133 
Aanwin- 
ning. 
Ontzsch- 
lijkheyd 
Boomen; 
zoo in ou- 
de tijden, 
als nuch. 
heeden- 
daags. 
Berkenboom. Azedarach van Avicenna. 134 
lxvi hoofdstuk. 
Schors dcc- 
zer boo- 
men. 
LomcirJib, 
i. f.4*« 
T*h,rn.m 
Jah.Co- 
Matthid. 
TT 
Camtr. Itb. 
1. cap.fr 
C«rf. 
SympMb. 
Lobtll. lib. 
Dcczc Boomen konncn noch hier noch in andere 
Gcwefr.cn aangewonnen werden , anders als door mid- 
del van haar Siw^ ; *t welk met een afgaande Maan 
van November , Fcbrttariits , of Afaert , niet diep in 
dc aarde, op een fehaduwachtige plaats gezayd, en in 
tijd van droogte zomrijds een wcynig met Rccgcn- 
water begoten moet werden. Dikmaal komt het neer- 
gevallene Zaad genoeg van zelfs voort. 
Zoo wel in voorlecdcnc Ecu wen als nocli heedenfdaags 
waren en zijn dcczc Boomen van \cc\c gevreeft ; plecgcn 
ook in groote cerbiediqjicyd gehouden re werden: want 
niet alleen maakt men daarvan Bondclkens , wclkcmen 
voor dc Ovcrigheyds-perz,onen hecnen droeg; maar ook 
Roeden , om daar mee Gerechtigheid te oefrenen , en dc 
qnaad-doenders tc ftrafren , gelijk ook noch hecden ge- 
fchicd. Defgeüjks werden dc Rijsjens gcbruykt van 
alle Ouders en Schoolmeeftcrs, om , zoo hare Kinderen 
als Leerlingen , door haar met dcezc Tclgjcr.s van Ber~ 
kenboomen te dreygen, in gehoorzaamheyd cn onrzach 
te houden ; ook wel , als 't nodig is , haar dc kracht 
daar van tcdoen gevoelen. 
In ovcr-oudc tijden , eer noch 't gebruyk van het 
Papier cn 't Parlement uytgevonden was , gebruyktc 
men ook de binncnftc B tjt dcezer Boomen , om daar in 
te fchrijven ; ecven gelijk men deed in den Baft cn 't 
Hout der LindenroomfiN , waar van voor deezenge- 
fproken is , nyt de bcrigten van vcclc geloofwaardige 
oude Schrijvers. Noch hecden doed men deeze Boo- 
men dienen , om van dc bttytcnfte Schors Toornen te 
maken , tot lichtgccving in dc nagt. Inzondcrhcyd 
werd dit gedaan van de Landlieden. Zij rollenzein mal- 
kander ; fteckenzcin ecnïgc vette ftof, of vullen ze 
met Pek, Hars, en diergelijke vuur-vattendc dingen : 
■waar doorze dan zoo helder komen tc branden, dat ze 
ook zelfs wel voor aanzienlijke perzonen zouden mo- 
gen gedragen worden. 
KRACHTEN. 
DE Bladeren dcczer Boomen zijn droog en warm 
in den tweeden Graad , bitter van fmaak ; af- 
varende cn dun makende van aart. 
*t Zap der zelve in 't firemz^el ged.tan , bewaard dc 
daar van gemaakte Kazen voor alle verrotting , cn 
ontftaning van Maden. Dc Bladeren in Watcrot Wijn 
gezoden , en daar mee dc lopende zeeren gcwafTchcn, 
doed dezelve opdrogen. 
Dc Baft , van een verwarmende , verzachtende en 
hcclcnde aart , ook vol van een zeer krachtige voch- 
tighcyd , is zeer dienftig, om in tijd van Peft binnens 
huys tc branden ; want de rook daar van verdrijft al- 
le quadc cn befmettende lucht. Gedroogd, en *t Poe- 
der in vervuilde -wonden geftroyd , verteerd het 
quaadc vlccfch. 
Dezelve Baft des Boorrfs in April, eerde Bladeren 
uytfehieten , tecgens de volle Maan , doorgcfnccdcn , 
en 't daar.uytvlocycndc aangenaam zoet Water , het 
welk een geheel jaar lang goed kan blijven , wel be- 
waard , of ook gediftilkert , genccfr. alle zweeringen 
des Afondsy als men dezelve daar mee wafcht : neemt 
ook wech alle vlekken cn onzuyvcrhecden des Aan^c- 
x.ichts ( 't Water uyt dc groene Bladeren gcdiftilleerr , 
dcfgclijks dc loog van de Afch des verbranden Bafts , 
heeft dezelve kracht ). Dagelijks een tijd lang daar 
van gedronken, is goed voor de Steen , 't Graveel, en 
de Geelzucht , als men 't vermengd met Water , ge- 
diftillcrt van Vlierbloemcn. Vcrbcetcrd ook allcrlcy 
ontfteekmg of verdorventheyd aller inwendige deelcn. 
