BnSCHRYVING VAN DE BoOMEN, I BoEK, 
willen ook zeer weynig Water , en alleen zulk , waar 
in Duy-venmifi cn Schapendrek^tc weyk heeft gclecgcn, 
vermengd met een weynig Salpeeter-water , ceven zoo 
als in 't voorbande Hotfdfiul^ym de Vlesschpboom 
is gezegt : alhoewel men ook kan ncemen zoete Aielk^ 
en liregen-water , van elks dc helft. 
Zijnbo- zij z jj n geweldig tecdcr en wcekclijk van nat*ur : 
kcJc" 1 " 11 mottcn daarom h* dc Zomer voor alle koele cn vochti- 
ge Lucht , zoo wel bij dag als bij nagt , met een glas 
voorzichtig gedekt en nauw gewagt zijn. Half Septem- 
ber moet menze, wel droog zijnde, binnens Huys 
brengen, op een luchtige plaats; daar, van half Oilo- 
ber af, cerft om den anderen dag , daar na dagelijks ; 
ïn December cn Januariuf , als dc koude grootcr cn 
de Vorjl fel werd , niet alleen een- of twee- , maar wel 
driemaal in elke vierentwintig uren door een Kagchel 
werd gevuurd; te wectcn, 's morgens ontrent ten zes 
of zcevcn , 's middags ontrent ten een, 's avonds on- 
trent ten zceven uuren. 
Hoemcn Niet meer dan een , of ten hoogften tweemaal , 
haar moet m mcnze gedurende dc "antfehc Winter-, cenwey- 
wiamce- ~ , ° , ,° , ijfi 
men. l))g van boven op de aarde , met t gemelde Salpeeter- 
water begieten ; want vermits ze dan niet alleen blader- 
loos , maar ook zelfs van hare Steel ontbloot zijn , zoo 
hebben ze wcynig tc voeden. Deczc waarschouwing 
moet men niet vergceten, op datzc door een weynig 
te veel niet haaftig mogtcn komen te verderven, gelijk 
mij tot tweemalen toe is gebeurd : ook moeten zc niet 
voor tccgens Adm% of in 't begin deezcr Maand , met 
een zachte Rccgen weer buytcn gebragt werden , om 
de Zonncftralcn tc ontfiogen. 
Hoe van Deczc ongemecne Boom kan in dccze Gcwcftcn niet 
den Au- Jan d oor z ij nc Vrucht of Zaad, varfch gebragt uytdc 
aiuekk heete Landen, als Ar abten , *Aigypien en meer andere, 
aangewonnen worden, 't Zelve iegt men in een glas tc 
wcyk , op zulk een wijze als wij in het voorgaande 
Hoofdituk hebben befehrecven , tot'dat het kijmd , 
Aanwin- ofbarft. Dus gehandeld, zijn mij in 't jaar 1 666. vijf 
^"Ê' Planten opgekomen : ook op de gehoorde manier ge- 
queekty cn nauwkeurig in acht genomen , zijnzcaltc 
Zamen de Winter ovcrgcbleeven ; doch fchotcn in de 
eerfte Zomer niet meer dan anderhalve maat-duym 
hoogte op ; met zeer kleync liiadertjens , welke in 't 
begin van September afvielen. Dc Steeltjens blecven 
goed tot in 't laatfte van November ; doch ftraks daar 
na verdervende, vielen ze alle neer. 
7.ijn geval H;er over wierd ik met weynig moeyclijk , wijl ik 
met cene gantfch-lijk meende, mijne Boomrjens verloren tc heb- 
c 'ben: doch daar bij komende, vond ik. dc Worteltjens 
kleyn, langwerpig, tamelijk dik , voorzien met eCnige 
Vèezeltjens, ( gelijk de bijgaande Figuur klaar! ijk 
toond ) uytwendig blcckbruyn of grijsachtig van 
vcrwe , inwendig wit , goed , cn wel gefield. Dit 
alles wierd mij dus bekend, wijl ik ecne deezcr Boomr- 
jens , zonder cerft goede acht daar op te gcevcn , uyt 
de aarde had gerukt , om wech te werpen , in voór- 
necmen , V3ti ook dc andere ceven alzoo te handelen ■ 
doch vermits ik deczc in zoo een goede geftake zag, 
het ik dc overige in goede vreede ftaan : zette ook de 
keurige"* uy^nomene weer in, wijl ze noch ongefchend was 
vmraee» geblecvcn : welke in 't volgende Foor jaar , in 't laatfte 
min R en van Afay . met de andere uytfehoot , en al te zamen 
ontrent groeyden ze ontrent drie dnym hoog: doch deczc ver- 
at andere. p - *• , , , * 1 , , 
ging jn dcvolgcndc Winter, met noch ecne der andere. 
