ioi Ebbenhout. Ebbenhout van Candien. Mastikboom. 
G*U*. lik 
Mti. 
Simp. 6. 
doch moeten ftraks daar na weer wech-genomen wer- 
den. Gefloten , en op Zweeringen gelcgt , doen ze 
dezelve achter blijven. Gedroogd, enten Dracbma 
daar van met Spaanfche Wijn ingenomen, helpt de £>;;>-- 
borjïige ; verwekt dc Maandjl 'ouden ; en zet , beydc 
leevendige en doodt Vrucht, zonder mocyelijklicyd, 
voort. 
Het Zaad deezcr Boomen, met Wijn ingedronken, 
doed braken. 
Bladeren. 
Wortel. 
Waar op 
tc lenen 
flaat, 
inde waai 
Bccmiag. 
en quee- 
fcing dee- 
zerGewaf- 
fen. 
XLVI HOOFDSTUK. 
EBBENHOUT 
van CANDIEN. 
En zeer fchoon en bczi en s -waardig 
Gewas ; dus in 't Neederlandfch ge- 
noemd, vermits 't in 't Eyland Can- 
dien uyt cygener aart grocyd ; met 
witte, gelijk Zilver blinkende Blade- 
ren, op dc wijze der hier boven ge- 
melde Anagyris, of geel Ebbenhout , bij malkander 
zittende , en voor fpits toegaande , doch veel kleyner 
en fmallcr, in gedaante dc Bladeren vanCytifiu nieton- 
gelijk, alhoewel langer , ook voorzien met een lange, 
dunne , en in drieën gedeelde zwarte IVortel. In 't La- 
tijn werd deeze Boom gehecten Ebenus cretica : 
in 't Hoogduytfch Ebenholtz auszCandia: enin't 
Italiaanjch EuENO Dl Candia. 
Dit Boom-gewashemind een zandige, goede en luch- 
tige aarde, mer een wcynig twee-jarige Paerdcmift, 
een-jarige Hocnderdrek , en L m«1 der verdorvCne 
Boomen doormengd : een warme , opene, vryc, wel 
ter Zon gcleegene plaats, bevrijd voor alle koude Oofle- 
en JVoorde-wmden : ook in tijd van droogte een wcy- 
nig Rccgcn-watcr , altijd in de Zon lauw gemaakt. Is 
in deeze Geweften teedcr van aart : kan geencrley kou- 
de, of andere ongclcegenthcedcn van Sneeuw en Wind 
verdragen. Werd derhalven, in Afmil met een volle 
Maan in een Pot geplant zijnde , op de helft van Sep- 
tember, als dc koele reegenen beginnen tc vallen ,binnens 
hliys op een luchtige plaats gezet , daar het door de 
Venftcren,zoolangals mogelijk is, dc Zonncftrolcn kan 
genieten. Als nu dc Maand Oïïobcr ten cynde is gelo- 
pen , moet men de Glaze Vcnftercn fluytcn, en niet 
weer openen; maar om den anderen dag een vuurtje in 
den Oven ftoken. Als 't in December kouder word, 
begind men ieder dag eens te vuren ; bij meerder kou- 
de tweemaal , en op 't alderfclitc driemaal , te weetcn, 
J s morgens ontrent ten zceven, 's middags ten een , en 
*s avonds weer ten zceven of acht uren. Op dat'cr ook 
bij nacht dc Vorft niet mogt indringen, moet men bij 
tijds dc Vcnftcren, zoo wel van binnen als van buyten, 
met Hcyde, of met Werk van Vlas , en met Stroo, 
wel digt toemaken : ook nauwkeurig letten , dat ze 
niet te veel vochtigheyd ontfangen. Gedurende dc.ge- 
hccle Winter mogen ze niet meer dan twee of drie ma- 
len van boven met een wcynig , lauw-gemaakt, Ree- 
gen-water begoten of befprengd zijn. Als Januarius, 
en derhalven dc groorfte koude, voorbij ïs, verminderd 
men ook weer het vuur , gelijk als 't door de tocnec- 
mende Vorft vermeerderd was geworden , en menftookt 
dan ieder dag maar eens , tot in 't laatfte van Februa- 
rius '. dan voorts om den anderen dag , tot aan den 
twaalfden of vijftienden Maert: waar na men geheel 
ophoud van te vuren. Om ook deeze Gewajfcn al- 
lcnxjcns de Lucht weer gewoon tc doen worden, opend 
men bij goede, heldere dagen de Vcnfteren. Men moet 
ze ook niet voor den uytgang van sipril , of den aan- 
vang van May, na dat zich 't Wcër aanftcld, met een ' 
zoet recgentje cn aangename Lucht , weer buyten , en 
in de ftralen der Zon zetten : daarenboven wel dekken 
voor koude nachten. 
