Lotusboom. Terpentyneoom. Pistacienboom. 
deeze Ce- 
wellen 
noch 
Vruchten 
noch Bloe- 
men. 
Zorgvul- 
dig moet 
men o P 
haar paf- 
fen. 
Aanwin- 
ning, door 
Zaad, 
en Tak- 
ken- 
Geweldi- 
gen ouder- 
dom 
«ƒ.31. 
Deezer 
Boom en. 
m/c.i.i: 
Curt. /.17 
Galen. 
hb.Mid. 
Sim}. 8. 
Amat. Lu- 
fit. Ski, 
imrr. 81. 
ioj 
■ warmte geen Vruchten ; ook noyt eenige 
Zijn tccdcr van aart .- konncn nier wel verdragen veel 
koude Herfft-rcegencn , Storm-winden , neevelige Lucht, 
Sneeuw of Vorft. Werden ter dier oorzaak met een 
wanende Maan van April of May in een Pot geplant, 
of met de gemelde Maan in A4acrt luchtig daar in ge- 
zayd , wanneer men 't Zaad bekomen heeft ; of niet 
dieper dan twee ftroo breed daar in gelegr. De Pot 
moet gedurig , tot aan de bovenfte rand , in warme 
varflche Pacrdemift op'cen warme plaats , of in een 
Zonnebak in de aarde, zijn gedaan. Maar vermits de 
Pacrdemift in veertien dagen tijds de warmte vertoeft, 
200 moet de Pot daar uytgenomen, en in nieuwe mift 
gezet : dan in 't laatfte van September , of in 't be- 
gin van OBober , na gclecgcntheyd des tijds , bin- 
nens Kuys gebragt werden , op een luchtige , goede , 
warme plaats , daar bij koude en vriezende Lucht in 
een Yzere Oven gevuurd werd. Doch eer 't zoo verre 
komt , moet men dceze Gewajfen , gedurende de ge- 
hcele Maand Oclober, door openzetting der Venftcren, 
de Lucht en Zon, zoolang doenlijk is, laten genieten bij 
goed en bequaam Weer ; maar niet langer. Mogen 
ook , zoo lang de Winter-koude aanhoud , niet meer 
dan twee , of ten hoogft.cn driemaal , van boven een 
wcynig met lauw-gemaakt Rcegcn-water werden be- 
goten. In dceze tijd behouden ze hare Bladeren niet , 
maar laten ze al te zamen vallen. In de Maand A/aert 
docd men haar, bij goed Weer, door 't openen der 
Venftcren de Lucht een wcynig gewoon werden. On- 
trent half April y of wat later, met een zoet recgent- 
jc , ftü Weer , cn bcquame Lucht , brengd men ze 
weer buytcn ; cn men dekt ze zorgvuldig voor kou- 
de Reegenen, rijpende . cn f ncemv ige voch- 
tigheid. 
Dceze Edele Boom kan in onze Landen niet anders 
als door zijn Zaad t uyt warmer Gewcften herwaarts 
gezonden , aangewonnen werden , vermits hij bij de 
Wortel zeer zelden , of noyt , jonge Loten uytfehiet. 
Ecvenwcl heb ik ondervonden, dat zijne meer dan een- 
jarige Takken , een paar duym breed rondom met de 
punt van een Mes tot in 't Hout geboord , met veele 
gaatjens , cn dan in een Potje ingelegt zijnde , Worte- 
len gefchoten hebben : welke , in April met een \vaf- 
fênde Maan van d'oude genomen , genoegzaam zijn 
opgewaflen, cn zich dus hebben vermeenigvuldigd. 
Dceze Boomcn vergaan niet haaft, maar blijven vcelc 
jaren in 't Iccven : want 't is haren cygenen, aan , zeer oud 
te werden. De vermaarde Gefchiedfchrijver der Jood- 
fche Oorlogen en oude GcfchicdcniiTcn , Flavius Jo- 
sepmüs , verhaald, dat bij Chebur , een Stad der 
Idumeers , een Terpentynboom heeft geftaan , van 
't begin desWeerelds af, tot op den tijd des Kcyzers 
Vespasiani, die tcegens de Joden Oorlogde. 
Delgclijksfchrijftdc Engclichman Willtam Lith- 
couw, in zijne neegcuticn-jarige Rcy^en, dat hij in J t 
jaar i6iz. niet verre van JerusaYem hecfr gezien 
een Terpentynboom aan den Weg geplant, bij 
welke de Propheet Habacuc heeft gewoond. De- 
zelve was doemaals noch groen cn wel gcfteld. 
KRACHTEN. 
DE Bladeren , Vruchten en Bafi dcczer Boomen 
zijn verwarmende cn verdrogende in den twee- 
den Graad; ook een wcynig te zamen-trekken- 
de van aart. De Bladeren cn Wortelen , in Wijn ge- 
kookt , verfterken de Maag. 
De Vruchten gegecten , verwekken de luft tot het 
echte werk^, bevorderen de Watermakjng ; openende 
verft optheyd der Milt , cn gencezen de Sptnnen-beeten , 
of fteeken. 
