151 Beschryving dhr lach Boomen, en Heesters, II Boek, 
echter , met een wadende Maan van Maert of April) 
in Potteft, of houte Vaten, na dat ze groot zijn , ge- 
plant zijnde, in Oclober binnens huys gebragt worden, 
op een luchtige plaats, daar wcynig in gevuurd werd : 
want een klcyne f'orjl binnens huys doed haar gantfeh 
geen Gebade* indien ze blijven ftaan op de zelve plaats, 
daar men zc ccift gezet heeft , en niet op een andere 
field , vermits zc zulks ongcerne lijden. Indien ie- 
mand haar buyten laat blijven , hij zal bevinden , dat 
7-c, door fterkc Fbrft , ligtclijk tot aan de Wortel zul- 
len verderven. 
Waar op, Moeten derhalvcn in November (wanneer men haar 
bij hjre buyten wil laten) met houte Planken, of met Stroo, 
Q^ieeking, rr)n j om jjj, bekleed , en tot boven toe met Run, of 
droogc Turfmul, bedekt worden ; daar men dan Pan- 
nen oplegt , om , gedurende de Winter-, door de Rce- 
gen geen nattighcyd te ontfangen. Mogen ook niet 
voor half-^r//,als dc meefte koude en nagt-rijp voor- 
bij is, weer ontdekt, en van haar bcfchultzcl ontbloot 
zijn. Dus handelende, zal men bevinden, dat zc zoo 
frifch en zuyvcr zich vertonen zullen , als midden in 
dc Zomer: doch indienmen ze eerder wou ontdekken, 
zoo zouden zc , door een haaftig-ovcrvallcndc na^t- 
r 'ipi qf andere onqeleegenthcedcn des Voorjaars , lig- 
telijk a'an hare 'Bladeren geclc kanten krijgen , of al- 
lenxjenstcn halvcn verderven; waardoorzc al hare aan- 
zienlijke fchoonhcyd zouden verliezen. 
Indien 't nu qtiam te gebeuren , door cenig vcr- 
zuym, van gantfeh niet, of niet wel gennep gemikt tc 
zijn gewceft , dat vccle harcr Takken -verdurven , en 
te niet gingen , zoo moet men de Boom tot de grond 
toe affnijden : dan zal hij uyt zijne Wortel, welke niet 
ligtclijk door de ongclecgcnthcyd der Winter tc cene- 
maal vergaat, krachtig weer ujtfebteten , en, zoodik- 
maal zulks gedaan word , zijne bcvallijkc groenheid 
Weer vernieuwen. 
Dceze Boomen werden aangewonnen door twee bij- 
zondere middelen. 
Etrfi , dootharc Vrucht, welke men Bakelaar , 
of ook wel Boontjens noemd, Decze zayd men in 
Baktinar. p ortcn) met een ^-afTcndc Maan in May, ontrenteen 
ftroo-breedtc diep , en men zetze op een warme plaats. 
Zomtijds moet menzc met Water begieten. 
Door de Ten anderen, door hare bij de aarde uytlopcndc jon- 
ten gC L °"i f Loltn y welke bij langheyd van tijd wel van zelfs 
Wortel vatten ; maar echter veel haaftiger , wanneer 
men haar door een Pennemes voorzichtig infnijd. Dee- 
ZC neemt men van dc oude af mot een waflendr Mflflft 
in April, cn men verplant zc in Potten , om dies te eer- 
der en fterker tc mogen groeyen. 
Laurier- Dc Laurus Americana, of Laurierpoom uyt 
boomuyt America , van al dc andere foorten de hoogde in 
Amenca. waan J c j maar OQ \ teederfte , bemind een goede , 
zandige aarde, met een wcynig twec-jarige Pacrdemifl, 
Wat voor een-jarige Hocnderdrek , cn het Mol uyt verouderde 
ral- 
agt geno- 
worden. 
Aanwin- 
ning} 
Dooi' dc 
Boomen; of m plaats van dit, gemaakte grond van de 
afgevallene Boom-bladeren , wel door een gemengd : 
een opene, vryc, luchtige , wel ter Zon gclecgcnc en 
warme plaats , genoegzaam befchut voor alle koude 
Oojle- en Noorde-wtndcn. In tijd van droogte wil dec- 
ze Boom met geen ander dan Rccgcn-water , 'twclk in 
dc Zon een wcynig lauw geworden is , matig begoten 
zijn: want deeze vochtigheyd geniet hij gcerne, doch 
niet al tc veel. 
In deeze koude Geweflen geeft hij noyt cenigc B/oe- 
onze Lm- men , veel min Vrucht of Zaad. Vcrdraagd ongcerne 
nocil koude Herjhreegenen, Mifi , fterke Winden, Rijp, of 
ccniqc Pbrjk Werd derhalvcn met een volle, of ook 
wel met een wadende Maan van April pf May, in een 
Pot, of houte Bak (na geleegentheyd zijner grootte) 
geplant zijnde , in 't begin van Oclober , of ook wel 
eerder , na dc gefteltcnis van 't Weer ; binnens huys 
gebragt , op een luchtige , niet al te warme plaats ; 
waar in niet anders, als bij fterkc Vorft, door een yze- 
airde hij 
begeerd. 
