III 
Beschryving van de Boomen, I Boek, 
ui 
•teelerley vierentwintig uuren lang in mym twee Kannen Water 
Gebree- te weyken gelegt , en daar na in Duplict vafe , of B. 
ten ' M. tot op de helft gekookt, en gezuyverd; dan op 't 
zelve gekookte Hout noch eens twee Kannen gedaan, 
en tot op anderhalve verzoden, is zeer dienftig voor de 
volgende gebrceken. 
En hoe te Ruym een half Pintje , of wat minder , na dat de 
gebmy- kranckheyd hitzig , of de Lijder fterk is , van het 
ca ' eerft-gekookte water, een weynig warm gemaakt, 
's morgens nuchtcren ingenomen, en daar op gezweet; 
oF daar van over cn na de maaltijd gedronken , zonder 
' daar op te zweeten ; voorts geen andere als gezonde , 
drooge, voedzame Spijzen matig genuttigd, geneeft de 
Spaanfhe Pokken , 't Podagra , en allerley foortcn van 
»■ 
cbriftfpb. Het tweede Water , met een weynig Zuyker door 
tt Cop. Jen fa,, gedronken , verdrijft alle Koortsen : ook Ziek? 
jtrontAt. 00 . \ f~ , n ■ J 
34. veroorzaakt door koude, veritopping , cjuade 
fpijzen , en andere ongclccgentheeden : verjaagt de 
Miltziekte , en de Waterzucht , Steen en Graveel: ver- 
fterkt cn helpt een koude Aiaag , cn 't gcheelc Inge- 
wand. Is goed voor een quadc Borfi ; koude gebree- 
ken der Lengt , en allerley Catarrhen , of Zinkingen , 
als men voor af een zachte purgatic heeft ingenomen: 
ilild ook de fmerten der Nieren , cn der Lendenen: 
drijft uyt dc Winden i bevorderd de waterlozing ; ver- 
wekt de Maandflonden , en zuyverd de Moeder der 
Vrouwen, tot vruchtbaar-werding ; belet het braken , 
1 docd de fpijz.cn wel vertccren. Maakt een 
adem; verfterkt de Leever; verdrijft het Colijkj geeft 
htn.iib.i,. een gezonde verwe ; docd magere Lieden vet werdc 
tom. 1. cap. Dcwaar d. ieder voor de Pefi; is goed tecgens vergif, en 
maakt een open Ligcliaam. 
Hout, cn Zes greinen van 't geftootcne Hout, tezamen met den 
Baft. Baf , in Roozewater ingenomen , heeft dezelve wer- 
king tecgens al de gemelde Gebrceken. Docd daaren- 
boven allerley flach van Wormen fterven, 
Zdèeaam* J ^' s ^ e Vogelen van de Vruchten eeten , werden haar 
heyd. de Harifencn zoodanig ontftcld , dat ze zich met de 
hand laten vangen : maar te veel daar van genomen , 
veroorzaakt haar de dood. 
LUI HOOFDSTUK. 
STYRAXBOOM. 
N decze Landen een zeer geliefd en 
fchoon Gewas j voerd deezen naam in 
't Needcrlandfch. Werd in 't Latijn 
geheeten Styrax, of Storax Ar- 
BOR : in het Hoogduytfch Styrax- 
baum; cn in 't Italiaanfch Storace. 
Uyt decze Boomen vloeyd een zeer welriekende Gom, 
van dien zelvcn naam , doch alleen in de warme Lan- 
den ; en bij alle Liefhebbers der Genees-konft genoeg 
bekend. 
Zij beminnen een goede , zandige aarde , met een 
weynig oude Paardemift van twee jaren , een-jarige 
Hocndcrdrek , cn 't Mol der vergane Boomen , of in 
plaats van het zelve Veen-aarde , tc zamen wel cn ge- 
noegzaam onder malkander gemengd ; een warme , 
opene , luchtige , vrye , en bequameüjk ter Zon ge- 
lecgcnc plaats; neevens matige vochtigheyd. Geeven, 
als ze oud genoeg zijn geworden , in onze Geweftcn , 
niet alleen Bloemen , wit van verwe , welke in 't begin 
ymjuntus, of wat later, voortkomen, entros-wijzc 
tufTchcn de Bladeren aan de Steel zitten , maar ook bij 
goede en warme Zomers, volkomen-rijp Zaad. 