De Hars van dcczen Boom , welke dc oprechte 7c- 
rebintijn is , verwarmd , verzacht , trekt uyt , zuy- 
verd a en vaagd af. 'Is goed voor die gecne, welke m 
106 
krachten afnecmen. Met Zuyker gebruykt , geneert: 
een quade borft. Met Mufcaat en Zuyker ingenomen, 
verdrijft dc pijn der Nieren : der Blaas ; der. Lende- 
nen , en de koude Pis. GewalTchcn zijnde , cn daar 
van een half once met anderhalf once Syrorrp van AU 
thaa , of witte Malve , zomtijds gebruykt , is zeer 
geed teegens 't Graveel. Gekookt, cn daar van acht 
dagen lang ieder morgen drie of vier pillen ingefwolgen, 
helpt de geenc , welke met de Spaanfche Pokken zijn JEgmtt. 
befmet. Een once daar van ingenomen , opend het 
Ligchaarn : jaagd uyt alk Galachtige vochugheeden : c *P' x i' 
fchcyd de winden : maakt alle rauwheyd rijp : verdrijft 
alle fmerten uyt de Leeden , cn docd een gczwollene 
Milt kicyn worden. Twee, drie of vier Drachmen hier 
van met een Drachma Rhabarbar ingenomen , is goed 
voor de Geelzucht. 
Deeze Terpentijn werd ook met groot voordeel Doden. Ui. 
gedaan in alle Zalven, op alle P laaft er s , welke men 3°- M £' 'S* 
gebruykt om te verwarmen. Want zij verzacht allcr- 
lcy oude en harde Zwecrtn, cn genceft dc wonden. 
Dc befte Terpentijn is wit , blauwachtig , helder , 
en welriekende. 
L HOOFDSTUK. 
PISTACIENBOOM. 
Y veele , in onze koude Neederlan- verfdiey- 
den , niet alleen met deczen naam bc- denamen, 
kend , maar ook dikmaal gehecten 
Ftstikenboom : in 't Latijn Pista- 
cia, Bistacia , of Terebinthus 
Indica: in "t Hoogduytfch Welsch 
uszlein , of PrsTACiENBA um : in het 
Franfch Pistache*, Pistacie, cn in het Italiaan/eb 
PïSTACCHT. 
Dceze Boomen beminnen van naturen een zandige Oprjuee- 
luchtige aarde, met een wcynig oude twee-jarige Paer- kin B* 
demift , en 't Mol der vergane Boomen , of in des 
zeiven plaats met Veen-aarde, wel doormengd : een 
opene, warme , vrye , wel ter Zon geleegene plaats , 
voor alle koude Oojh- en Noorde-winden bevrijd; cn* 
een matige bevochtiging door Rccgcn-water , in de 
Zon lauw geworden. Gceven in deeze Gewcften noch 
Bloemen noch Vruchten. Willen echter hier tamelijk Gc « ft hi« 
wel voort-grocyen , onaangezien zij ongcerne veel kou- noch Bloe- 
ch. 
AzHerfft-reegenen fterke winden , neevelige L*cht , v^tcT 
Rijp, of felle Varft verdragen. 
Werden daarom met een afgaande Maan van April Verder 
in een Pot gepLnt , gevuld met de hier boven befchree- w ? arn ee: 
vene aarde: daarna in 't batfte van September of 'tbc- m ' ng ' 
gin van Oclober , na gclecgcntheyd van de tijd , wel 
droog binnens huys op een goede luchtige plaats gezet, 
daar bij koud Weer in gevuurd werd , op dat ze niet 
bevriezen mochten. Gedurende dc gchcclc Winter 
moet men ze niet meer als twee of driemaal met een 
weynig lauw-gemaakt Rccgcnwatcr van boven begie- 
ten : ook niet voor half April , of wat later , na dat 
het Weer goed is, met een zoete Lucht en warme Rec- 
gen weer buytcn ftellen. Dan noch moet men wel 
letten, haar voor Sneeuw, Hagel, cn koude nachten 
voorzichtig te dekken. 
Zij blijven niet altijd groen , maar laten binnens huys Bladeren, 
in de Maand van Oclober hare Bladeren vallen : wel- 
ke gemeenelijk weer uytlopcn in 't begin van May , 
door .drijving der natuur, wanneer ze de warmte der 
Zon gevoelen. 
Niet haaft: vergaan ze, maar blijven , uyt eygencr Leevcn 
aart, zeer lang in 't lecvcn. lang. 
In onze Landen kan men haar aamvinnrn op twee- Aanwin- 
derley wijzen. Eirfl, door hare 7*(jt?»j mctccnMes ; in S' d ?™ ' 
geboord , en ingelegt, gelijk wij van de Ormjcioom 
hebben gezegt. Daar na , door haar Zaad ; 't welk tI) ' iom 
men moer inleggen met een wallende Maan van May, bKrZudi 
G 5 'in 
