97 
Groot en Kleyn Pokhout. 
98 
Zaad- 
kuoppen 
Zitten digt aan hare regt-doorgaande Steelt jen , op de 
wijze van die der Caroba^ of'tSmt Jans-brood; vier, 
zes , en agt in getal ; altijd twee cn twee regt tcegens 
Gedaante over malkander ; voor niet in een eyndigendc. De on- 
der Bladc- derfte zijn de grootftc , de bovenfte de kleynfte ; ge- 
m ' heel rond, hard, en wat dik, de breedte van een vin- 
ger, wat meer of min, lang en breed; van een aange- 
name groene verwe , doch onder blecker ; in 't mid- 
den voorzien met een regt-doorgaande^cr; waar uyt 
voortkomen vccle kleyne , tecdcre , ter zijden uytlo- 
pende Adertjcns : onder welke bladeren gcmcenclijk 
uyt dc dunftcTakken opfchieten veele ronde Steelt jens, 
lang ontrent twee Lecden der kleynfte vinger ; boven 
Bloemen, vercierd met veele Bloemtjcns, ruftende op korte Steelt- 
jens; in 't ronde gefchikt , op de wijze van eenWaycr, 
agt, tien, twaalf in getal ; niet groot , bleek-gccl van 
verwe; beftaande uyt zes ronde Bladert jens; inwendig 
voorzien met eenigc opftaande draadjens en knopjens. 
Niet langer als vijf of zes dagen, nadat het warmis, blij- 
ven ze goed. Als deeze vergaan, en ter aarden gevallen 
zijn, laten ze Zaadknoppen na, van een bruyne verwe , 
cn in de gedaante van een Hert-, onder dunft, boven 
dikft ; gcmeenelijk in twee , ook wel in drie deelcn 
verdeeld. Hier in vind men een langwerpig-rond , 
donker -bruyn, doch van binnen geelachtig, hard Zaad; 
ook met ecnige Adert jen s van buyten door-lopen. 
Zaad, Tweemaal heb^ik het zelve , met een wanende Maan 
tweemaal van April, op een zeer warme plaats in een Pot gelcgr, 
gezayd. en ] iet - 1S OQ ^ we j voor rgekomen : doch , wecgens dc 
teederheyd , in de volgende Winter weer vergaan. 
Cuajaclim HetCjUAJACUM VtnuM MINUS, of OP REGT KLEYN 
■vtrum mi- POKHO UT, Ook genoemd LlGNUM WLicTiiM.nf HLY- 
w»j,ot'üp- LIG Hout, grocyd dcfgelijks veclerwcegcn in Ame- 
Poknout" r,ca u y r e yS encr aart > inzonderheyd op S. Johannis- 
, n Arr* ' Eyland. Uyt een tamelijk-fterke , veelvoudige , en 
grauw-bruync Wortel verkrijgd deezc Boo»» dc hoogte 
van een gemecne Karjfeboom, doch werd niet zoo dik: 
heeft uytwendig zeer veele fcharpecnoneffenc knobbe- 
len, een geelachtige, of afchgrauwc Bajl ; en van binnen 
een zeer hard Hom, van een bJeek-witte verwe; inwen- 
Fit. dig voorzien met een blauwachtig Pit, of Mxrg\ bitter 
en fcharp van fmaak^, ja zoodanig, dat het dc Tongen 
Smaak. ^ ^ en ^ >t welk vcr0 orzaakt, 
dat men de bitterheyd niet dan op 't laatfte verncemd: 
waar door ook het hier van gemaakte Poeder, in de 
Neusgaten gedaan , fterk doed Niezen. Van naturen 
Zwaarte, is 't zoo waar, dat, zelfs maar een kleyn ftukje , in 
't Water gelegt, terftond na dc grond zinkt. 
T klccn Boven is deezen Boom verdeeld in veele tcedere,ook 
3 ' matig-dikke Takken ; uyt welke , nu aan de eenc, dan aan 
de andere zijde , boven malkander , tamelijk -lange Steelt- 
iens voortkomen , op de wijze van de Acacia; vercierd 
Gedaante met langwerpige Bladert jens , zeftien , twintig , ook 
derBlade- we [ vierentwintig en meer aan een Steeltje ; altijd twee 
xeo * en twee regt tcegens over den anderen , ook wel zom- 
tijds de cenc een wcynig boven de andere , doch noyt 
voor in een cyndigende. Een kleyne vinger-breed zijn 
2c lang , zoo breed als een groot ftroo , een weynig 
min of meer ; voor wat fpits , eenigzins hardachtig ; 
de zijde na de Zon gekeerd aangenaam-groen van ver- 
we, cn een wcynig blinkende ; doch onder bleeker , 
en in het midden voorzien met een regt -doorlopende 
Ader ; waar uyt voort fc nieten ecnige wcynigc kleyne 
Adert jens , ter nauwernood zigtbaar : tuQchcn welke, 
zoo wel terzijden, alsin'tbovenfte der Steelen^dc Bloe- 
men uytkomen, twee, drie, of ook wel meer bij een; 
holgeftcld, en ruftende op tamelijk-lange Steelt jens. 
Geftalte en De verwe is blauw. In gedaante, grootte en fchikking 
verwe der Z1 j n zc niet zeer ongelijk die van het Clemattts Daphnoi- 
Bloemen. ^ 0 f Tinca Pervinca , anders Maagden-palm. Zij 
beftaan inwendig uyt vijf langwerpige , doch voor 
rond-toegaande BUdertjens ; in welker midden men 
vind eenige korte cn kleyne Knopjens, en daar on- 
der noch vijf andere fmaller , voor ipitzer toegaande 
Lignur» 
Sanclum. 
