LlNDENBO 
O M. 
I P 
E N B O O M. 
In oude 
tijden dee- 
zen Hoorn 
gebruykt 
in plaats 
van Papier. 
Martixn. 
Caftü» , 
Ub. i. 
Joh.xiphi- 
Symph. 
Lig, a 
In Thily- 
ïUno ge- 
drukt, of 
gefchree- 
ven , waar 
dit woord 
vandaan 
komt. 
Boek, meer 
als duy- 
zend jaren 
oud ! 
ook eenige 
noyt ge- 
drukte 
Werken 
op de BaA 
deczes 
Booms, 
van de 
Keyzer 
gekogt. 
De Poet 
Cmtfsn. 
Arijteplia- 
De Poet 
ïhïlttai. 
Keyzer 
Antonim 
Hm. 
i+. op. B. 
rius , in een goede gemeftte , wcl-bereyde aarde hol 
cn luchtig gezayd , ftraks na 't laatftc Ouartïer der 
Maan, overvloedig opkomt, cn wel aangroeyd. 
Voortijds, doe men noch geen kennis hadvan'tma- 
keil cn gebruyk des Papiers , 't welk , volgens 't ver- 
haal van Varro, eerfr. in de tijd van de Groots Alex- 
ander, Koning der Alacedontèrs , als hij in z/Egypten 
had gebouwd de Stad, na hem genoemd Alexan- 
dria , is uytgevonden en bekend geworden, hebben 
de Oude al hare Wetten cn Ordonnantiën doen vervat- 
ten in dc Baft cn 't Hout van deczen Boom ; niet al- 
leen op daar van gemaakte Berden , of Tafelen , maar 
ook in daar van toegcfteldc Boeiden , welke aan beyde 
zijden konden befchreeven werden. De Tafelen wier- 
den in 't midden der Markt opentlijk opgehangen, op 
dat ze elk zien cn leezen mogt ; volgens de bcrigten 
van Johannes Chacus , Martianus Capella , 
Hflrodianus en Curtius Symphorianus. Def- 
gclijks wierden daar in aangetcekend de Namen der 
geene , welke ccn t'zamen-zwecring hadden gemaakt, 
om iets uyt te voeren tot verderf of nadeel des 
Lands. 
Dit Schrift wierd van haar genoemd in Tilia , of 
Philyra ; waar van de Regts -geleerde Ulpianus 
gewag maakt. Ook is dit woord Philyra , of Plano , 
noch hecdenfdaags zeer gcbruykclïjk. Dus zegt men 
ccn Tafel , Placcaat, Lijft , enz,., alleen op de cenc 
zijde van een geheel Blad Papier gedrukt , in Philyra 
of in Plano , dat is , elfen , glad , ongevouwen , ge- 
drukt te zijn : oorfpronglijk daar van daan , om dat de 
Boft cn 't Hout dcczes Booms zeer effen , flecht , zon- 
der ccnige Knoeftcn is , ganrfrh bequaam om daar in 
of op te fchrijven , gelijk oud-tijds gclel.icdHe ■ daar- 
enboven tot dit werk zeer dienftig ; wijl deezc Stof, 
als ze maar droog gehouden word , veelc honderd ja- 
ren goed en onverdorven kan blijven : waar van ik 
zelfs een oog-getuyge ben , als die hier van een Boek^ 
heb gezien, meer dan dujz.end jaren oud. 
Ecne zulker Boeken wierd ook in 't Jaar i66z. bin- 
nen Brnjfel , door de Graaf van Saint -Amottr , Gou- 
verneur van Arras , voor de Keyzer gekogt , en daar 
voor betaald agtduyz,end en eenige guldens, 't Was ge- 
komen uyt dc Bibliotheek^ van de Kardinaal Julius 
Mazaryn , dien grooten S taats-dien aar der Franfihe 
Kroon ; en bevattede het tot noch toe noyt in 't licht 
gekomene Werk van Marcus Cicero de Ordmanda 
Republica , en , De inveniendts Orationum exordiis. 
't Werd nu , als een dierbare Schat , binnen Weenen 
bewaard. 
't Ligte Hout deezes Booms heeft men ook doen 
dienen tot andere gebruyken. De oude Gefchied- 
fchlijverS getuygen , dat de Griehfche Poet Cinesia 
zoo mager cn dun van Ligchaam was , dat hij 't zelve 
met Berderen van Ltndenboomen omklccdcn , en dus , 
wecgens de zwakheyd, onderftcuncn moeft. 
Hier teegens gcbruyktc Philetas , een ander Poet , 
groote Ringen van Lood aan zijne voeten , om , ter 
oorzaak van zijne magerhey.d cn ligtigheyd , door de 
wind niet wech genomen of om verre gefmeeten te 
werden. 
De Keyzer Antonius Pius , volgens 't berigt van 
Capitolinus , weegens de lengte zijns Ligchaams 
krom of gebogen gaande, wierd om de Bord: en Rug- 
ge in dunne Berderen van Ltndenboomen omvangen , 
of gcreegen , gelijk de Vrouwsperfoonen met Roks- 
Iijven, om dies te becter regt op te konncn gaan. 
