149 
Nagelboom. Lauwerboom. 
gcmcenelijk bewaren 'r verdorde overblijfzelderZJ/or;»; 
gelijk ook doed dc Vracht van de Myrtus. 
Hoe dc Dcezc Vrucht, of Nagel, uyt dc bovenrte punten 
afgeplukt ^ er 7 ^&" veelvoudig bij malkander voortkomende, 
of afge- ' werd, wecgens demoeyclijkheyd, zeer wcynig met de 
rukt, wcr- handen afgeplukt: maar in de Maanden van OSlober, 
den. November en December ('t welk dc rechte tijd harcr 
afnecming is_) meteen Touw, om dc bovenrte 73*^ 
^r» gewonden , met geweld afgerukt: waardoor dan 
deeze Boomen dikmaal zoo befchadigd worden , dat ze 
in het volgende jaar geen Vruchten konnen gceven. 
Daar na droogd men dc Nadelen een dag drie of 
vier in de Zon ; cn werden alzoo verzonden na dce- 
zc en andere Gcwcften. 
Ecnige echter kat men dikmaal aan haren Boom blij- 
ven ; welke dan dik , cn Moeder-nagelen genoemd 
worden: fchoonzc in krachten de andere niet over- 
treffen. 
Moeder- 
Nagelen. 
Hoogte 
det»r 
Aanwin- 
ning. 
Dc Ooft- 
Jndiichc 
Compa- 
gnie heeft 
3 de Na- 
gcl-boo- 
men inde 
Molukki. 
&He Ey- 
!Andere 
"ïtagelboe- 
Decze Boomen, welke in zommigeLandendegroor- 
te van een Karjjiboom , doch ook in cenige andere tot 
de hoogte van een groote Peereboom oprijzen , met 
vcele Takken vercierd, en die in dc gemelde Alolukki- 
fche Eylanden ontrent de Zee grocyen , werden door 
geen ander middel aangewonnen, als door hare afgeval- 
lene rijpe Vruchten, welke van zelfs uyt dc aarde op- 
komen. Zoo haaftig walTcnzc aan, vermits de mcenig- 
vuldigc Reegenen indegedagte LandiVeckcn, dat zc op 
den uudcidom vu» f£ nregen jaren volkomcnc 
Vruchten konnen voortbrengen. 
OndcrtulTchcn ftaat hier ook te wecten , dat ter dce- 
zer tijd in dc mccr-gcnocmde Afolukkjfchc Ey landen 
niet ecne deczer Boomen meer tc vinden is, vermits de 
Geoclroyeerde Ooft-Indtfche Compagnie der Vereeniide 
Needer landen , met bewilliging desKonings vandc AIo- 
Ihccas, al de zelve heeft laten uytrocyen, en weer doen 
planten op de Eylanden van Ambotna j daarze nu al- 
leen gevonden worden. Voor deeze uytroying geeft 
genoemde Compagnie jaarlijks aan den Koning, tot 
om. een verecring, vierentwintig duyzend guldens, opdat 
ze dus de Nagelen alleen in hare magt zoude hebben, 
cn behouden. Derhalven kan ze dc prijs daar van 
ftellcn na haar welgevallen ; wijl de Eylanden , daarze 
nu waifen , haar toebehoren , 
Boven dc nu bcfchrecvenc,wcrd op cenige wcynigé 
plaatzen van Oofi-Indtèn noch een andere Nagel- 
noemifde boom gevonden, niet zoo groot, en hoog-opwaf- 
khyntgz. fende: ook zijn de Vruchten veel kleyndcr, cn ver- 
kroonde. cicr(1 mpf ^ p _ ^ ^ ^ ^ ^ 
om, zeer aardig, vertonende de gedaante van cenige 
ïdcync Kroontjens , zittende boven malkander. Ter 
«dier oorzaak werd hij in 't Neederlandfih genoemd de 
KLEYNE GEKROONDE NAGELBOOM : in 't Latijn Ca- 
RYOPHYLI.US MINOR ARBOR FRUCTU CORONATO ; 
en derzelvcr Vruchten Kroon-nagelen. Zeer weynig 
zijn ze tc bekomen ; werden in groote waarde , cn 
voor vrij raar gehouden. 
Üu u™" In ' Z ' 1X>T lS ^' heb ik Van dcCZe r ° 0It Cen kIe y ne 
VJZr *H mec zi i ne F 'nekten ontfangen. Ecnige gcloof- 
lioomen waardige Lieden, welke Indien bezogt hadden, heb- 
in geheel ben mij verzeekerd, dat deeze Boom\\ken waft in 't 
• Eyland Leitimor , het grootftc der Amboimfihe , het 
welke, necvens degehcele Provhitie Amboina , de voor- 
gemelde Needer land fche Oojt-Indifche Alaatfchappy 
eygen is : ook in 't Eyland Makiam , den A-folukkj- 
Jchen Koning onderworpen. Wccgens de ongemeen- 
heyd is dcezen Boom in dc genoemde Gewcftcn zoo- 
danig geacht cn bemind, dat derzelver Vruchten na 
geen andere Landen konnen vervoerd werden : want 
luct meer als cen ecnigen Boom van deezen aart werd op 
ieder der gemelde Eylanden, en nergens meer, gezien, 
volgens 't gecne mij daar van berfgt is. 
