Beschryving van de Boomen, I Boek, 
ning. 
doorZiad. 
Door jon- 
ge Lootcn. 
Iii.yt.f6t 
Oorfprom 
van ' t 
woord 
Wamtuii. 
Twee ver- 
fcheydene 
ioorten. 
Wat voor 
een aarde 
de Wol- 
boom be- 
geerd. 
117 
aanftcld) binnen 1 ; huys gcbragt,cnop een luchtige plaats 
gezet werden , daar in men alleenlijk bij vriezend Weer 
VLiurd. In deeze tijd moet men ze niet anders, als met 
een weynig Li uw -gemaakt Rcegcn-warcr van boven be- 
gieten ; en niet voor in 't begin van April , of wat la- 
ter, met een aangename Lucht en zoete Reegen, weer 
buytcn in dc Zonneflxalcn brengen. Als zc in hare Bloem 
flaat, moet men ze, zoo veel doenlijk is , voor koude 
nagten waarncemen, .en wel dekken. 
Zij werden aangewonnen op twee bijzondere wijzen, 
te wecten : 
Etrfi door haar Zaad, uyt warme Landen herwaarts 
overgezonden ■ 't welk met een afgaande Maan van 
Afaert , April of May in een Pot , gevuld met de 
gemelde grond , niet boven vijf Korlen in dezelve , 
nauwüjks twee ftroo-brecd diep gezayd, of gelcgt, en 
op een warme plaats gezet moet worden. 
Ten anderen, door jonge bij de Wortel-, of bovende 
aarde uytgcwafTcric Loot en \ welke men voorzichtig ten 
halven infnijd, en met aarde bedekt. Al? ze dan Wor- 
telen gekrecgen hebben, en dezelve twee jaren oud ge- 
worden zijn , moet men ze van de tude afneemen , cn 
verzetten, op de genoemde tijd cnMaan. 
KRACHTEN. 
Tf~^\ÏI Igdchten van dcczen Boom zijn noch niet 
I # eygcntüjk bekend : eevenwcl heeft Taber- 
n.emontan u s deezen Judasboom tocge- 
fchrccvcn alles wat van 't Sint Jans Brood is ge- 
zegt. 
LXII HOOFDSTUK. 
W O L B O O M. 
■ Raagd dien naam , om dat zc Wol 
geeft , van veele Cottoen ge- 
noemd : in liet Latijn Gossimum , 
Xylon , Cotum , en Bombax , of 
Bambax : waar van de Italianen Bam- 
ba gia hebben gemaakt; cn dc Nie- 
derlanders 't gcen'cr van gewcevcn werd Bambazy.v, 
of, na 't woord Bombax, Bombazyn, en Boomba- 
zyn hebben gcheetcn. Van dit Bambazyn heeft ook 
't bovendeel des Minnelijken k leeds , bedekkende de 
Borfl:, Rug cn Armen , de naam van Bambays , 
Wam b ays cn Wamboys bekomen; vermits het ge- 
melde bovcn-klccd niet alleen van deeze ftof pleeg ge- 
maakt , maar ook van binnen daar mee gevoederd te 
werden : ja noch hcedenfdaags werd deeze Hof zeer 
veel daar toe gebrnykt: in 't Hoogduyfcb Baumwol : 
in 't Franfch du Cotton j en in 't Italitanfch Bam- 
dag ia , of Cotone. 
Vandc SöowfH,dicdceze Truch gceven, zijn mi; in 
haren aart bekend twee verfcheydenc foorten , nament- 
lijk Gossipium arbor, en Gossipium her ba : van 
't laatfte Jlag zullen wij hier niet fprecken ; vermits in 
dit ons eerjh Boek. alleen van groote , booge Boomen 
werd gehandeld ; cn derhalvcn deeze foort onder dc 
Kruyden befchrijven. 
Deeze Wolboomen beminnen een zandige,goedc grond, 
beftainde uyt twee deelen zuyverc cn geen fchimmc- 
lig of muf-rickende aarde ; twee deelen grof zand ; 
twee deelen Mol der vergane Boomen ; twee deelen 
oude twee-jarige Pacrdcmifl: , cn een deel een-jarige 
Hocndcrdrck, wel door malkander gemengd : een war- 
me , opene , vrye , luchtige , wel ter Zon gclccgcne 
plaats, cn weynig vochtighcyd. 
In deeze Landen gceven zc noch BloemuocUfrucbt; 
zijn zeer tcedcr van aart. Konncn niet wel verdragen 
vcclc of hotide Hcrfft-re ege nen , fterke Winden, Sneeuw, 
Rijp, ofecnige Fbrft; moeten derhalvcn in een Potmct 
een wauendc Maan van April geplant , cn half Septsm- 
waar^eno 
rrteri moe- 
ten wer- 
Eehter 
heeft de 
haar nuyt 
1'lUUJtIl. 
Aanwin- 
ning. 
