklijven, en niet zoo wel groeyen. 
KRACHTEN. 
> E Bladeren cn Vruchten der Duynbezien zijn tivinl 
I koud en droog van aart. 
I ) koud en droog van aart. Verflaan den do'rfi ^ "/'^jj 
der Koortzige lieden; drijven ook uyt alle /lij- " ' ' 
merige en taye Vochten. 
Van het Zap dcezcr Vruchten werd een Verjuys ge- 
maakt, zeer bequaam ten gebruyk in de Spijzen. 
De Tli^r», binnens huys gelegt , dienen de Aiuy- CorJuii 
z.en tot een lekkere koft , zoo dat ze met mcenigten 
daar na toe komen lopen. 
XXXV HOOFDSTUK. 
SORBENBOOM. 
P het Neederlandfch dus ; ook wel Verfcfiey- 
Spreebeeren- of Spreeuwbezien- dtDimciu 
boom genoemd: 'm'tLatijn Sorbus: 
in't//ö0£^i7?/-'SpERriER-UAUM,Ook 
wel Speyer- , of Sper-raum , en 
Spierna: in'tFranfch CoRMiER,of 
Sorbier ; en in 't Italiaanfch Sorbe , of Cor- 
niolo. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Vier bij- 
v'ter bijzondere foortcn ; namentlijk: I. Sorbus do- ' 
mestica; dat is, tamme, of oprechte Sorbenboom. 
II. SORIÏUS SYLVESTRIS , of WILDE SOR BE N BOOM J 
ook geheeten Sorbus torminalis , gehouden een 
zeer goed middel te zijn teegens de Buyl^- cn Roode 
hop. III. Sorbus alpina, of Berc-sorbenboom , 
ook van veele genoemd Aria Theophrasti , of 
Aria van Theophrastus : en IV. Sorbus accu- 
paria of Vogelvangers Sorbenboom. Al te zamen 
F ver- 
)nderc 
foortcn. 
