i4i 
Myrtusboom. 
14a 
lang , niet wel een kleyne vinger vinger breed ; in 't 
midden aldcrbrccdft ; ook daar rondachtig buyks-wijze 
gefield ; onder 200 wel als voor fpits toelopende , gc- 
mcenclijk krom-gebogen , op de manier van Bojcb- 
boom gefchikt , en vercierd met een aangenaame blin- 
D? Myrtus kende groenheyd. Myrtus fructu albo tenui- 
TieTfinafLe FOLIA > °^ Myrtus met kleyne fmalle bladeren , en een 
bladeren, w^tt Vrucht; welke van veele werd genoemd Myr- 
en 1 een tus rosmaRini r-OLlo , of Myrtus met Bladeren 
Vrucht Vdn ^°f mtir 'j n i doch te onrecht. Dcczc is bij mij 
in 't jaar itfjz. aldcrcerfl UVt Zaad voortgekom .n. 
De Bladeren zitten digt cn veelvoudig aan hare Steeh- 
jens , twee en wee tecgens over malkander , ook wel 
de een boven de ander, en drie bij een, om hoog. 
Zeer fmal zijn ze, dc grootfle noch geen Stroo breed , 
cn een kleyne vinger -breed lang : voor aan lopen ze 
fpits toe. Devcrwe is blinkend, cn zwart-grocn , doch 
onder blcekcr, en in 't midden voorzien met een regt- 
Dc Myrtus doorgaand adertje. Myrtus fructu albo perfo- 
meteen rata , of Myrtus met een witte Vrucht , en doorboord 
Vrucht met ve et g&ttjtns in z,ijn fchoone Bladeren, gelijk men 
en Kade- ziet in die van het St. Jam Kruyd , of Hypericttm, 
ren vol Deeze Bladeren vertonen haar geheel rond : zitten zoo 
gaatjens, meenigvuldig aan hare Stcehjens (niet twee en twee 
regt tecgens over , maar boven en digt op malkander; 
ook wel drie in dc rondte bij een ) dat ze dezelve gant- 
fchclijk fchijnen te willen bedekken. Dc lengte is van 
ontrent een vingerbreed, wat meer of min; de breedte 
onder en in 't midden een groot Stroo-brced : cyndi- 
gen voor in een fpits punt , waar aan men gemcenelijk 
merïuJTk * ct roo ^ s £ ewajr werd. Zijn wat dikachtig van fub- 
J ' jïantte ; altijd flijf regt-oprtaande : blinken zoo wel 
onder als boven. Zijn ook zoo wel onder als boven 
met ontelbare cn eevenwel zichtbare ronde kleyne 
gaatjens , gelijks alreeds gehoord is , vercierd. Zij 
zijn even als fubtyle ftippehjens. Deeze Bladeren zijn 
donker , of zwart-groen van verwc , zeer aangenaam 
in de aanfehouwing ; doch onder veel blcekcr. Als 
men ze wrijfd , geeven ze een lierfeüjk-gcungcn reuk 
van zich. In het midden zijn ze alleen met een regt- 
DeC> doorlopende Ader voorzien. Myrtus Cithonata 
Myrtus. 0r " Citroen-Myrtus ; dus genoemd, om dat zijne 
gewreeyene Bladeren een aangenamene Cttrocn-geitr van 
zich geeven. Zijn vercierd mcr roodc Sieclen , waar 
aan de Bladeren holachtig voortkomen, zeer ongelijk 
van grootte. Dc onderfle zijn niet dc grootfle, noch 
ook de bovenftc de klcynftc : maai" dikmaal ziet men 
aan de cene zijde een klcyn , aan de andere zijde der 
Steel, tecgens over malkander, een dubbel zoo groot 
blad ; ook wel aan 't bovenftc der Steelt jens dezelvc 
grootcr en fpitzer : of fmaller en langer, als onder, 
voortkomen ; echter dc meefte doorgaans ontrent een 
Hoedanig ftd van een vinger lang , een halve vinger, of ook wel 
renecèeïd wat mecr ' kreed > * n ' c m iddcn breedft, en voor aan 
eyndigende , zoo wel in een breedachtig punt , als 
gantfeh fmal en fpits. Zijn niet zoo hard van aait 
• als de andere ; doch ook gemcenelijk regt en om hoog 
gekeerd ftaande : altijd twee en twee tecgens malkan- 
der over , blinkende zoo wel van onder als van boven, 
met een gras-groene verwc, doch onder blecker: zom- 
tijds aan de randen rood ; ook inwendig hier en daar 
met ccnige roodc plckjcns voorzien. In't midden heb- 
benzc een regt-doorgaande groote Ader, dikmaal on- 
der een weynig rood-verwig ; waar uyt veel kleyne 
Adert jens voortfpruyten , zeer fubtyl en tecder. Deeze 
Bladeren , gelijk ook die van de andere Myrtus , blij- 
ven altijd , cn vallen noyt af, dan door ouderdom , 
of zeer groote droogte. Noch meer andere foorten 
van Myrtm zijn'er ; doch oordcel onnodig , al de- 
zelve hier te befchrijven. Gezamcntlijk zijn ze van 
ceven dc zelve Ouechwg en Waarneeming. 