Wortel. 
Baft. 
BUdertjens ; zoo dat deeze Bloemen zich als dubbel 
vertooncn , doch gantfeh geen reuk van zich gecven : 
en als ze ecnige darden open geftaan hebben, een volko- Zaad. 
men Zaad nalaten, doch met in onze Geweften, maar 
in haar geboorte-land America. 
De nu ecdaetc Boomen werden in dcezc koude Lan- Aanwin* 
, do .. ning. 
den aangewonnen op twee bijzondere wijzen : 0 
Eerfi , door hare bij de Wortel of boven de aarde Eer fl c w ty. 
uytgefchotcne jonge Loten , welke in dc Maert , tce- ze, door 
gens de volle Maan, ten halvcn, gelijk Ac Angelieren, j™* 6 ** 
ing*efnc"cden , met aarde bedekt, cn zomtijds , opdat 
ze dies te bectcr en haaftigcr mogten Wortel vatten , 
met een weynig Reegen- water befprengd werden. Daar 
na, in dezelve Maand , (nijd menzc af, en men ver- 
plant ze met een afgaande Maan in April. 
Ten anderen, door Zaad, 'twelk, uyt de warme Tweede 
Landen herwaarts gezonden , met de genoemde Maan ]jj"ff5- ,j 
van April of May , na gclcegenthcyd van dc tijd , in 
een Pot hol en luchtig gezayd , op een warme plaats 
gezet, en met een -weynig vochtighcyd onderhouden 
moet worden : dan komt het haaftig voort , zoo wel 
'tgroote als 't kleyne valfch Pokhout ; cn deeze jong- 
uytgefprotene Bffo«f;>>« waflen zomtijds in cene Zomer Waarneem 
meer dan een halve voet hoog ; doch zijn zoo tcedcr min £' 
van aart , dat men haar wel vijf of zes jaren lang in 
huys moet bewaren , tot dat ze de dikte van een vin- 
ger hebben verkreegen , eer men ze 's Winters buyten 
{lellen, cn aan dc onguurc lucht vertrouwen mag: an- 
ders zou een felle koude haar zeckcrlijk doen fterven: 
immers , noyt zouden ze weer tot haar vorige leevcn- 
dige groente geraken. 
'De twee laatfte Soorten, teweetcn, het oprecte °P re g ( 
grudt, en npn t r,TF k' fy n Pokhout, begeercn oprtgc Cft 
dc voorlieenen gemelde Grond ; 'ook een zeer warme klcj nPok- 
plaats, .doch niet zoo veel vfichtigkejd. Zijn veel tec- hout. 
derder van aart,cn konncn zeer qualijk dc koude lucht 
dcczer Landen , veel min eenige ftrengc Rijp of Vorfl 
verdragen. Moeten derhal ven , in een Pot gezet , 's Win- waarnec 
ters binnens huys op een altijd-warme plaats gchou- ming. 
den , flegts met een wcynig lauw-gemaakt Recgen- 
water , geducrende dien tijd , bcvogtigd ; en niet 
weer, voor jn 't laatfte der Maand April, met een rec- 
genachtige Richt , buyten gebragt , en de Zonneftra- 
lcn voorgeftcld werden. Ook ftaat wel in acht te nee- 
men , dat men haar dan voor alle koude -winden en 
nagten voorzichtig moet dekken. 
KRACHTEN. 
HLt Hout van den Boom des opregten groo- 
ten Pokhouts , warm cn droog in den twee- 
den Graad , genceft zeer gelukkig al de gecne , 
welke van de FranCoifen of Spaanjlhe Pokken werden 
geplaagd : ccvenwel niet zoo (poedig , als 't opregte 
kleyn Pokhout. Is daarenboven zeer dienftig voor de 
■waterzuchtige , eng-borfiigt ; voor allcrley gebreeken 
der Nieren, en meer andere Qualcn, veroorzaakt door 
winden, of koude vochtigheeden : want her opend de 
Zweetgaten , drijft het Zweet uyt, en wcerftaat alle 
■verrotting : werd met groot nut gcbruykt tcegens de 
fmerten en ongclecgcnthcedcn des Hoofds cn der Milt. 
'tHoutvan de ecdcle Boomdes opregten keeynen 
Pokhouts, veel witter, rcederdcr, welrickcnder, bit- 
terder, en inwendig voorzien met een klcyner Pit , of 
Marg, als 't groote, is niet alleen zeer heylzaam tce- 
gens vcclcrlcy gebrceken des Menfchclïjken Ligchaams, 
ceven hier boven aangctcckcnd , maar genceft ook zeer 
krachtig de Spaanfche Pokken ; waarom 't dan bij dc 
Spaanjaarden heeft bekomen de naam van Licnum 
sanctum , of heylig Hout. Tcegens de gemelde 
vuylc Ziekte werd her gcbruykt op deeze wijs. 
Neem twaalf oneen van dit gerafpte Hout , en twee 
oneen van des zeiven Boft , wel geftampt en gekneufd: 
doe dit in een nieuwe aarde Pot : giet daar op tien 
G ponden 
Kie : u«- 
Simp. Hifi- 
RtnodtM 
Mat. Mid. 
e.14. Silt. 
Trancife'. 
HtrnnnJ. 
lii.rtr. 
Med Nov. 
Hifi*». ï. 
tAf. 19. 
Hoernen 
dit Hout 
moet ge- 
bruiken. 