KRACHTEN. 
kE Bladeren cn Bafi der Lindeboomen zijn warm 
Jen te z amen-trek kende van aart. Gekneufd , 
en op Wonden gelegt, geneczenze dezelve. Met 
een weynig Azijn gefloten, verdrijvenze allcrley Krau- 
Tcolen, 
M*ttb. UB. 
i.cep. jo8. 
ichten , 
Camtr. 
Met het Zap , het welk uyt de ingcfncedcnc Bsfl Gr/W. 
vlocyd , 't Hoofd nat gemaakt , verhinderd de uyt- Hf.. PlMH 
valling des Hayrs ; cn docd 't uytgevallenc weer aan-^"'' 10 ^ 
grocyen. De Bycn konncn de Bloemen dcczes Bovms, 
welke warm cn droog van aart zijn , geenzins verdra- 
gen : derhalven moeten in de Blocy-rijd deBy-korven 
verre van daar gezet werden. 
'tWatert uyt dceze Bloemen gedifïilleert , als matig- "7* 
warm en droog , is zeer goed ten gebruyk in de Val- ^q 106 *- 
lende kiekte , Hoofd-z,wak\heeden, Hert-klopping, pijn 
in dc Aioeder , cn 't Graveel, anderhalf once doar van 
ingedronken. Daarenboven dicnfbg , om de f^roit- Lonk. Ufo 
wen, in arbcyd zittende , tot een haafHgc verloffmg te '- M M<- 
helpen, 't Zuyverd dc Oogen; verfterkt't Geügt der 
oude heden , en genceft de i'erbrandheyd , inzonder- 
heyd als'er Ottee-korlen in gelegen hebben. Verdrijft 
daarenboven de Lecdenpijn. 
De taye en (lijmerige .vochtighcyd der inwendige gw.fifcf* 
Bajt geweykt in Rozen-water , is zeer goed voor dc «f.74- 
eng-borfiigheyd. 
Dc gebranddc cn uytgedoofde Kolen van dit Hout Houts- 
werden gebruykt tot dc HushrHyd-making. De rel- 
ve , noch gloeyend, in Edik uytgelefcht , en met 
Kreeften-oogtn ingenomen , is ccn zeer dienftig mid- 
del tecgens 't bioed-fpotrweu : jaagd ook 't geklonterde 
bloed uyt 't Ligchaam, ceven zoo wel , als 't gediftil- 
Iccrdc -water der Bloemen. 
Dc Vruchten, of dc Knop jer.s , gedroogd, gefloten, v ! 
en met roodc Wijn ingenomen , gencezen de Bloed- °^ n °^ 
gang. Dezelve met een weynig Edik gepulvcrizeert , 
cn in de Neus gedaan , ftild 't bloeden uyt dezelve op 
een zonderlinge wijs : doch nocli becter werd dit ver- 
rigt, als men zes , zeven of agt dcezcr Knopjcns in de 
Neusgaten ftetkt , volgens 't getuygenis van Came- 
rarius. 
De Vrmhten der Lindeboomen in Water gekookt , ü&* 
werden van zommige gebruykt , om daar mee fchom 
geel te verwen. De Bladeren zijn goed tot vocdzel 
voor veelcrlcy Dieren. 
XXXVII HOOFDSTUK. 
IPENBOOM. 
Eeft in 't NeederLindfch niet alleen dee- Verd-he^ 
zen naam, maar werd ook wel Tper- dc namcn - 
of Olmboom gehecten : in 't Latijn 
Ulmus : in 't Jfoogdaytfjh Rust-, 
Ruster-, Iffen- cn UlmEn-baum i 
in 't Fr,tnfch Orme ; cn in 't Italtaanfch 
Olmo. 
Hier van zijn mij in haren aart kundig geworden Drieder- 
drie verfcheydene Soorten; namentlijk : I. Ulmus leyioortm' 
MAJOR LAT1FOLIA, of GROOTE, BR F.ED-BL AD E- 
rige Ipenboom. II. Ulmus latifolia media, 
of MIDDELMATIGE SOORT VAN OLMBOOM MET 
breede bladeren; en III. Ulmus minor, of 
kleyne Ipeneoom. Alle zijnze van dezelve Boh- 
wirtg en Waarneeming. 
Zij beminnen van naturen een gemeenc, ftcenige, Waarnet» 
kleyigc, of andere diergelijke, doch meefr. al te zamen mm S- 
alderliefTt een vochtige , wcl-gemcftte aarde. Alder- 
qualijkft konnen ze verdragen een drooge , zandige 
grond. Voorts willenze ccn openc , vrye , en luch- 
tige , liever als een donkere of ichaduwachtige plaats; 
en veel Recgcn. Felle rorft , cn andere ongelecgent- 
heeden des Winters konnen zc zeer wel uytfhan. Als 
zc groot cn oud zijn geworden , geevenze gemeenelijk 
ieder Zomer volkomen rijp Zaad, 'twelk men van de 
eene Soort ziet aan dc onderftc zijde in 't midden des 
Blads bcflotcn, fittende in een dun blaasje, of huysje. 
'tls plat van maakzcl, cn bijna geheel rond : 'tgroeyd 
van zelfs, door een ongemeene drift der Natuur, zon- 
der Blaey&el , in 't begin van het Voorjaar daar aan ; 
F 1 Doch 
Zaad zon* 
der Bloe- 
men. 
