pj Beschryving van 
KRACHTEN. 
de Boomen, I Boek, 
96 
Siafi. lib. 
t. f. 100. 
D 
tlin. I, 14. 
Srrap lib. 
Simp.e ut 
Simp. ta^. 
JE s i»„. 
)p4. 
Teegens 
all.ricy 
tUua.lib. 
Bijzondere 
foor ten. 
Groot 
«Ifch Pok- 
hout ; 
en kleyn 
viKch Pok- 
hout, 
E Bladeren deezes Booms zijn droog cn warm 
van aart, In Wijn gezoden , en daar van ge- 
dronken , of ook 'c Zap der jonge Bladeren met 
Wijn ingenomen, is zeer goed tecgens alle vergif, en 
Slangen-beeten : verteerd de (lijmerige vochtigheid tuf- 
fchen vel en vlecfch: verzacht een hzrdeAfilt; opend 
de verltoptheyd der Leever ; verfterkt dezelve , en 
verdrijft de pijn der Zijde. De jonge Scheurjens , op 
de gedagte wijze gekookt] drijven 't Water nvt. Vier 
Bladeren gefloten , en ieder morgen met Wijn genut- 
tigd, maaktdeal icvette lieden mager. 'tGcdiftillccrde 
Water van dccze bladeren verdrijft de Geelzucht, cn't 
Graveel. De hier van gemaakte Oly heeft dezelve 
Jtracht. 
'tZaad, droog en warm in den tweeden Graad , ver- 
wekt de lult tot 't Echte u-erkj, geneert de koude Pis, cn 
drijft 't Graveel uyt, wanneer men cenige dagen na den 
anderen 's morgens een halve Scrupul daar van met 
RJiijnfche Wijn inneemt. In Wijn gezoden, is 't zeer 
dienfrig tecgens de Hert-I^oppmg , cn Leever-fmerten. 
De Pafl , warm cn droog van aart, in Edik en Wa- 
ter gezoden , dan op de Maag qclegt , belet het bra- 
ken. De Afch deezer gebranefde Bafi met Oly van 
Rozen gemengt , genceft de Schurft igliejd cn Ale- 
laatsheyd. 
De Afch van de Bafi der Wortelen in ccn doekje nat 
gemaakt, en op't Vel gclegt, maakt ccn gaatje : daar 
in dan een klcync Erwttc, cn boven op ccn blaadje 
van Veil gedaan , ontlaft cn zuyverd 't Ligcliaam van 
allerlcy Zinkingen, en andere gebrecken. 
De binncnltc Bdjl van 't FJJchen Afannetje in Water 
gewcykt , en de Hoenderen daar van te drinken gegee- 
ven , geneefl dezelve van alle ziekten ; volgens 't ge- 
tuygenis van Cïsalpinus. 
xliv hoofdstuk. 
pokhout. 
En aardig Boom-gewas , bij alle JVee- 
derlanders met qecn andere als dccze 
naam bekend , werd in het Latijn ge- 
noemd GUAJACUM , of GuAJACANA, 
ï? van dezelve beteekening als 'tNeeder- 
dujtfche woord: in het Hoogdujtfch 
Frantzozen-holtz : in 't Franfib Guajac; en in 
't Italiaanfch Guajaco , Guajacane , of Legno 
SANTO. 
Hier van zijn mij in haren aart kundig geworden 
vier bijzondere foorten. 
f. GUAJACANA MAJOR , Of GROOT VALSCH POK- 
HOUT. II. GllAJACANA MINOR , of KLEYN VALSCH 
Pokhout. III. Guajacum majus verum, of opregt 
groot Pokhout. IV. Guajacum verum minus , 
of opregt kleyn Pokhout ; ook van vcelc gehectcn 
LlGNUM SANCTUM, of HLYLIG HoUT, WCCgens zij- 
ne voortreflijkc deugden. Beyde van dc Indianen cn 
Spanjaarden werd het genoemd Guayacan. Niet 
alle" zijn ze van dezelve Bouwing cn Waarneeming. 
