i43 Beschryving der lach Boomen, en Heesters, II Boek, 
144 
Befchrij- 
ving Tan 
de Myrtuj 
bele Bloc- 
Hier geen 
Zaad. 
Door ge- 
heclc Tak- 
ken. 
Bcfchrij- 
ving van 
breed-bla- 
Mymis 
uyt Anda- 
terftond geftoken in een Por , gevuld met een flegte, 
gemeene , zandige aarde , zonder ccnige vcttighcyd , 
alleen een kleync vinger lengte diep, in de Maand Afay 
of jfitnins. Een-jarige Schemjens , onder een weynig 
twec-jarig Hout behoudende (waaraan zij eerder Wor- 
telen maken ) werden voor dc befte en bcquaamfte ge- 
oordeeld. Als men dceze Pot terftond met Reegcn- 
water begoten heeft , moet menzc zetten op cm don- 
kere plaats, daar ze van de Zon niet kan befchcencn 
worden , ten minften zes volle weeken achter een : 
dezelve bij tijds vochtig houden; daar na twee of drie 
wecken lang wat luchtiger ftcllen, en eyndclijk buytcn 
voor de Zonne-ftralcn brengen. Dus zullen ze al te za- 
men genoegzaam Wortel vatten ; bchalven de Myr- 
tus LATIFOLIA PLORE pleno, O^Aiyrtm met dub- 
bele Bloemen » welke zich zeer bezwaarlijk op deeze 
wijze laat aanwinnen. 
üjt is een zeer fchoon Gewas , van een gantfeh bc- 
val^^ aanfehouwing. Brengt Bladeren voort van een 
ongelijke grootte, gcmeenclijk aan bcydc dc zijden van 
de Steel teegens over malkander, of wel d'cen cenwey- 
nig hoger als de ander boven malkander ; zomtijds 
ook wel twee en twee aan ieder zijde teegens malkan- 
der over, of aan dc eene zijde maar een , en aan de an- 
dere daar teegens over twee , als een kluchtig natuur- 
fpcl. Zijn wat klcyncr ais de Myrtus latifolia 
Romana, of breed-gebladtrde Roomfclie Afyrtits : wat 
hardachtig en (lijf ftaandc van aart : een lid van een 
vinger, meer of min, lang; noch geen kleync vinger 
breed ; ook vcele fmallcr : in 't midden een wcynigrond- 
achtig , en daar op 't bicedfte : onder na de -5'rff/brccd- 
ftomp-toegaande , doch voor in een fpits punt eyndi- 
gendc. De vcrwe is donker-grocn , aangenaam blin- 
kende ; onder bleeker , cn in 't midden voorzien met 
een regt-doorgaandc groote Ader; waar uyt veelc zeer 
tecdcre, kleyne, ceven zichtbare, en na de randen uyr- 
fchietende Adertjens voortkomen. Tuflchcn deeze 
Bladeren , of ook wel uyt de voornaamfte punten der 
Takken, werden voortgebragt de bezien s-waardige Bloe- 
men in groote meenigren , de een na de ander, ruften- 
de op tcederc en ronde Steeltjens. Zijn tamelijk groot, 
cn beftaan uyt zoo veel langwerpige, voor fpits toe- 
gaande cn fmallc witte Bladcrijens , datze niet qetcld 
konncn worden ; doch zonder eenige reuk : in 't mid- 
den ztjn ze vercierd met eenige wcynige en kleyne roo- 
dc Knopjens. Als ze zommige dagen open geftaan 
hebben, verderven ?.e .in haar zei ven , en vallen ter 
aarden neer , gantfeh geen Knoppen , veel min Zaad 
nalatende. 
Ten vierden, door geheele Talken, met 't punt van 
een Mes geboord, en in een Pot ingelegf , op zulk een 
wijze, als van de Oranje- en andere Boomen gezegd is. 
Deeze fnijd men in het volgende f 'oorjaar af; en men 
Iaatzc noch een jaar of twee in hare Pot ftaan : dan 
kan men ze wech-ncemen , en zonder eenige ongelcc- 
genthcyd in de Zon ftcllen. Deeze manier is zeer tref- 
cn , mijns oordeels, de befte van allen. 
Al cjecze foortcn konncn door vlijtige oefrening, bij 
tijds van onder opgcfnoeyd zijnde , tot hooge en cier- 
hjke flcöw/;Vwwerdenaangequeekt;behalvendc Myr- 
tus latifolia pumila bcctica , of lage , breed- 
bladerige Myrtus uyt Andalu^ien : die in onze Ge- 
weften nauwelijk tot twee voeren hoogte opwaft. Ver- 
deeld zich in veele kleyne kromme" Takjem , boven 
al de andere vercierd met zeer fchoonc blinkende Bla- 
deren y op een verwond eren s- waardige wijze zoo di"t 
cn overvloedig boven malkander voortkomende , dat 
zc de Steden gelijk als onzichtbaar maken. Dc verwe 
is zwaart-grocn , doch onder bleeker : ftaan regt op : 
zijn anderhalve, of ook twee vinger-breedte lang; een 
kleyne vinger , wat meer of min , breed ; in 't mid- 
den alderbrecdft : maar werden na benccden fmallcr , 
doch cyndigende voor in een fpitzcr punt ; cn ftaan 
ftijfom hoog: zijn in 't midden voorzien met een regt- 
doorgaandc groote Ader ; waar uyt eenige wevnige 
zeer dunne , als inwendig blijvende , cn daarom maar 
ceven zichtbare Adertjens voortfehicten , tc zamen- 
lopcndc aan dc randen in een vanonder tot boven half- 
Maans-wijze vorm , gelijk men ziet in de Myhtus 
Laurifoma , of Myrtus met Bladeren van Laurier. iMoemei. 