W'jarnee- Zij beminnen een gemcenc , zandige aarde , met 
m«>g» cen weynig twee-jarige Paardcmift , en het Mol der 
vergane Boomen , of in plaats van 't zelve , Veen- 
grond; anders ook het Mol , gekomen van dc verrot- 
ting der Iïoom-bladcrcn, wel doormengd : een warme, 
opene, vrye, luchtige, bequamclijk ter Zon gclecge- . 
ne plaats, cn matige vochtighcyd, doch hoe ze ouder 
worden j hoe meerder. 
Gemcenelijk gevenze ieder jaar, in het begin van enopquec 
Augttjlu^s, of wat later, Bloemen, maar in deeze Ge- kingiwaar 
wcftcn noyt volkomen rijp Zaad. Zijn tceder vitt ^xxcex te 
aart : verdragen ongeernc veel koude Herfft-reegenen, letten 
Sneeuwachtige voebtigheyd , Rijp , of fterke Vorfi : 'tut. 
moeten dcrhalvcn met cen afgaande Maan van April of 
A fay in Potten , of Houtc Bakken , na dat ze groot 
Zijn , geplant , in 't laatfïc van September, of *t begin 
van Oclober (na dat zich de jaars-tijd aanftcld) bïn- 
nens huys gcbragi , en op cen luchtige plaats gefield 
werden; waarin, bij vriezend Weer, niet al te veel, 
maar door een yzcren Oven matigwerd gevuurd; ver- 
mits zc de langdurige aanhouding desvuursgantfcJÉiet 
verdragen mogen ; defgclijks niet , in deeze tijd^ccl 
water , *t zij koud of 'r zij een weynig lauw gemaakt, 
inzonderheyd niet dc jonge Boomen ■ moeten echter 
voor een doordringende Vorfi \\c\ bewaard, cn niet 
voor in *t begin of midden van April , na tijds gclec- 
gentheyd, met cen aangenaam-zoetc Lucht cn recgen- 
achtig VVcér, weer buytengeZct, voor koude nagten 
verzcekerd, en, in geval van nood, gedekt zijn. 
Heeft iemand dc gcleegcnthcyd , om deeze Boomen Voor- 
te bewaren in cen plaats, daar 's Winters niet rjevuurd noctll =' c| i 
werd, zonder datzc gevaat van tc vervriezen lopen, meiwei 
zulks zal , mijns oordecis , aldeibeft zijn , doch hij un moet 
moctze luchtig, cn niet bedompt (lellen. Alle jonge cn g"ven. 
middelmatige Boomen, inzonderheyd de MyrtTUs tt- 
nuifolia fructu albo, en Myrtus fructu al- 
bo i'erforata , of AfyrtKs met kleyne fmalle blade- 
ren en een wute Vrucht , cn Afyrtus met een witte 
Vrucht en door-gaat te Bladeren, moeten, als men haar 
verplant , zorgvuldig gewagt werden voor vette grond, 
en veel Water : doch dc groote en oud-gewordene 
moet men niet alleen meerder vettighcyd, maar ook 
voebtigheyd laten genieten. Anders zoudenze lig- 
telijk verflauwen , en hare oude Bladeren laten val- 
len. 
Al te zamen werden ze verplant met cen volle Maan Verplan- 
in May , zijnde tot dit werk de bequaamfle tijd des tul S' 
gehcclcn jaars. 't Moet gefchicden , als ze alreeds een 
lid van een vinger lang, een weynig min of meer, 
gefchoten hebben ■ indien 'r iemand eerder wil doen , 
hij zal bevinden , dat'cr van vijftig , of noch groo- 
ter getal, niet eene zal beklijven en't lecven behouden; 
of hij moert: het zulker wijs doen , dat hij de gcheele 
klomp aarde om de wortel vaft liet blijven :- 't welk 
niet alleen aan merken s-waardig , maar ook tecgens de 
natuur van alle boomachtige Gcwaffen, en met dezel- 
ve ftrijdig is. 
In deeze onze Landen konnenzc op vier bijzondere Aanwin- 
Wijze werden aangewonnen. , niitg. 
Eerjl , door Zaad, 't welk uyt Spanje, /taliën , doorZaad. 
of andere warme Landen herwaarts werd gezonden. 
Men moet het in een Pot in mjgere, zandige cn luch- 
tige aarde holletjcns zayen, met een volle of afgaan- 
de Maan van April , niet dieper als dc breedte van 
cen Stroo. 
Ten anderen , door hare bij de Tl'ortet , of eeven D oor uytj, 
boven dc grond uytgefchotene jonge Loten ; welke gefchotc- 
men tecgens de volle Maan van April ren halven , op acLotc »-. 
dc wijze als dc Angeheren , met cen Penncmes voor- 
zichtig infnijd , en met aarde overdekt. Dan vatten 
ze noch dien zelvcn Zomer Wortelen; en werden, op 
dc gemelde tijd, van de oude genomen, en, gelijk 
alreeds gezegt is, verphnr. Schieten ook wxN.mii zelfs 
Wortelen , zonder gefhecden tc zijn , alsze drie , vier 
of vijf jaren aandcoa^f gcflaan hebben. 
Tenderden, door cen- of twec-jarige Tuk jens , mcr DoorTat- 
cen volle Maan , of een dag tc voren , afgefneeden ; en jens. 
terftond 