't Hout van Berkenboom gebrand, en de vochtig- 
hcyd 1 welke daar uyt zïjpcld, bij een vergaderd; dan 
vermengd met een weynig fijne Canary-zuykcr en 
Sal Ammiacum , neemt wech dc Flicx.cn cn onzrtyver- 
heyd der oogen ; drijtt ook uyt de hityd alle onreynigheyd 
cn melaatsheid* 
AZEDARACH 
van AVICENNA. 
En be2icns-w aardige Boom , werd in 
het Necderlandfch niet alleen dus , VtrJcl-er" 
maar ook witte Lotusboom gc- demniea. 
noemd : in 't Latijn Azedarach 
•Avicenn*; Lotus alba ; Pscu- 
BOSYCOMORUS, of ZlZYPHA CAN- 
Dida monspeuenSiuiu j in 't Italiaanfch SlCOMO- 
RO FALSO. 
Decze Boomen beminnen uyt cygener aart een goe- 
de, welriekende, zandige aarde ; doormengd met een Vatroot 
weynig oude twee -jarige Pacrdemift, cn het Mol van een aarde 
verrotte Boom-bladeren : een opene, vryc, warme , Zl ' vr ^ ca ' 
wel ter Zon gclccgcnc plaats, cn matige vochtighcyd. 
Ieder Zome r gecven ze een paersachtige cn niet onaan- 
genaam -rieken de Bloem ; veele der zelve bij malkander 
ftaande, inde gcftaltevan Starren; en gemccncüjk neer- 
waarts hangende ; maar noyt eenigc rijpe Vracht , of 
volkomen Zaad. 
Teeder zijn ze van aart , en laten ieder jaar tecgens 
de Winter hare Bladeren vallen : konncn dan dc kou- Qu^ting 
dc Lucht dcezcr Landen niet verdragen : moeten der- en Wasr- 
halven , met een afgaande Maan van April in een Pot , n «ming. 
of HoutcBak, na gclccgcntheyd harcr grootte , geplant 
zijnde, in 't begin van ülhber, of ook wel eerder, bij 
een Hechte jaarstijd, binnens huys werden gebngt, op 
een bcquame luchtige plaats , daar men niet dan bij 
vriezend Weer vuurd. Gedurende dien tijd moet men 
haar onderhouden met flechts een wcynig lauwge- 
maakt Rccgen-warcr; cn niet meer als twee- of ten hoog- 
ftcn driemaal van boven begieten. Niet voor den aan- 
vang, of ten halvcn April , mag men haar weer buytert 
brengen met een zachte Lucht cn zoete Recgen : ook 
moet men haar dan, zoo wel als in den Herfft , wach- 
ten cn dekken voor hayrige, fchrale winden , Sneeuw- 
achtige vothti^heyd, en koude nagten. 
In onze Gcwcftcn kan men haar aanwinnen op Aanwin- 
twee bijzondere wijzen. m'ng 
Eerft , door Zaad, *t welk , uyt warme Lan- Door7,naJ. 
den herwaarts gezonden , met een volle Maan van 
Afaert, April, of May, niet boven een ffroobreedte 
diep , werd gezayd in een Pot, cn dan gefield op een 
hecte plaats. 
Ten anderen , doJir hare bij dc Wortel of boven Door jon- 
de aarde uytlopende jo^e Loten-, 't welk zomtijds wel g=Lotcu. 
gefchicd. Deeze moet men ten halvcn, ruym een Jid 
van een vinger lengte, niet een Mes voorzichtig infnij- 
den , gelijk men dc Angelieren doed. Een wcynig 
aarde daar op gedaan , krijgen ze mct'cr tijd Wortelen; 
welke , als ze twee jaren oud geworden zijn , van dc 
oude werden afgefneeden, cn afzonderlijk in Potten ge- 
plant, meteen volle of afgaande Maan van April: daar 
na moet men haar een dag zes of acht bewaren voorde 
fterke Zonnc-ftralen. 
KRACHTEN. 
DE Bloemen dcczer Boomen zijn droog in den jrietmt 
ecrltcn , cn warm in den derden Graad. In Trait. 
Wijn gekookt , en daar mee gewafTchcnj ope- 1-c *^' 
nen alle verftoptheyd van de Harjfenen, 
Dc Vruchten zijn dc Maag cn Borft zeer fchade- Rafts,U6. 
lijk, ja doodeli;\voor de menfehen. Dezelve ook, S ""P ■ ca P* 
onder andevc fpijzen , dc Vogelen , Hoenderen, Hon- 
den, cn andere Dieren te eeten gegeeven, brengen haar 
om 't leeven. 
Het Zap , of ook het gcdiflillcert Water , dec- tnyren ti 
zcr Bladeren , lauw op het Hoofd gefirceken, dood <Joen ftcr- 
allc Luyz.en : doed ook het Hayr grocyen , cn lan- ven ' 
ger werden. 
I 2 LXVII 
\ 