Tl8 
t>cr, of een weynig later , indiende jaarstijd goed is, 
binncns huys gebragr worden op een goede bcqiiame 
plaats, daarzc, bij fchoon Wcêr, doo/de openc Ven- 
rtcren dc Lucht cn Zonncftraalcn noch konncn genie- 
ten : waar in ook van den eerften November af tot op ï 
den eerjhn, of 'tienden Afaert , na dat de koude of vorft 
fterkis, in gevuurd werd; te wecten, cerfr, om den 
twee den dag eens ; daar na ieder dag ; vervolgens ieder 
dag tweemaal , 's morgens ten zeeven , cn 's avonds 
weer ten zes of zeeven uren. Eyndelijk , als dc kou- 
de aldcrfcht is , driemaal ; 's morgens ten zeeven , 
's middags ten een , cn 's avonds ten zeeven uren ; op 
dat'cr geen vorfi komc binnen te dringen; anders zou- 
den zc zeer haaftig van 't lecven beroofd zijn. Gedu- 
rende dc Winter mogen ze ook niet meer dan een- of 
tweemaal van boven begoten of befprengd zijn met een 
weynig lauw-gemaakt Rccgcn-water : want door te 
weynig ofte vee! zouden zc terftond verderven, gelijk 
mij tot tweemalen toe is gebeurd. Nietvoor tecgensde 
May moet menze dc Zonneflralcn weer voor-zetten, 
met een aangename Lucht , cn zoete warme Reegen. 
Ook moet men haar wel zorgvuldig dekken voor kou- 
de nagten , en koele windige dagen. 
Op dc nu verhaalde wijze waargenomen , heb ik. 
eevenwcl deeze rare en fchoonc Boom noyt langer als 
drie jaren in 't lecven konncn houden: ter oorzaak van 
zijnen teedcren aart, cn de koude Lucht dcezer Lan- 
den. In dc derde Winter moeft ik deeze Gewaflcn 
jammerlijk zien vergaan, alszc nu eenmaat-voet en een 
vierdedeel hoog opgcrcczcn waren. 
Men kan haar ook op geen andere wijzen aanwinnen, 
ah alleen door haar uyt hcete Gcwcftcn bekomen varfch 
Zaad: *t welk werd gelcgt in een Pot, gevuld met de 
vooi'hccnen gedagte aarde, noch geen twee ftroobiccd 
diep , met een wallende Maan van Afaert , April of 
May , zeer warm gezet , bevrijd voor alle Oofte- cn 
Noorde-winden , in een Zonne-bak, gevuld met war- 
me Pacrdcmifl: . en met glazen overdekt , gelijk, ge- 
zegt is van dc Acacia-, Tamarinden-, Pista- 
cicn-, cn meer andere Boomen. Voor de Zaying 
moet men het Zaad\r\ een glas , op een weynig daar 
m gedane Pacrdcmifl:, leggen; dan daar op gieten Ree- 
gen-water, waarin Zalpccter vierentwintig uren lang 
tc wcyk gclccgcn heeft , zulker wijs , dat het geheel 
bedekt is : voorts zoo lang in de Zon laten (taan , tot 
dar men 't dik gezwollen ziet. Dcezer wijs kan men 
handelen met veerlerlcy andere uytlandfche cn harde 
Zaden, welke men door deeze cn noch andere midde- 
len, die wij in 't vervolg zullen voorftcllcn, kan doen 
opkomen , en dan koeftcren ; 't wejk buytcn dit zeer 
bezwaarlijk zou konncn gefchicden. 
KRACHTEN. 
HEt Zap van dc Bladeren deezcr Boomen de kin- RaeU.Ii&.t: 
deren met Zuyker ingegcevcn , verdrijft uyt M t- 'S°- 
haar de Buyk^pijn. 
't Zaad gefloten , en met Wijn ingenomen, ver- zwaw. Ui: 
meerderd het Zaad, cn verwekt Bijjlapens-luft. De 3. »f. ij- 
pjmerigheyd van 't zelve , in Roozc-water gewcykt , 
cn met Zuyker vermengd , geneed de Hoeft , en al de 
koude gebrecken der Borfl. Werd ook gebruykt in 
Hittige Koortsen, cn tccgens 't vergif. 
De Oly , uyt dit Zaad geparft , verdrijft alle plek^- 
^« cn onzuyvcrhcyd derbuyd. 
't Cottoen , of dc Boomwol zelfs , warm en droog Cam ' r - 
van aart, op een kool vuur gelcgt, en dc rook in *' M ^' ' 8 ' 
de Neus opgehaald , verdrijft de opftijging van dc 
Moeder, 
Dc Afch op dc wonden gelcgt , {tempt 't bloeden van 
dezelve ; ook de Bloedgang, 
De feez,el-wortel in Wijn gekookt , geeft goed LoMUitl 
vocdzcl ; zuyvcrd de Borji , cu verdrijft al de fiijmc-f° l -79S- 
rtghcjd der zelve. 
LXül HOOFD- 
ppkoming 
c Jiclpen. 