Het Guajacana major , of GRoot valsch Pok- 
hout , en Guajacana minor , of kleyn valsch 
Pokhout, beminnen een zandige , gemcene, cn wel- 
gemeftrc grond , met een gedeelte Veen-aarde cn een 
weynig Mol der vergane Boomen doormengd : een 
openc, warme, luchtige, vryc , wel ter Zon gclecgcne 
plaats, en tamclijk-vcel water. Als ze oud zijn gewor- 
den , gcevenzc gemcenelijk ieder Jaar een groenachtige 
Bloem; inzonderheyd fot Guajacana major, ofgroot 
valfch Pokhout. Dezelve beftaat uyt vier klcync groene 
Bladert jens , welke zitten in *t midden van vier andere 
veel grootcr , doch van dezelve gedaante , ook kort, 
breed, cn voor toe-gaande in een ftomp punt. Deezej 
als dc rechte Bloem afgevallen is , vergaan niet , maar 
blijven , werden grootcr , cn hebben van binnen een 
fchoon-grocne , blinkende , cn plat-ronde Zaadknop , 
die in den Herfft afvalt; doch in deeze Gcwefren noyt 
een volkomen-rijp Zaad heeft. Gcmeenclijk komt ze 
voort aan 't nieuwe Hout tuffch.cn de Bladeren; welke 
zijn van een zeer fchoonc gedaante , voort-fchietende 
nu uyt de ecne , dan uyt de andere zijde van hare 
blcek-groene Steel, digt boven malkander : terwijl ze 
noch jong , kleyn cn tetder zijn , bekleed met een grau- 
we wolachtigheyd; maar daar na werden ze een groote 
vinger lang , cn ontrent twee breed ; van boven aaiL- 
genaam-groen blinkende, doch onder blcckcr ; voor- 
aan cyndigendc in een kort ipirs punt : zacht van aan, 
cn in het midden voorzien met een groote regt-door- 
lopcnde -Ader, waar uyt veclc kleyne Adert jens voort- 
komen, en ter zijden uytfehietcn. 
Decze Boomen konncn Sneeuw , Hagel, fterkc Win- 
den, felle Fbrfi , „en alle andere ongcleegenthceden des 
gantfehen Winters verdragen. Blijven niet groen, maar 
laten in den Herfft hare Bladeren vallen. Bekomen een 
hard en effen Hom } 't welk , zwart gemaakt , van 
veclc in plaats van Ebbenhout werd gcbruykt en ver- 
werkt. Vergaan ook niet haalt , maar worden uyt cy- 
eener aart zeer oud , en wallen op tot hooge aanzien- 
lijke Boomen. 
Het Guajacana minor, of kleyn valsch Pok- 
hout, alhoewel ook bij mij een groote, hooge cn dikke 
Boom geworden , heeft echter noyt cenige Bloemen of 
ZWgcgeeven. De Bladeren zijn veel kleyncr als die 
van het andere; nochtans van dezelve gedaante; doch 
digter boven malkandervoortkomende, nu uyt decene 
dan uyt de andere zijde van de Steel; ruftende op kor- 
te Steeltjens , niet zoo vlak of plat hangende , gelijk 
hier in de Figuur is afgeteekend , maar ftjjf (taande. 
De breedte is niet meer als van een goede vinger , de 
lengte van twee vingeren breed, of een weynig meer: 
eyndigende voorin een kort, kleyn cn fpirs puntje. Boven 
zijnze bekleed met een aangename groente; doch glad, 
en zonder ecnige ruygheyd of wolachtighcyd , bocda- 
nige men aan die van helgroot valfch Pokhout gewaar 
werd; onder blceker, en een weynig blinkende; zacht 
in 't aanraken , en inwendig voorzien met een groote 
regt-dooilopcnde Ader ; waar uyt voortfehieten veel 
andere kleyne Adtrtjtus , een weynig opwaarts gekeerd, 
echter ter zijden uytlopende. De jonge eenjarige Tal- 
jens zijn veel tcederder als die van het Groote, niet zoo 
hard van natuur ; cevcnwel verderd met een fchoone 
donker-roodc verwe ; welke op 't tweede jaar daar na 
verminderd; en hoe de Takken dikker werden , hoeze 
meer verbleekt. 
Het Guajacum majus verum, of opregt groot 
Pokhout , walt uyt eygener aart op 't Eyland van S. 
Dominicus , en in meer andere Geweften van America , 
tot de hoogte van een groote Peereboom. Verdeeld 
zich boven in vecle Talken : werd dik en fterk : heeft 
een zeer harde wrecdc Ba/l , vet van aart ; uytwendig 
groenachtig-afchgrauw van wcrwc , doch van binnen 
een weynig roodachtig ; een ftroo-breed dik ; en , 
noch groen , vaft aan 't Hout kleevcnde. De verwe 
van 't Hout zelfs is van buytcn blcek-gccl , maar in- 
wendig heeft het ccn zeer groot zwart Pit ; van zulk 
een harde cn zware eygenfehap , dat het , al was het 
maar een kleyn ftukje, in 't water geworpen, terftrond 
na de grond zinkt : is een weynig bitter van fmaakj, 
fteckr ook eenigzïns dc tong cn keel , wcer<cns de 
fcharpheyd , die echter niet al te flcrk is ; en Mcr aan 
kan 't ligtelijk gekend worden. 
Aan zijne Takken (niet zoo regt waffende als die 
van de volgende kleyne ; maar gemecnelijk krom- 
mer , ook wat bukerig en knobbelig opfchietende) 
komen een groote meenigtc van bladeren voort, welke 
zitten 
Zaadknop, 
Bladeren; 
en der zcl- 
ver gelUl- 
Dit Hout 
gebruykt 
Gnajaean* 
k££' 
Ifcfa Pok- 
hout. 
Gedaante 
dei' 13 Iade- 
Tak jen s. 
Gmjacum 
groot Pok- 
hout. 
Eygen- 
Ichap van't 
Hout. 
