"3 
BrSCHRYVING VAN DF BOOMEN, I BoEK, 
IZ4 
Simp. Hifi 
**b Hf 
Cutt. 
Sym\h lib. 
30. Mf. 3. 
XHefurJii, 
Simp. 
Kan-cl- 
OJy. 
Ci nip har. 
raak!) een zcfr krachtige Camphar zelfs; welke, regt 
in tcegcndccl van dc , tot in den derden Graad 
droog en koud is. 
KRACHTEN. 
DF: Kaneel, gelijk wij alreeds hebben gezegt, is 
warm en droog tor in den derden , of, vol- 
gens andere, droog in den tweeden, cn heet in 
den derden Graad , fijn van dcclen , cn een wcynig 
floppende. Verteerd, fcheyd, verdeeld, enverzagt: 
verfterkt het gcheele Ingewand; opend de verftopte 
Leever , drijfd uyt alle overvloedige vochtigheid ; is 
goed voor de waterzuchtige ; maakt een goede Adem , 
en goed Bloed , vermeerderd het Z<iad ; docd dc fpij- 
zen wel vcrtccrcn ; veroorzaakt goed Zog; verjaagd de 
■ Winden, weerflaat allcrley verrottingen, cn is zeer dien- 
ftig tot verfterking van 't Hoofd; matig in dc fpijzen 
gedaan: 't GkjcA/ werd'cr door verklaard, endefchee- 
, mcring der Oogen wcchgcnomcn. Zij flild dc Hoeft; 
verdrijtd de kgxdc Pis; qenceft dc gebrecken daLouft 
cn der Nieren. Is dienftig tecgens allcrley vergift cn 
inwendige zwellingen. In Wijn gewcykt , en dezelve 
gedronken , drijfd uyt de Nageboorte. Tot flof ge- 
maakt , cn met wat Myrrhc vermengd , verwekt dc 
Maandftonden. Konelij k , dc Kancel is van een zeer 
nuttig gebruyk voor ieder, behalvcn voov dicgalacbtig 
en hitzig van Bloed zijn. 
Uyt Kaneel kan men een zeer goed Water diftillcc- 
ren , op dc volgende wijze : neem een pond van dc 
befte Kaneel-, klcyn gefneeden ; vijf pintjens Koofe- 
water, en drie pintjens Spaanfche Wtjn : laat dit drie- 
maal vierentwintig uren lang re weyken ftaan , cn di- 
flillcert het dan in B. M. of duplici vafe. Dit is zeer 
aangenaam van reuk cn fmaak: fcheyd alle taeje vocb- 
tigbeeden ; verdrijfd dc Winden ; verfterkt dc Maag , 
Leever, Alilt , Hert, Longe, Harjfcnen, cn alle Zee- 
nmven , als mcn'cr twee of drie oneen van mer Wijn 
inncemd : 't zelve gcbruykt met wat Citroen-zap , helpt 
dc ongelccgcnthcedcn van de Aioeder \ is goed voor 
de Kramp , Lamheid, Engborfrigbcyd , cn de Vallen- 
de ziekte. 
De Olye van Kaneel verbeeterd ook dc genoemde 
gebrceken. 
Van dc Camphar uyt de Wortel des Kancelbooms is 
op 't cynd deezes Hoofdjhiks gefproken. 
LIX HOOFDSTUK. 
SINT JANS BROOD. 
Eezcn aangenamen en bezienswaardi- 
gen Boom werd gcmccncÜjk in het 
Neederlandfcb dus genoemd : in het 
Latijn Carobe, Ceratia si li qua, 
w CeratoniAj ot Panis Sancti Jo- 
P hanxis: in 'xHoogdujtfcb S. Johans 
Brodt : in het Lranfcb Carougier, cn in net Ita- 
liaanfcb Carobe, of Carobole. 
Wat voor Dcczc lioomen beminnen een zandige , goede, ge- 
mcenc grond , met een wcynig oude twee-jarige Pacr- 
demift en Vccn-aarde , wel door malkander gemengd 
n aarde 
zij bemin- 
nea. 
een warme, opene, vryc , luchtige, cn genoegzaam 
ter Zon gelecgene plaats ; ook matige» maar niet al te 
veel voclitigheyd. 
In onze Landen gcevcnzcnoch Bloemen noch Vruch- 
ten : konnen ook geen koude Herfjl-rtegen , Storm- 
winden, Rijp, miftige Lucht, of eenige forfi verdra- 
Vrucht, gen: werden daarom, meteen waflende Maan van April 
in een Pot , ofHouteBak, na dat ze groot zijn, ge- 
plant , in 'c laatfte van September , of 't begin van Oïlo- 
ber, na dat de jaarstijd noch goed is, binnenshuys ge- 
bragt op een luchtige plaats, daar bij vriczendWeQini 
Geeven 
noch 
gevuurd werd ; gedurende dc Winter met een wcynig 
lauw-gemaakt Rccgcn-warer -van boven begoten , cn 
niet voor half April , of een wcynig later, met een 
aangename Lucht cn zoete recgen , weer buytcn gezet. 
