93 
Papenhout. Beukenboom. Esschenboom. 94 
xliii hoofdstuk. 
den voortrcflnke Spcknaaldcn , cn meer andere din- 
gen gemaakt. 
"V/aarnee- 
ming. 
heeden.tc 
ipijic gc- 
bruykt. 
Aanwin- 
ning. 
Gcbruyk 
des Houts. 
1.^.78. 
PU». l,b. 
14. «/>. y. 
kift. ftl. 
>79- 
Curt. 
Symph.lii. 
3.6. (. 19. 
7.eldzaam- 
hcyd. 
Piul. ut, 
Symph. 
frim. 
XLII HOOFDSTUK. 
BEUKENBOOM. 
Er dien naam in 't Neederlandfch be- 
kend , werd in het Latijn gchceten 
Fagus : in her Hoogduytfch BucH- 
baum, Buche: in 't Franfch Fei- 
NEj Fan, Fouteau , of Hestre; 
en in 't Italiaanfch Facgio. 
Decze Boomen beminnen uyt eygener aart meer een 
Zandige , vochtige , ongemeftte en flechte , dan een 
goede, fteenachtigc, klcyigc , of andere welgemcfttc 
aarde: een opene, luchtige, vrye, wel ter Zon gelee- 
gene plaats, cn veel Rcegen. 
Brengen in 't Voorjaar, ontrent 'r Iaatfte van April 
en begin van May , hare Bladeren, cn t'eener tijd hare 
Bloemen voort ; ook in den //Vrjjr-volkomenc , rijpe 
Vruchten , aangenaam van fmaak \ en een voedzame 
fpijs', zoo wel voor wilde als tamme P%rkew ; dclgc- 
lijks voor Harten en meer andere Gedierten. Konncn 
zeer wel verdragen fterke Vorfi, en alle andere ongelee- 
genthceden des gantfch.cn Winters. 
Deczc Boomen werden in onze Cewcften door geen 
ander middel, als alleen door hare Vruchten aangnuon- 
nen - welke noch hecdenfdaags van veel arme lieden , 
ten onderhoud baars Lïgchaoms , werden gebruykt als 
een aangename, welfmakcndc fpijze; gelijk in over-ou- 
dc tijden gefehiedde van onze Voorouderen , eer men 
van de Koornzaying cn 't Broodbakken (naderhand in 
gebruyk gekomen) noch iets wift. 
Decze Vruchten, genoemd Beuken, werden meteen 
afgaande Maan in Maert of April, na geleegenthcyd 
destijds, met droog wcêr, ontrent een vinger breedte 
diep , hol cn luchtig in de. aarde gelegt , waar van dan 
meenigten van jonge Boomt jens voortkomen , inzonder- 
heyd wanneer men de aarde, waar onder dit Zaad ver- 
borgen legt, firaks na de Zaying , flechts eenmaal met 
een weyig Rccgcnwater bevochtigd. 
Van 't Hout dcezes Booms , niet zeer vaft cn fterk, 
maar weck , effen cn glad , werden in onzen tijd, wee- 
gen s de bcquamc lichtigheyd, vecJc Dozen, ook Kor- 
ven gemaakt. 
KRACHTEN. 
DE Bladeren deczer Boomen zijn verkoelende en 
te zamentrekkende van aart. Gefloten , en op 
heete Gezwellen gelegt, vertcerenze dezelve. In 
de Mond geknauwd , gencezenze de kloven der Lip- 
pen, cn'tzweerenv&n'iTandvleefh. Gckneufd, helpen 
ze de zwakke leeden , en die zonder gevoel zijn. 
De Vruchten zijn warm, vochtig, cn een weynig 
te zamentrekkend. Decze gedroogd, of tor Stof* ge- 
brand , cn met Rhijnfche Wijn ingenomen, of een 
Zalf daar van gemaakt, en de lendenen daar mee be- 
fmeerd , drijft 't Graveel af, en verzacht de fmerten 
der Nieren, 
Dezelve werking heeft ook de fmakelijkc Vrucht, 
wanneer men ze dikmaal door den dag eet. 
De afch van de gebrandde huysjens deczer Vruch- 
ten met Honig gemengd , belet de uytvalling des 
Hayrs. 
Als men een Adder men een Tak. dcezes Booms aan- 
raakt, verfchrikt hij zoo hevig , dat hij de magt niet 
heeft, een een ig menfeh te fteeken , of leed te doen, 
volgens 't getuygenis van Plutarchus. 
ESSCHENBOOM. 
