99 
Beschryving van de Boomen, I Boek, 
ponden zuyver Put-water , cn laar lier dus vierentwin- 
tig uren Jarig re weyk ftaan ; doch de Pot moet wel toc- 
gedekt zijn. Kook het daar na zoo lang, dat'er niet 
meer 'als drie pond , of drie pmtjens , van 't water is 
ovcrgeblcevcn. Laar dit door een Zift lopen in een 
nieuwe Pot. Geef hier van de Lijder (na dat hij ge- 
latens) ieder morgen, te bed leggende» tienoncenm. 
Dan moet hij , wel toegedekt, twee uren lang daar op 
wwm. Geef hem, twaalf uren daar na, wecreeven 
Totpnce- x.sq -veel, om op dezelve wijze te xsweeten. Hier mee 
dê"s ".a" mCCt mCn 3an ' louc ' e " ' tweemaal ieder dag , twaalf of 
fcV/l'ok- vijftien d*S cn achter een. Ondcrtun"chcn moet de 
ken. kranke zeer zober leeven; en niet anders als nu cn dan 
iets van een Hoen gebruyken. Voorts door den dag 
van die volgende water (echter zorntijds ook een wey- 
nig Wijn) drinken; te wecten : neem het varfch ge- 
kookte cn op de Zift (of Zeeve) overgeblevene Hout. 
Giet daar weer op dertien ponden water. Laat het tot 
op drie pintjens verkoken : doe het dan weer door dc 
Zift lopen , en de Lijder daar van drinken door den 
dag. Na verloop van twaalf of vijftien dagen moet hij 
Purgecren: dan weer vijf dagen x.weeten, en dan noch 
eens een Purgatie. ■ 
XLV HOOFDSTUK. 
EBBENHOUT 
met geelc BLOEMEN. 
Ulk een naam mag deeze zeer fchoone 
en bcziens-w aardige Boom mot recht 
\r\\ Necderlandfch voeren: in't Latijn 
werd hij gchecten Ebenus flore lu- 
teo, Anacybis, Laburnum , ook 
EbSpvs secundus Theophrasti : 
in 't iiwganytfch Baumboonen : in 't franfeh Pu- 
dis, en in het Italiaanfch Anagiro , of Fava in- 
VERSA. 
VijMcrley Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vijf 
wdkT'diï vcrfchcvtIenc loorten, namcntlijk: 
,i n- l« Laburnum, of Ebenus flore p*uteo ma- 
jor , of groot Ebbenhout met geete Bloemen 
II. Ebenus , of Anagyris flore luteo media, 
of Middelsoort van Ebbenhout met geele Bloe- 
men , wiens Hout alleen zwart is , gelijk Ebbenhout 
behoord te zijn , en ook van veelc daar voor werd ge- 
bruykt. III. Laburnum, of Ebenus flore luteo 
minor, of kleYn Ebbenhout met geele Bloemen: 
wiens Hout, gelijk ook, dat van de eerft genoemde 
croote, van binnen niet zwart, maar gecl-vdrwig is, 
voorzien met ecnigc zwarte ftrceken : doch zwart ge- 
verwd zijnde, kan 't zoo wel als 't andere voor Ebben- 
hout aangezien cn verwerkt werden. IV. Laburnum " 
Foetidum, of Stinkend Ebbenhout; en V. La- 
burnum spino'sum Americanum floue rubro , 
of Amerikaansch doornig Ebbenhout met fchoo- 
• ne roede Bloemen. Niet alle zijnzc van ccven dezelve 
queeking en waarneeming. 
Sij beminnen uyt cygencr aart een zandige, gemee- 
ne, matig-gemcfrte ; ook een kleyigc , wel-bereyd- 
dc , cn met oude rwec-jarige Paardemift wel door- 
een-gewerkre aarde : een opene , vrye , luchtige , 
liever als een fchaduwachtigc of donkere plaats; en 
veel Water. 
Ieder Voorjaar bloeyen z.e zeer cierlijk in de Maand 
May, en gecven gccle, neerwaarts hangende, en lang- 
getroftte fchoone Bloemen; welke door hare mecnigte't 
jonge Loof des Booms met een aardige bevalJijkhcyd be- 
dekken', en den aanfehouwer vertonen een konfrig ge- 
werkt Tapijt , niet door de hand eens menfchlijken , 
maar door de kracht des Almagtigen Mecfters. Elke 
Zomer vind mcn'er volkomen rijp Zaad in. Zonder 
Waarnec- 
ming. 
ccnige fchade konncn deeze Boomen Sncetnv , Hagel , 
Storm-wmden , fterke Vorjl , en alie andere ongclcegent- 
hecden des tijds uytftaan. 