De Bladeren zijn veel kleyndcr als die van de andere, 
echter van dezelve verwe cn gedaante ; ook voor fpits 
toegaande; doch wat anders van Helling aan hare Takfea. I 
KRACHTEN. 
DE Nagelen, of Vruchten, van dcczen Boom, 
welke veel meer als de Bladeren werden gc- 
bruykt , zijn heet en droog in den derden 
Graad ; verfterkende , doordringende , openende , 
dun makende , cn cen weynig tc zamen-t rekkende 
van aart. 
Zijn goed voor dc Waterzuchtige. Tot ftof gemaakt, 
met Roozc-watcr vermengd , cn dus op de Oasen ge- 
daan, neemt wecli de roodigheyd , en de Vliezen of 
Schellen der zelve. Doen dc Spijs verteeren ; bevor- 
deren de IVaterlojJïng; maken een goeden Adem: vcr- 
fterken 'tGtxJcht s 'zHoofd, dc Maag, Leever ,'xHcrt, 
en het geheele Ingewand : openen ook dc verjloptheyd 
van 't zelve. Zijn daarenboven zeer goed teegens de 
Beroerdheyd , Zinkingen, Jlijmerige vochtiglieeden, Peft, 
cn quade Lucht. Een Drachma , of vier Scrupelen , 
's morgens met Melk ingenomen, geeft bcquaamheyd 
tot 't Echte werk. Hard gedroogt , of liever gebrand; 
dan tot (lof gemaakt , en met Wijn ingenomen, ftil- 
lenze 't Braken, en floppen alle Bink-vloeden. 
Dc Rook der Nagelen, brengd weer tc recht de 
geene die in onmagt of bezwijmelsng zijn gevallen; 
en opend de Neusgaten , vcritopt door Zinkmgen. 
't Poeder op het Hoofd gefrroyd , en daar over een 
doek gelegt , nat gemaakt in Rooze-water, verfterkt 
de H>iTfftHt» , cn neemt wech dc Hoofdpijn , veroor- 
zaakt door verkoudheyd. 
Het Water , gcdift'illccrt uyt deeze Vruchten , is 
zeer aangenaam van reuk; verfterkt het Hert , neemt 
wech dc Hertklopping; alle vlekken in 't aangezicht , 
cn brengd een koude Alaag weer tc recht. 
AI 't geen hier boven gezegt is, werkt ook dcNacel- 
oly : mag ook gebmykt wcrdcri in plaats van dc op- 
rechte Baljfem, volgens het gctuygenïs van Adamus 
Lonicerus. 
De Gom heeft de kracht van 7crj 
het gevoelen van Avicenna. 
JEghuK 
l*. 7. f*U 
Seraf. Ub. 
Simp. 3 op. 
Chijl, k 
Cojla Ub. 
-Ar om. c af. 
Simf.lH. 
Curt. 
Symfb. 
Nagel. 
'erptntijn, volgens Avitcnna. 
IV HOOFDSTUK. 
LAUWERBOOM. 
Y ieder aangenaam , weegens zijne Vertchef. 
rjnjuue, zeer bcvallijke , gedurig jn dcuamcn ' 
!S ftaar blijvende groenheyd; ook krach- 
S tigc geur, werd in 'r Nccdcrl.wdfch 
dus, of ook Laurier, genoemd: in 
?S het Latijn Laurus , of Daphne : 
m 't Hoogdu-fifch Lor heer eau m : in 't Frax/lh Lau- 
rier, en in 'r rtktuumfek Lauro. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vierderlei 
vier bijzondere foorren, rewecren, I. Laurus mas f°orwn. 
Of R.EGIA VULGARIS, dat is, CEMEÏNE LaUWER- 
room Mannetje , of Koninclyke Laurier. 
II. Laurus mas ancustifoeia, of Lauwerboom 
Mannetje imt fmallt cn langt Bladert*. IIL Lau- 
rus fcêmina , of Lauwerboom Wijfje : en IV. 
Laurus Americana , of Americaanscme Lau- 
rier. Nier al te zamen zijnze van dezelve Qnte- 
kwg. Ji - 
De Laurus mas en Fctmina , of Laurier Laurier 
Mannetje en Wijfje , beminnen een zeer goede Maiioeriè 
gemecne aarde , met niet al te veel twec-jarige Paerde ™ Wi W 
en Koeyemift, van elk een gelijke veellieyd, maar met 
een groot deel Zee of Duyn-zand wel door malkander 
gemengd : een opene , warme , vrye , luclirige , en 
bequaamlijk ter Zon gclccgenc plaats ; ook tamelijk 
veel Water. Gccven wel in deeze Landen , in het 
Voorjaar, opene Bhtmtn , maar noyt ecnige rijpe 
rrHthrtn. Zijn al vrij wat hard van aart : moeten 
^ A echter. 
