Viburne. Rood e Jujube n. 
zij bemin 
ncn. 
117 
te , of ook HaSdëau ; en in het Italiaanfch Vi- 
BURNO. 
Deeze $oomen beminnen ccn gemecne, magere, cn 
ook ccn goede gemeftte aarde: verdragen defgeïijks een 
klcyachtige grond , met oude twec-jarige Paerdemift 
cn een deel zand wel door een gearbcyd , indien ze , 
terwijl ze noch jong zijn, daar in geplant werden: een 
•warme, opene, vrye, luchtige, en wel ter Zon gc- 
lccgene plaats , liever (in onze Landen) als een don- 
Ifcre, of fchaduwachtigc lucht; ook veel water, doch 
laten zich wel met ccn matige vochtigheyd verge- 
noegen. 
Zijn hard cn lang-Iecvendc van aart. Verdragende r- 
ke Winden, Sneeuw , Rijp, Hagel, cn felle forjl, buy- 
ten ftaandc. Geevcn kderZomer, in dc Maand May, 
Bloemen, van een aangename aanfehouwing : ook wel 
zomnjds, bij drooge jaren , in deeze koude Geweften 
volkomen-rijp Zaad, zoo 't van buyten fchijnd, doch 
komt , een kleyne vinger-breedte diep gezayd met ccn 
afnecmende Maan van April of May , en voorts na be- 
hooren waargenomen , echter zelden te voorfchijn : 
alhoewel ik nochtans in 't Jaar 1670. in den Hof van 
Monf. Heng ik Goeliks binnen Antwerpen eenen van 
Zaad voortgekomen Boom heb gezien. Ook ik zelfs 
heb in 't jaar 1672. steven Boomen bekomen uyt het 
Zaad , 't welk in 't voorige jaar zijne volkomcnheyd 
had verkrecgen. 
Bij gebrek van Z,tad kan men haar aanwinnen door 
hare bij dc Wortel, ('t welk gcmcenclijk gefchied) of 
eeven boven de aarde uytlopende mcenigvuldigc jonge 
Scheuten ; die men met ccn volle Maan van April met 
^-n Mm t«i inW^n , rn ten minften ccn halve vinger 
lang, mfnijd, op dc wijze der JShgfa„^ dan met 
aarde overdekt. Want gcmcenclijk vatten ze in 't cer- 
Rè, of wel in 't tweede jaar Wortel: aaamtïjds Wortelen 
xc ook wel van zelfs, alszedrie, vier of vijf jaren aan 
de oude hebben gedaan. Wanneer nu deeze Wortelen 
twee jaren oud , en fterk genoeg geworden zijn , om 
te konnen verplanten , mag men ze van de Moeder 
affnijden , ten halven koppen , en met een wallende 
Maan in Maeri aan ccn andere gclecgene plaats ver- 
Zetten. 
KRACHTEN. 
DE Bladeren en Vruchten van Vthttrm 2ijn ver- 
koelende, te zamen-trekkende , en verdrogen- 
de van aart. Met de Wijn, daarzc in gezoden 
Zijn, de Mond gewaiTchen , VOHrijft de xjtrightjd en 
bitz,igheyd van dczclve;ook van de Keel, van c\c Am un- 
ielenen helpt de H,ijg: maakt daarenboven WtTand- 
■vleefih valt. In Loog gekookt , verwen ze 't Hayr 
zwart. 
Uatbhl. De Korlen deezer Vruchten gedroogd , en tot Stof 
l£'-»t- gemaakt , floppen dc overvloedige M.imdjlonden der 
Vrouwen , de Bloedgang , en de Bujkloop. 
't Zap der Bladeren en jonge Takken gediftillcert, is 
dienftig om iets te zamen te trekken. In de Oogen ge- 
daan , drijft Ie VHttrigbe-jd daar van weg. 
T.ltn. De Baft , die een tijd lang onder dc°aarde heefr ge- 
* •3 >fc «' Ieegen, gefloten cn in Water gekookt, bcreyd men 
tot een Vogel-lijm. 
Konnen 
hier door 
baat Zaad 
aange won- 
den , doch 
steer zcl- 
Beeter 
door hare 
jonge Lo- 
ten. 
Dodtrn. Ui 
LVII HOOFDSTUK 
ROODE JUJUBEN. 
It zeer fchoon en bevallijk Gewas , 
werd dus op het Neederlandfih ge- 
noemd. In 't Latijn Zizyphus ku-. 