Men kan haar aanwinnen zoo wel door haar Zaad , Asnwin- 
't welk men met een afgaande Maan van Afaert of April nin S- 
in de aarde doed , als door hare bij de Wortel uytlo- 
pende jonge Scheuten ; die wel met ter tijd van zelfs , 
doch veel eerder ingcfnccdcn, op zulk een wijze , als 
in't voorgaande dikmaal aangewcezen is, Wortelen fchie- 
ten : daar na moeten ze van dc oude afgenomen , cn met 
ccn afg aandc Maan in dc genoemde Maanden verplant 
cn voorts opgecjueekt worden. 
Het Laburnum spinosum Americanum flo- Ameri. 
RE rubro , of -Amerikaanfck doornachtig Ebbenhout kaanfch 
met roode Bloemen , niet alleen aan de voormamftc t f °Ehh Ch * 
Stam , maar ook aan al der zeiver Takken met zeer hout. **" 
firharpc Doornen voorzien , is van een tecderder aart als 
dc andere. Bemind ccn zandige goede aarde, met ou- 
de twee-jarige Pacrde- cen-jaiigc Koeyenmift, en ccn 
weynig Veengrond , wel door malkander gearbcyd .- 
een opene, warme, luchtige, vrye, wel ter Zon gc- 
Iccgcne plaats , en veel Water , zoo lang de Zomer 
duurd. Brengt in 't laarfte van Junnu , of in 't be- Bloemen, 
gin van Julmi voort lang-getroftte Bloemen; niet neer- 
waarts hangende , gelijk de vorige , maar opftaande : 
van een zeer aangename en bevallijkc fchoon-roodc ver- 
we , konftig doorlopen met ecnige geclheyd : eeven- Noytvol- 
wel niet ieder jaar , maar alleen in warme , goede Zo- tomen 
mers ; en dan noch noyt cenig volkomen Zaad ; ver- ^ 
mits de Bloemen gemeenlijk afvallen, zonder Zaad- d^f < °" 
huysjens oi Peu/ijens na te larf"- Ongecrne verdraagd 
dcczen Boom £*•■» éffuaen , veel Sneeuwachtige voch- 
tigheid, Rijp, of fterke f'orft. 
Werd daarom ( door Zaad eerft in deeze Landen Waarncc- 
voort-gekomen cn aangequeckr) in een Pot, of Houte mill £- 
Bak, na gcleegentheyd zijner grootte, met een afnee- 
mende Maan van April, niet alleen geplant, maar ook ter 
zelvertijdmeenAtf, zeer warm, van alle koude Oofte- 
cn Noordc-winden bevrijd , ge^ayd , en. in de Maand 
Ottober binnens huys op een goede bequame plaats , 
daar men bij ccn doordringende fclie Vorft.'m ftookt, gc- 
fteld. Moet gedurende dcWinter, inwelkehij zijne Bla- 
deren laat vallen , met een weynig lauw-gemaakt Rce- 
gen-watcr begoten, cn nietvoor in 't laatfte vznMaerr* 
of 't begin van April, met een donkere Reegcnachtige 
lucht weer buytcn gebragt , voor koude nachten wel 
bewaard cn voorzichtig gedekt werden. 
De gedachte Bladeren zijn tamelijk groot, en be-Geftalte 
gaafd met ccn aangename groente. Hebben dc lenqte d " Blldc - 
van een vinger, wat meer of min; de breedte van on- ren " 
trent ccn Duym; fecderen zacht van aart, onder wat 
bleeker gevcrwd als boven : cyndigen voor in een fpits 
punt, cn ruften op korte Steeltjens. Gcmcenlijkgcfteld 
(gelijk in de andere foortcn ) drie en drie bij malkan- 
der aan hare punten, op de wijze van 't Trifoltum, of 
Drieblad; alhoewel ook dikmaal twee teeeens- of bij 
malkander , ook wel een alleen , hol cn luchtig boven 
den anderen aan hare Takjeni voortkomen; dcfgclijks 
ruftende op zeer korte Steeltjens. 
Deeze rare cn ongemecne floow , die echter , gelijk Amwin- 
alreeds gefegt is , in deeze koude Gcwcftcn geen Zaad nin g- 
voortbrengd, kan noch aangewonnen worden door zij- 
ne bij dc Wortel uytlopende jonge Loten : welke men 
ten halvcn infnijd , cn met aarde overdekt : daar na, 
geworteld zijnde , met een volle Maan in April van de 
oude afneemd. 
KRACHTEN. 
DE Bladeren en de Bafi dcczes Booms hebben een T>kfe.li!>. 
verwarmende, fchcydende , en vertecrende 3. «ƒ.107. 
kracht. Als men dc Bladeren bind om 't dik 
des Bccns van de brouwen , welke niet wel vertajfen 
konncn , zoo doenze de Vrucht te voodchijn komen, 
doch 