Niet wel konnen ze verdragen veel koude Herfi- 
reegenen, miftge lucht, zware St 'orm -winden , Rijp , 
felle Vbrfi, of andere ongcleegenthecden van de Winter: 
moeren derhalven, met een walfende Maan van April* 
incenPotgeplantzijnde, half September, of cenweynig 
Wairnee- 
V/ijze van 
opeju ee- 
king ; 
later, na dat het Weer zich aanfteld, binnens huys op 
een luchtige plaats zijn gezet; daar men haar, door de 
opene Venfteren , de Lucht en Zonneftralen zoo lang 
Iaat genieten, als de aankomende koude zulks niet ver- 
bied ; voor welke men haar voorzichtig wagten , cn 
dan op een warmer plaats brengen moet , waar in ech- 
ter niet als bij vriezend JVcèr werd gevuurd. Gedu- 
rende de geheelc Winter mogen ze niet meer als twee, 
of ten hoogftcn driemaal, met ccn weynig Iauw-gcmaakt en W aar 
Reegen-water van boven begoten of befprengd wer- op daar on- 
den: want hier in beftaat haar lecven cn welvaart : dat trco j£^* 
men zc in decze tijd droog boude; voor ccn koude door- 
dringende Vorfi zorgvuldig bewaare, en niet voor in 't 
begin van April , of wat later , na geleegentheyd des 
tijds , met een zachte warme Recgen weer buytcn in 
de Zonneftralen ftellc; doch dan ook haar nauwkeurig 
waarnecme en behoorlijk dekke voor de koude nachten, 
fticcKwigt Reegenen-, en fterkc Winden, tot in Mm toe. 
Een weynig voor dat men haar buytens huys brengd, 
moet men haar, door 't opcn-ftcllen der Venfteren, de 
lucht weer wat gewoon doen worden. 
Uyt cygener aart zijn ze lang leevende. Hare Bla- Bladeren. 
deren, welke die van de Omeboom zeer gelijk zijn, 
zoo in gedaante , als in wit-groene verwe , en door- 
lopende Aderen, doch ronder, en wat korter van ftel- 
ling, verliezen zc noyt; maar blijven altijd eevcn jeug- 
dig, cn van een zeer bevallige aanfc houwing. 
In decze Geweftcn konnen ze aangewonnen werden, Aanwin* 
niet alleen door haar -2^!^ , uyt warme Landen her- rug- 
waarts gezonden ; 't welk met een walfende Maan van ^oorhaar 
April of May , zomtijds wel eerder , hol cn luchtig, Zaad, 
ontrent twee ftroo-brcedte diep , in een Pot gezayd of 
geftoken werd ; maar ook door hare onder of boven 
de aarde uytgeichotcnc jonge Loten, wclkemen, om en Loten» 
hare tecderheyds wil , voorzichtig cn fubtyl met een 
Pennemcs ten halvcn infnijd , gelijk dc Angelteren, en 
met aarde aanvuld. Als ze dan Wortelen gefchoten heb- 
ben, 'twelk langzaam cn zoberlijk gefchied, fnijd men 
ze af met een walfende Maan in April , cn men ver- 
plant zc in Potten. 
KRACHTEN. 
DE Hars , of Gom, van deezc Boomen, welke Tweeder- 
zecr veel gcbruykt werd, is twecdcrley, alhoe- 't Hars . 
welze van ccven dezelve Boom werd vertzaderd, ot G P ra ' 
t»i j j*- r- /■ 0 vandrese 
Dc ecne werd genoemd Styrax Sicca , of calami- B oom en. 
ta , om datzc zoo wel in Rieten , als droog in kley- 
nc ftukjens, uyt Pamphilien, Syrien, en andere vcr- 
afgcleegene Geweften overgebragt werd. De andere 
Styrax liquida, of dunne Styrax , welke, waterach- 
tig zijnde , eerft vloeyd ; daar na , door zijne cygene 
vettighcyd en de lucht dikker , ook in Rieten ge- G „/ m j e 
daan , en eyndclijk gantfeh droog geworden , de ge- Anudot. 
dagtc naam van Sicca , of Calamita , bekomt. 
Decze werd voor dc befte gehouden : is welriekend , 
vet, zuyver, en voorzien met witachtige fehilferen , 
of brokjens. 
Deezc Gom is verwarmende, verzachtende, en ver- Tswfwïi. 
tcerendc van aart : zeer dienftig tecgens den Hoef 
verdrijft de Zwingen , en de Heefhheyd van de Keel. So ' 
Is zeer goed voor ccn koud vergif, ook tecgens dc ver- 
fopping en hardheyd van de Moeder der Vrouwen : ver- 
wekt de Maandflonden. Een Pilletje van dceze Gom 
met oprechte Terpentijn ingenomen, maakt een zach- 
te Stoelgang. Uytwcndig heeft ze ook haar gebruyk. 
De Grint en fcht-trftighcyd daar mee gewreeven , ver- 
gaat daar door. Werd dehalven met groot voordeel ge- Matthid. 
daan in Zalven , aangelegt om te fchcyden en te ver- 
fterken: defgelijks in de Theriac. 68- 
Eeven 't zelve vermag de Oly , welke in Syrien ge- piin.l.u. 
maakt, en allcrwcegen vervoerd werd. e. ie. 
De Styrax liquida, of dunne Styrax , heeft ook ^ 
een verwarmende kracht. Werd geoordeeld goed te 
Zijn, 