D 
Op dc nu verhaalde wijze heb ik dit aardig Gewat Err.c der 
uyt overgezonden Zaad opgequeekt , ook drie jaren ^ ve VM 
lang gezond cn goed gehouden, in welke tijoVhet ruym rWop- 
anderhalve voet hoogte was opgefchoten. 't Zou noch gitj'jecKt 
hoger zijn gewaflen , indien niet een vervloekte Kar üo ^-'_''o« 
(ceven als of zc mij had mifgund het zonderling groot vtfJctL 
vermaak , 't welk ik nam in dc gedurige aanfehouv. ing 
van dit Boomtje ) door een fprong op de Pot tc doen 
(welke op een Bank was gefield ) dezelve van boven 
neer had geimectcn. Dccze droevige val heeft mij , 
lang daar na , noch in dc ooren geklonken , en zeer 
gefmert. 
KRACHTEN. 
E Bladeren van dit zeer fchoone Gewas gclcct Giftige 
op wonden , gekomen van sidderen en Scor- beeten. 
pioen-beet en , gencczen dezelve gelukkiglijk. 
XLVII HOOFDSTUK. 
MASTIKBOOM. 
Eczc aardige , en met een aangename VericKSf- 
alrijd-durcnde groenheyd vcrcicrdc ticiuulcu - 
Boom-, werd dus qenoemd in 't Nee- 
derlandfch: in 't Latijn Lentiscus, 
ook van zommige Moreilaria : in 
't Hoogduytfch Mastixbaum : in het 
Franjch Lentkiue ; tn in het Italiaanfch t Len- 
TISCO. 
Men bevind dccze Boomen in onze Landen tamelijk Waame» 
UttJ v an aart tc zijn. Zij beminnen een zandige (joedc ■»i D g- 
aarde , met twee-jarige PacrdcmiU , cn terp wcynig 
Veengrond, of in plaats der zelve met Mol van vergane 
Boomen voorzien, en wel door malkander gemengd : 
een warme, opene, vrye, luchtige, wel ter Zon'ge- 
lecgcnc plaats ; bevrijd voor alle 'koude Noorde- cn 
Oojlc-winden , cn tamelijk veel water. 
In dccze koude Geweften gecven ze in goede warme üloemeni 
Zomers wd Bloemen , maar noyt ccnig Zaad. Kon- dül ' iiifl D[1 - 
nen op generley wijze vccle koude Herfft-Regeexen , "eu'S" 
Mijl, Sneeuw, fterke Winden, Rijp, of txmètPbrff " 
verdragen. Werden ter dier oorzaak met een afgaande 
Maan van sipril of May in ccn Pot geplant : in 't laat- 
fte van September , na tijds gclceg'cn theyd , binnens 
huys gebragt; op een taamlijk-warmc plaats, daar niet 
als met ftcike Vorfl gevuurd werd , gezet ; voor een 
doordringende koude bewaard; gedurende èclVmtrr 
flechts onderhouden met een wcynig lauw-gemaakt 
Rccgcnwatcr, en niet voor ha\l\ipnl , of ceiiirc da- 
gen eerder , met ftil Weer , cn ccn aangename" zoete 
Reegen , weer buyten gefteld ; doch voorzichtig gedekt 
teegens koude nachten. 
In onze Landen kan men haar aamviimen op twee Aanwin- 
bijzondere wijzen ; te weetcn : n, "& 
Eerfi, door haar Zaad, bekomen uyt hecte Lan- Ecrlr <tnor 
den. 't Zelve werd gezayd in ccn Pot, gevuld met dc h" 1 ZaaJ * 
voorgcmeldeaarde, bol cn luchtig, met een volle Maan 
van Maert, sipril of May. Deeze Pot moet men dan 
tot in 't begin van Junms gedurig zetten van dc eene 
warme Paerdcmift in dc andere; gelijk voorhecnen van 
de Acacia en meer andere is eczeqt. 
Ten anderen, door hare bij of boven de Wond, nf Ten jnJc- 
aarde, uytgefprotenc;<w^r Loten; welke men in sipril, «" tioor 
ccn wcynig voor de volle Maan , ten halven , op dc i 0 '^ 1 - 0- " 
wijze der slngclieren , met een Penncmcs zeer fubtyl , 
wecgens bare tecderheyd , infnijd. Op 't tweede jaar 
daar na vatten ze gcmecnclijk Wortelen; doch mo- • 
gen niet, voor dat dezelve twee jaren oud zijn , 
van de oude afgenomen , en op dc genoemde tijd 
in Potten verplant werden. Indien men 'r eerder 
doed , men zal bevinden > dat hare een-jaricc fl-'or- 