'tïla, Jujube officinarum, Zi- 
ZYPHA GrjëCORTJM , ofPALIURUS 
Athen.-ei: 'm'iHoogduytfch Brust- 
in 't Tranfih Ju- 
in het Italiaanfch 
BEERBAUM of BruSTGEERLEIN : 
jurier , of Guindoulier ; er 
GlUCGIOLE. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden t wreder. 
twee bijzondere Soorten , namcntlijk Zizypus rutï- Jey hot- 
la, of Roodf. Jujuben , waarvan wij hier zullen lca ' 
handelen; en Zizyphus alba, of witte Jujube*, 
welke ook genoemd word olea Bohemica , of dc 
Boheemsche Olyfroom ; waarom ik ook deeze 
Soort heb gefchikt bij dc andere der Oljfboomen ; cn 
mij hier tc vreeden houdc, met alleen de eerjfr, als de 
voornaamfte en befte, ter deezer plaats op mijn Boom- 
Tooneel tc {tellen. 
Deeze bemind uyt cygener aart een goede zandige Roo,)e Ja- 
aarde , met ccn weynig oude twee-jarige Paerdemift, julxa», 
en 't Mol der verdorvene Boomen genoegzaam door- 
mengd : een warme, wel ter Zon gclecgene plaats : een 
opene vrye lucht , cn matige vochtigheyd. Kan 
ganrfchelijk niet verdragen veel koude Herfjl-rcc^cnen , 
fterke Winden , miflig Weer , Sneeuw of ccnigc for/ï. 
Moet derhalvcn met een waOcndc Maan van April in Waarnee- 
ccn Pot geplant , cn in 't laatfte van September , of 't raill Ë- 
begin vznüclober, na gclccgcnthcyd van dc f aars-tijd , 
binnens huys gezet werden, op ccn luchtige ,'bcquamc, 
warme plaats, daar, wanneer 't vricfd,door een Yzere 
Oven in gevuurd werd ; onderhouden met Hechts ccn 
weynig lauw-gemaakt Recgcn-watcr , van boven daar 
op gegoten ; en niet voor in 't begin van April, of ccn 
weynig later , na tijds-gcleegcnthcyd , met ccn zoete 
lucht, en (zoo *t gcfchicdcn Van) aangename Rccgcn , 
weer buyten in de Zonncftralcn zijn gebragt : voorts 
moet men hem wel bewaren cn dekken voor koude 
nagten, Jheeuwige of hagelige vochtigheyd , cn andere 
ongrWpr-nrheeden. 
Hij blijft niet altijd groen , maar Iaat 's Winters zij- Airw ; n . 
ne Bladeren vallen : wil niet opwaarts aangroeyen , maar mug door 
blijft in deeze Geweften ( daar ze noch Bloem noch r^cLo- 
fruebt voortbrengd) gcmcenclijk laag van Stam. Kan len ' 
derhalvcn door geen andere middelen aangewonnen 
werden , als alleen door zijne lage bij dc aarde uytfehic- 
tende 7rf/&«: welke men vocTrzichtig , met ccn wel- 
gefcharpt Pcnncmes, ten halvcn infnijd, ter lengte van 
ccn vinger-lid , of een weynig meer , na dat ze dik cn 
fterk zijn , gelijk men de Angelicrcn doed , cn met 
aarde overdekt; waar in ze dan langzaam Wortel fchic- 
ten. 
Eevenwcl kan men haar hier ook vcrmccnigvuldi- En <!oor 
gen door goed Zaad , uyt de warme Landen overge- z " d > u J't 
zonden : met ccn waflende Maan van April of May ï V3rme 
holletjes gelegt of gezayd in een Por , gevuld met dc ïï?" 
voorgedagte aarde , niet dieper als twee Stoo-brccd ; 
bij droog weer met ccn weynig lauw-gemaa kt Recgcn- 
watcr begoten, en gedurig tot aan den bovenften rand 
in warme Paerdemift gezet, zes wecken lang. 
Staat ook wel tc letten , dat men dc gemelde jonge v/ iar . 
Loten niet van de oude mag alTnijden , voor dat c(c ü-hou- 
nieuwe daar aan gegroeyde Wortel twee jaren oud is : win Ü- 
konnen anders de verplanting niet verdragen , wecens 
hare tecderheyd , waar door ze zeer iigtclijk vergaan, 
't Verplanten moet gefchieden in Potten, met ccinvaf- 
fende Maan van April. 
KRACHTEN. 
DE Jnjnben zijn -warm cn voclit in den eer- s„*p M. 
ttcn Graad ; zwaar tc verrecren , en geevcn d ' 
weynig vocdzcl : eevenwcl verkoelen zc lier P*"* 
bloed , en werden dienftig geoordeeld tecgens 't Cru- diun m 
« 'de'Alm'. 
Men maakt ook in de Afothechen ccn Slil^arlieny F ""''- 
en Siroop van dezelve , omcr dc ramihejd van de 
Borjï , Longe en Keel meê te verzachten ; defgeïijks 
tc verdrijven dc Hoeft , her Bleedfpomucn , en andere «f . 36. 
Gcbrccken , welke haren oorfprong ncemen uyt de 
•* * neer- 