Zijn ook hard van aart , gelijk dc Laurier-Bladeren. 
TuiTchen dezelve komen voort vcele witte vijl-bl,i- 
derige Bloemen , niet groot , cn rullende op korte 
Steeltjens, 
Deeze Bladeren vallen gemeenlijk ieder Wmter ,\vin- Bezwaar- 
neer de Boomen binnens huys ftaan , mecrendcel van 'Ü k aa " lc 
dezelve af : ja ook veelc der Tafyens zelfs verftervcn. wmQcn - 
Deeze tot op het leeven toe afgelnccdcn , en de Boer» 
daar van gezuyvcrd zijnde, ziet men in de May-AIaand 
bij en ceven boven dc Wortel weer nieuwe uytlpruyr.cn: 
zijn dcrhalvcn zeer bezwaarlijk tc vermeenigvnldigen. 
Hier ftaat ons den Leez.er te bcrïgtcn , dat de veel- Hoe te 
jarige Aiyrtus-Boomcn ( door hare mct'er tijd gcftoi- Jj an ^ elc11 
\cneTa(^en y ook nu en dan afgevallene Bladeren, hol „"eMyr- 
cn doorluchtig geworden zijnde ) wel geheel gekopt, tusbo»- 
of ten halvcn dc onderfte dikke Talken , met een vol- mea ' 
le Maan van April , afgenomen mogen werden : wel- 
ke effen , glad en Hecht met een Mes gefneeden , dan 
bedekt met een weynig Wafch of Pleyftcr , om door 
dc Zon niet zoo ligtclijk tc konncn uyt-drogen, daad- 
lijk uytlopcn , cn op nieuws ccn aangename jeugdifj- 
hryd vertonen. Zonder eenige ongclecgentheyd kan 
men dit,wanneer'tde nood vereyfclit ,t'elkens om het 
zefde of zecvendc jaar verrigtcn. 
Dceze zeer fchoone Boomen verfterven niet haaftig, Aanmer- 
maar blijven uyt evgener aart veele jaren in 't leeven. ^I'jthcyd 
Dit werd bcveftigd , beyde door de dagelij tfche er-va- m" r [* s " 
rentheyd, endoor 't geen wij in dc oude Hijlorien daar boomen 
van vinden: welke getuygen, dat voortijds binnen dc te Romen, 
Stad Romen , bij het Omrmaal, hebben geftaan twee lal'litt .t 
Myrtusboomen , de cenc genoemd Patrigia, de e ° 
andere Plebeja, vcele jaren Üng in een treffclijkcwcl- 
ftand. Als nu dc Plebeja , of dc Afyrtusboom , di.' 't Win. lib. 
gemeenel V^was tocgceygend , door ouderdom cyndc- l i- ca P- l 9' 
lijk verminderde cn afnam , bleef de Pamcia ( den 
Adelen de (Jrooiedts Roomfchen folies toegewijd) zoo 
lang in een goede, welvarende ftand , als dc Roomfche 
Raad haar ontzachlijk aanzien behield. Maar als nu 
eyndclijk de Boom Patnaa dcfgclijks in krachten ver- 
zwakte, verminderde ook dc authoriteyt der Vaderen , 
cn verging tc gelijk met dc hougachting en Majcfteyt, 
tot noch toe bij de Romeynen geweeft. 
Deczc Boomen zijn (volgens 't geen vcele Geleerden Hoogich. 
hiervan fch rijven ) wecgens haar zeer vermakelijk ' in g Zee- 
groen, aangename reuk, en lieflijke tccderheyd, ge- £°° ( £ cn 
oordccld, veel meer tot het Vromvehi\_ Geflagt, dan &mvmu» 
der Mannen achtbaarheyd tc bchooren : waarom ook de siai.tii,.^. 
oude Heydenen dezelve dc Afgodin Fcmu hadden toe- 
gehcyligd. Echter zijn dceze Boomen naderhand bij r j,l'* r ~ 
dc Hcydcnfchc Romeynen tot zulk een hoog aanzien OvUiui 
opgeklommen , dat hare dappere Vcld-Overlten , wan- w - Fa fi- *• 
ncerzc een Veld-ftag gewonnen , of een Stad zonder^"' 
bioed-vergicting ingenomen hadden, hare Hoofden in Arttmid. 
zccgcpraal met een gevlogtcne Myrtus-Kroon \-cr- i ' i - ca M9- 
derden. Wij vinden hier van een zonderling Voor- 
tx-cJd in Pr.iNrus , van Posthumius Eurertus, 
Roomfch Burgcrmccftcr. Ook is hij dc cerfte geweeft, 
van welke men leeft, dat hij, over de Sabiners trinm- 
pheerende , met een A/yrren-kr.ws gekroond , dc Stad 
Romen intrad. 
Ja ook, de MyRtusboom is met alleen een 7'ce- Pt.it. in 
kenvzn Overwinning, maar zelfs van Vryheyd Co/iV 'v- 
geweeft : want in een algemcene blijdfchrp, over dc H '*~ 
vcrloifing uyt 't geweld eens Tyrans aangefteld, wierd Htrti, lib. 
't Z-waerd des gecnen , die hem van 't leeven had bc- '■■ 
roofd, aanzienlijk gekroond met een gevlogtcne Myr- j 
TEN-KRAKS. 
Verhalcns-w aardig is ook 't geen van Pollux en i'olluxLZ. 
vtlsCHIENS 