Y veele genoeg bekend , voerd in het Verfchry- 
Neederlandfih gcencn anderen als dee- dc nuDea - 
zen naam: werd in 't Latijn geheeten 
Fraxinus : in 't Hoogduytfch Eschen- 
BAUM , ESCHENHOLTZ , STEIN- 
eschen , of ook Malbaum : in het 
Franfch Fresne , of Fresne champestre; cnin't 
Itahaanfch FrassinO. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend twee bijzon- TwceJcr- 
fiere foorren , te weeten : I. Fraxinus vul garis , le y &or * 
Of GEMEENE EsSCHENBOOM J Cn II. FRaXINUS Vlfc* 
giniana, of Esschenboom uyt Virginien , beyde 
van eeven dezelve Waarneeming. 
Zij beminnen een gemeene , vochtige, zandige ofWaarnee^ 
klcyige, zoo we! als een taamlijk diooge cn wclgemeftte min & 
aarde, inzonderheyd wanneer de Wortelen tot aan het 
water konnen geraken : liever een opene, luchtige, vrye, 
als een befebaduwde plaats. 
Brengen , zoo het fchijnd , gantfeh geen Bloemen Brengen 
voort , maar in April lange Tongetjcns , uytfehieten- ^ °^ 
de tuffchen hare Bladeren ; waar in beflotcn legt het gVnVoe- 
Zaad, 't welk in den Herfjl zijne volkomene rijpheyd men, maar 
bekomt. Zijn hard van aart, en leeven lang : kon- Tonget- 
nen fterke Vorft , cn allerky ongelcegenthecdcn destijds Jh£*£° rtl 
uytftaan : doch op geen andere wijze aangewonnen wcr- Zaad in 
den , als alleen door haar Zaad- 3 't welk een geheel jaar ' L "Ë t - 
lang in de aarde blijft leggen, eer het te voorfchrjn 
komt. 't Moet met een afnecmende Maan van Maert, 
bij droog Weer , bol en luchtig , niet te diep , ge- 
zayd werden , zoo zal mcn'er vccle jonge Boomtjens 
uyt zien opwafTen , die men niet voor 't derde jaar , 
of noch later , mag opneemen en met een afgaande 
Maertfche Maan verplanten. 
Echter heeft de Fraxinus virginiana , of Vtr- Bcript vin 
giniaanfche Fjfchenboom , tot noch toe bij mij ( on- de Virgi- 
aangezien hij tamelijk groot , fletht en zeer effen van ^ju-, 
Baft cn Hout is ) noch Bloem noch Zaad gedragen, boom. ' 
De Bladeren zijn bekleed met een aangename donker- 
groene verwe , in lengte die van de gemeene £jfchen~ 
boom overtreffende , echter niet veel ; doch vrij veel 
breeder ; ieder van ruym een Maat-duym : ook gaan 
ze voor niet zoo fpits toe. Aan hare Steel , die bijna 
geheel rond is, zijn zc zoo breed als in 't midden ; 
zommigc eevenwel aan de gedachte Steel op 't breedfte. 
Twee cn twee zitten aan dezelve reet tecgens over mal- Gedaante 
kander; uytmakende aan elke zijde niet meer als vier derBlade- 
in eene rij , doch in 't midden van de beyde voorde rcn ' 
met een alleen punts-wijze uytkomendc, (gelijk ook de 
gemeene) , veel ronder van (telling als ccnigc der andere. 
Echter zijn ze al re zamen aan hare randen zeer weynig, 
of ri\cx t getand, gelijk men daar teegens aan ècgemcene 
ziet. Zijn voorzien met ecnige kleyne bleek-witte 
plekken, en een regt-doorl opende Ader in 't midden, 
waar uyt veel andere kleyner ter zijden voortkomen , 
van geen onaangename aanfehouwing. De onderfte 
twee zijn de aldcrkleynftc , gelijk ook aan de gemeene ; 
cn zoo in dikte als freevighcyd weynig van malkander 
verfchïllendc ; doch niet zoo ligt neerwaarts hellende , 
als die der gemeene doen ; maar ttaan veel regter uyt/ 
Vccle houden 't voor gantfeh gewis , in dcezen Boom Wonderlij. 
zoodanig een krachtige tccgenftrijd teegens 't vergif te kecygen- 
zijn, dat geen Slang of ander giftig Dier daar ontrent S Booma 
zou konnen duren : waarom onze Voorouders , om teegens 't 
van dit fchadelijk gedrogt bevrijd temogen blijven , vergir. 
Ejfchen Boomen bij hare huyzcn plantcdcn. 't Werd noch 
wel hecdenfdaags van eenige gedaan : ja ook , de natuur 
zelfs fchijnd hier in de menfeh te begunftigen, vermits 
ze deezen Boom laat uytfehieten , eer de giftige Onge- 
dieiten te voorfchijn komen : wiens Bladeren ook niet 
afvallen, voor datze weer in hare holen zijn gekropen. 
KRACH- 