Alle verloren zc weer haargrocn , gelijk te voren ; cerft 
hare Bladeren ; daar na dc Steelen. In de derde Znmer 
fchoot ecne der ovcrgcbleeven c drie, elf maar-duymen 
hoog ; doch beydc de andere niet meer als acht. De 
Volgende Winter verlieten Ze hare Bladeren cn Steelen 
weer als voor dcczen ; ook is'cr eenc van ganrfch ver- 
gaan. Dc andere twee goed blijvende , fchoten op tot 
Bladeren, de hoogte van derdehalve maat-voet. Ik heb nu hoo- 
pc, vermits de Stee/en Houtachtig en fterk beginnen te 
worden, datzc niet vergaan , maar toekomende Zo- 
Curt. 
Symfh. 06. 
t 3 i 
mer vaft blijven, cn aanzienlijker werden zullen. De 
Bladeren zijn die van 't Heltotropium , of dc Zonne- 
wende , niet ongelijk , doch meer als een vierdedeel 
klcynder; vcrfchillende in grootte; twee en twee altijd 
tccgens over malkander zittende , hoe hoger na bo- 
ven , hoe klcynder; bleek groen van verwc , doorlo- 
pen met wcynige cn zeer teederc Adertjens. Wan- 
neer deezc Bladeren op haren tijd afvallen , vertoond 
zich de gcheele Plant in gedaante als die van dc Ge- 
nista 5 of Brem. 
KRACHTEN. 
DE Vrucht deezcr Boomen is mijdende, afva- W. 
gende , bitter van fmaak , en zeer tc zamen- 
trekkende, van aart. Een Drachma hier van, Ub. j.' 
gefloten , cn met Wijn ingenomen , verzacht een har- Galtn. lib. 
de Milt, en ncemd'er dc pijn van wech : jaagd uyt alle ^J m ^' 
taeye pjmertgheyd; verdrijft het Colijkj en doed bra- 
ken. Met Spaanfche Wijn gebruykt , docd Purgee- 
ren. Met Honig vermengd, is dienflig voor de kou- 
de gebreeken der Zenuwen , lammigheyd , beroerd- 
heyd, en trekking der zelve. Met Meel van Lupyne» 
en Spicfi Nardi tot een Papje gemaakt, opend de vcr- 
floptheyd der Leever. In Honig-watcr bcreyd, ver- 
zacht dc fmerten van dc Jigt cn 't Podagra. In Edik 
gezoden , helpt de Schurftigheyd cn Krauwagie. Ver- 
teerd ook het uytwajfcnde vlcefcb der Gezwellen cn 
W ondett. 
De Kaft heeft een zeer tc Zamcn-Trckkcndc kracht. RutttJU.i 
De Oly uyt dc geftotene en geparflte Vruchten , is e *P- 5$ 
warm cn droog in den tweeden Graad. Verzacht, en r "" 
maakt een week Ligchaam : is de Afaag onaangenaam. 
Doed fcheyden al de hmde gebreeken der Lccden • de Avicgn. 
harde Gezwellen; verdrijft alle Vlekken cn Sproetelen Cl """'- 1, 
der huyd. Met Ganzc-vct vermengd , cn in de Oo- 
ren gedruppeld, verdrijft der zclver pijn, ook 't zuy- 
zen en tuyten. Zuyver in de Neus gedaan , doed het 
bloeden ophouden. 
Dccze Oly werd Zeer koflclijk gehouden, om dat t-ihel. ttf, 
ze niet verderfr; cn lange jaren bewaard de lieflijke reu- 
ken der gcene, met welke ze vermengd werd. 
EXV HOOFDSTUK. 
BERKENBOOM. 
iEl bekend in dccze en meer andere VerMer- 
Landcn,werdin't Ntederlandfch met dc namen, 
deezc cn geenen anderen naam ge- 
noemd. Bcyde , in 't Latijn en Itn- 
liaan/tyz Betula , of Betulla: in 
't Hoogdttytfih Birckenbaum : in 't 
Franfch bouleau } Bes , Bovillet , cn Bovil- 
LEAIT. '4 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Tweedei* 
twee bijzondere fooitcn, namcntlijk , Betula vul- Ie y &or- 
GARIS MAJOR, of CEMEF-NE BERKENBOOM, Cn Be- 
tula Pumila, of lage Berkenboom. Bcydczijnze 
van ceven dezelve Oueek'fg- 
Zij beminnen uyt eygener aart een zandige, droo- Hirenaart. 
ge, gemcene en Hechte grond: groeyen eevemvel ook 
in een goede welgcmeflte en machtig- vochtige aarde: 
zoo wel een opene, vrye, wel ter Zon traande, als ccn 
donkere , fchaduwachrigc plaats : weynig , cn ook 
tamelijk veel Water. Brengen zeer vroeg in 't Voor- Vruchten.' 
jaar , eer noch cenig Blad aan haar werd gezien , lan- Zaad. 
ge, neerwaarts hangende Vruchten, op de wijze van 
de Katjens der W üligeboomen , in plaats van Bloe- 
men , voort ; waar in, wanneer de Herfjl aangeko- 
men is , volkomen rijp Zaad werd gevonden. In- 
dien 't niet bij tijds werd gewonnen , zoo vak het lig- 
telijk daar uyt. 
Dceze 