Voor Snecuwige voebtigbejd en koude nagtén willenze 
behoorlijk gedekt zijn. 
Zij werden, vermitszein onze Landen , gelijk al- Aanwin: 
reeds gezegt is , noch Bloem noch Vrucht voortbren- "'"SiJ 00 * 
gen, alleenlijk vermeerderd door haar Zaad, 't welk wS?' 
uyt wai-mc Gcwcften , hoe varlfcher hoe becter, her- meLan- 
waarts gezonden zijnde, flraks na't cerfte Ouartierdcr ,icn hcr ' 
waflende Maan van April of May, werd gczïyd in een ZTJadcni 
Pot j met dc gedagtc grond gevuld ; hol cn luchtig , 
niet dieper dan twee Stroo-brccd. Warm gezet, voor 
koude Oofte- cn Noorde-winden wel bewaard zijnde , 
zal 't binnen een korte tijd te voorfchijn komen ; in- 
zonderheyd indien men dc Pot zes of zeeven weeken 
lang gedurig in warme Pacrdcmift ftcld; of anders het 
Zaad in een glas op varffchc Paerdemift legt, dikmaal 
met Zalpectcr water overgoten , tot dat het door der 
Zonnen warmte gekijmdis , gelijk hier na van de 
Vlesscheboom, of Guanabanus , zal gezegt wer- 
den. 
Deeze jonge Boom/jens, zijn uytneemendtecder van Tceder- 
aart , cn zeer bezwaarlijk kan men ze de eerftc Winter lxeyA dcf 
over in 't leevcn behouden : maar naderhand veel be- Boomt* 
quamcr, alszc Houtachtigcr cn fterker zijn geworden, j™.. 
Moeten dcrhalven ( eens of tweemaal , gedurende dc 
Winter, een wcynig latrw-gcmaakt Reegcn-watcr van 
boven genoten hebbende ) niet voor teegens Mm weer Vo °™&- 
buytcn gebragt,en voor koude nagten wel gedekt wor- daver- 
den : ook drie jaren lang , zonder gerept tc zijn , in planting, 
hare Potten blijven : daar na mag men haar met een 
waffende Maan van April voorzichtig uytnecmen en 
verplanten ; zulker wijs , dat in *t opneemen zoo vcd 
mogelijk is toegezien wrrdp, d^r dc u «rde niet van hare 
■wortel komt ttf Vallen. 
KRACHTEN. 
E inwendige Pulpa , of 't Marg deezes Booms, Galm. Ui, 
zonder de Steenen , is warm en droog ; een wcy- s,m P- 7* 
nig te zamen-trekkende van aart, en lieflijk van ^f'"'*' 
fmaak. Varfch gegceten , werden deeze Vruchten t*f. 8ij 
voor de Maag ondienftig geoordeeld, vermits dezelve 
bezwaren , cn quaad Voedzel geevcn. Eevenwel doen 
zc Purgeer en. 
In tecgendeel de drooge Vruchten , gelijk ze in onze ^'"ft-HB.u 
Landen gebragt werden, zijn voor de Maag goed; in-"^ 1 ^' 
zonderheyd na dc maaltijd gebruykt : maar voor dc- ti.att.&: 
zelve, ftoppenze 't Ligchaam. 
In Wijn gezoden, zijnze goed voor den Hoeft, be- Alpin.d» 
nauwden Adem , de Longe-zttcht : drijvende Watt r- Fiant - M £: 
making voort , en ncemen wech de brand der Nieren. J ' 
't Zelve doed ook 't Marg ongekookt. 
D 
LX HOOFDSTUK. 
ARBUTUSBOOM. 
S een ongemeene en zeer fchoonc Namc&: 
Boom, werd, mijns wectens, metgeen 
andere als deeze naam in 't Needer- 
land/ihcn Hoogdujtfcb genoemd: in 't 
Latijn ook al Ar b u tu s , maar daar ncc- 
vens Unedo : in 't Franfcb Arbou- 
sier , en in 't Italiaan fch Arbüto, Albatro , of 
Cerase Marine. 
Hij waft in warme Landen tot een aanzienlijke Wart hoog 
hoogte op , en blijft ook zelfs in deeze Gcwcften niet °P- 
laag van ftam. 
Van deeze Boomen zijn mij in haren aart bekend gc- Tweebij- 
worejen /wff bijzondere foonen : te wceccn : dc r.e- ™ derc 
- ' *' ■ loortea. 