Geeft ii 
Bloem 
noch 
Vrucht. 
re Oven werd gevuurd; doch wel verzeckerd voor ai- Hoc mcn 
1c wind- cn lucht-tochten. Moet ook, zoo lang de Win- dceze 
ter duurd , alleen met een weynig lauw-gemaakf Ree- Boomen 
gen-water, maar twee- of ten hoogllcn driemaal , van w ^ nee . 
boven zagtjens begoten , cn niet voor halt-April , of mca . 
wat later , na dat dc Jaars-tijd bcquaam ofonbequaam 
is , met een aangename lucht cn zoet rcegentje weer 
buyten gefield, ende Zonnc-ftralcn voorgezet ; voor 
koude nachten , Hagelbiiyen , cn andere ongeleegent- 
heeden voorzichtig gedekt, en zorgvuldig bewaard 
worden. 
Dceze Lauwerboom , gelijk de andere , blijft ver- Gedaante 
eierd met een alrijd-du rende Groente ; laat eevenwcl f"^^"" 
in dc Jl'inter de onderflc , door ouderdom , of door bUdcrca. 
eenig ander toeval geel gewordene Bladeren, van zelfs 
vallen. Dceze zijn ontrent een hand lang , en nauw- 
lijks een klcyne vinger lengte breed ; vooraan, op de 
wijze van de gemeene Laurierboom mannetjen , 
fpits toegaande, doch niet zoo hard van-aart , noch zoo 
blinkende. Komen voort nu uyt de ecne dan uyt de 
andere zij de van hare Tahjens , niet hoog boven mal- 
kander, in 't ronde; ruftende op korte Steeltjens. De 
vcrwc is bleck-grocn. Hebben in 't midden een regt- 
doorgaande groote./"./^fr,waar uyt vccle klcyne voort- 
komen. Als menze knauwd , vallenze in 't eerft eert 
wcynig bitter, ook (lijmerig, doch gcevcn naderhand 
een regte Lauwcr-geur van zich. 
In onze Landen konnrn dW» 72 n nm,-» .ingewonnen Aanwin. 
wrrnVn dooi l^rc bij dc Wortel of boven dc aarde uyt- ning. 
fchietende jonge Loten , welke men ten halvcn infnijd, 
op de wijze der Angelieren; met aarde bedekt, aan- 
vuld; cn dc tweede of derde Zomer, als zc genoeg ge- 
worteld zijn , op de voorgenoemde tijd cn met een 
diergelijke Maan, van de oude afneemd , en in Potten 
verplant. Geen andere wijze van aanwinning hebben 
wij hier. 
Onze gemecne Lauriereoom mannetjen is ten'Laurier. 
tijde der oude Romeynen , gelijk de Hijlorien der vori- «n Tee, 
gc Eeuwen getuygen , gebruykt gewceft tot een Tee- Q V n cr v w " n- 
ken van algcmccnc blijdfchap cn Overwinning : wierd n ing. 
ook zeer hoog geacht. Necvcns vccle doorluchtige 
Helden, kan ons hier van ten voorbeeld verftrekken de vlnt..AU 
tweede Roomfche Keyz.er Octavius Augustus. Hij 
was de eerfte, die, over zijne vcrflagcnc vijanden G "^"". r , 
triumpheerende , een gcvlochtcnc Laurier-kroon Dion in 
heeft op 't Hoofd gedragen ; het welk naderhand gc- J" l _ . 
volgd is geworden van al zijne Zecgcpralende Nazaten, gjjjjj,/ 
Qi-iuin. vnlrrcnï 'r hcricT van Pi iitaRCHUS en Ap- 
pianus, die grootc Romeyufche Veld-ovcrftc , als hij 
dc Carthagmen^en had t'ondcr-gebragt , droeg , bij 
zïpeTnumpb, in de eenc hand een Scepter, inde ande- 
re ccn Laurier-tak. Als de Zoldatcn van den Groe- 
ten Pompejus zich hadden ingebeeld ccn gewiffè Zcc- 
ge tecgens fuuus Caesar (welke ze echter niet ver- 
krecgen) beftaken ze al hare Tenten door 't gehede 
Lecger met Laurier-takken ; doch vermitsze gefla- 
gen 
wierden, moeftenze dezelve hare vijanden tot een 
gedenkwaardige Buyt agter laten. 
Paulus ,/Emilius , als hij PerseuSj Koning der vlin. I. ij. 
Aiacedonitrs, had overwonnen , keerde, na dc bcko- ca P- 3°: 
mene Zecge , weer in zijn Lecger , en vereerde al de ;r '"",^' 
Krijgs-overftcn met Lauweu-takken. m,i. 
Vervolgens heeft men ingebruyk gebragt, dat men, Dim 9{' 
ten Tee ken van verkreegene Oveminmng , zelfs de Y- ^^'Jr' * 
zers der Pieken en de Boogen der Zoldatcn , de Schee- 
pen van Oorlog , de afgezondene Brieven , in welke 
melding van dc Zeege wierd gedaan , met Laurier- 
bladeren beftak. Gelijk dan ook noch hecdenfdaags 
vcelcrwccgen de Hoofden der Overleedene met Lau- 
rier werden omvlochten, als een Tccken van Zeege, 
wijl ze overwonnen-hebbcn al de elendige moeyelijk- 
heeden des tijdclijkcn lecvcns , waar in noyt volle ver- Statelijke 
genoeging of herten-ruft te vinden is , als alleen in de ^ den " 
ovcrgècving van zich zelvcn aan den wille Gods, cn in 
