ijj Lauwerboom. Wilde Laurier. Groote Lauwerboom, &c. 154 
Al tc zamen zijn ze 
de wel re vrecdenhcyd des Gemocds door 't Geloof en 
ons vertrouwen op hem ; geruft zijnde in alles wat hij 
doed na zijn welbehagen en Almagtige Wijsheyd , 
hoe 't ook gaan mogt. 
KRACHTEN. 
GaL lik 
Simp. 6- 
Tlm. lib. 
3,$. tap. S. 
L^diiricr-bladercnzïp warm en droog in den twee- 
den Graad; verzachtende van aart. In dc mond 
geknauwd , weerftaan zc een cjiiadc , peftilentia/e 
Lucht : openen dc verftopthcyd van Leevcr cn Milt \ 
ook van de andere inwendige Dcclcn. In Wijn gezo- 
den , zijn zc goed tecgens het Graveel , de Geel- en 
Waterzucht : verwekken dc A/aandJlonden der Vrou- 
wen ; verfterken dc A/a 
■r koude A/oeder^ dc 
d*ui lib. ir, 
Hïcolata b 
jtntiitolar. 
Xiiofcor 
1 . cap. 1 
Caji. Du- 
runt. Hcrb, 
DoJon. Ub 
30. cap. 1 
Irag. lib. 
0- tap. ƒ3 
Cnmer. in 
Maiih. lib. 
1. e. 19. 
Prttcht, en dc Blaas: verdrijven 't Colijkj brecken dc 
Stee» ; doen veel Water lofen , cn zijn , bij Spijzen 
matig gebruykt, zeer gezond. 
Drie Drachmen Stof van Lamver-bladeren met roo- 
dc Wijn gebruykt, hcrftcld dc neer-gezonkene Lijf- 
moeder. In een zakje op 't Hoofd gelegr , diend tot 
verfterking der zwakke Harjfcnen. 
Dc Vruchten der Lauwerboomen , genoemd Bake- 
r, aar , zijn warm en droog in 't hoogfte van den twee- 
den Graad. Gefloten , cn met Spaanfchc Wijn , of 
Zyroop van Farfara , of Hocf-bladcren , dikmaal ge- 
bruykt , zijn zeer dienftig voor de gecne , die van de 
Hoeft, of een tjuade ISorfl wc.Ocn yi^ucld , cn in hare 
natuurlijke krachten afneemen. Een Drachma van dtt- 
ze Bakelaar met Wijn ingenomen , wanneer men gaat 
flapen , docd zweeten : genceft de beeten cn Jlceken der 
giftige Diere» .- maakt eetens-l/eft drijft uyt dc Secon- 
dina , of Nageboorte ; cn werkt voorts al 't zcK'e dat 
van de Bladeren gezegd is. Een gelijke 'kracht heeft 
ook dc Boft der Wortelen ; warm en droog in den der- 
den Graad. 
Dc uytgeparflte Olj , uytwendig opgcftrcckcn, vcr- 
fterkt dc A/aag : helpt de geraaide of lamme Leeden : 
verdrijft a\k gebreeken , welke uyt koude ontftaan : ge- 
nceft de Schurftheyd : verdeeld het geronne bloed ; 
doed verdwijnen dc blauwe pielden, bekomen door een 
val , of door Stokslagen ; cn dood dc Wormen , zoo 
v/cl inwendig als uytwendig gebruykt. Werd ook ge- 
daan bij alle Zalven, en op Plaefrers , welke men bc- 
reyd om tc doen fcheyden , tc verwarmen , ook de 
trekking cn fmert der Zeenuwcn te gencczen. 
Twee ftukken van het Hout deezes Booms tecgens 
malkjLidci ge i f»nxvui> nwtfcen v*w ' > wam rmntmztcti 
in tijd van nood kan dienen. 
Vijf bij- 
zondere 
foortcn. 
V HOOFDSTUK. 
WILDE LAURIER. 
P het Ncederlandfcb dus genoemd , 
werd in het Latijn gchceten Laurus 
tinus, Laurus iNODoRA,of Lau- 
rus sylvestrisj en in 't ltaliaatifch 
Lauro salvatico. Hier van zijn 
mi; in haren aart bekend geworden 
Vijf bijzondere /bonten ; te wectcn ; 
I. Laurus tinus of tinnus vulgaris folio 
TRISTI, Of GFMEENE WILDE LaURIER , ZOndd reuk, 
met een droevig, of geen blinkend blad. II. Laurus 
TINUS LUSITANICA , of WILDE LaURIERKOOM UYT 
Portugal ; die ook van veele werd genoemd San- 
guinino, wijl zijne Bladeren zijn vercierd met roodc 
doorlopende Meren. III. Laurus tinnus Creti- 
ca, of wilde Laurier van Candia. IV. Lau- 
' RUS TINNUS MAJOR FOLIO GLABROjOf WILDE GROO- 
TE Laurier , met blinkend Loof; cn V. Laurus 
XINNUS MINOR FOLIO CLABRO, Of KLEYNE WUDE 
Lauhifr met gladde Bladeren. 
van bijna dezelve Ouceking. 
Zij beminnen een gemcene zandige, goede, lucli- w «™r 
tige aarde, voorzien met een wcynig twee-jarige Pacr- aarJe «ij 
demift : een opene, warme, vryc, wel ter Zon ge- beminnen, 
leegene plaats, en tamelijk veel water ; doch verdra- 
gen ongeernc veel koude Herjl.reegenen , Storm-win. 
den, Rijp, frerke Kor}}, cn andere ongeleegentheeden 
van dc Winter. Moeten daarom in Potten (of houte 
Bakken , wanneer ie groot cn fterk zijn geworden) W aarnee. 
met een wafTendc Maan van April geplant, in 't begin ming. 
van Ollober, of een weynig later , na dat dc Jaars-tijd 
zich aanfteld, binnens huys gebragt , en op een luch- 
tige plaats , daarze door dc Vcnftercn , zoo lang als 
mogelijk is, de Zonneftralen konncn genieten , maar 
bevrijd voor alle tochten , gefield werden. Met een 
matige vochtighcyd moet men ze in dccze Winter-tijd 
voorzien , cn niet voor in 't begin , of ten halven A- 
pril , met een zoete recgenachrige lucht weer buyten 
zetten , doch wel bewaard cn gedekt voor kouds rijpen, 
de Nagten. 
Ieder jaar in den HerJJl beginnen ze voort tc brengen Bloemen; 
aangename witte Bloemen , welke de gchcclc Winter 
door duren. Aan de Portugaljche ziet men dc fchoon- 
fte , vermirs zich daar onder vermengd een lieflijke Zaad. 
roodhcyd.mct een aardige bcvallijkheyd, gantfeh aan- 
zienlijk. Geeven ook dikmaal volkomen rijp Zaad, 
't welk met een Aprilfche volle Maan in Potten , on- Aanwin- 
irciic een halve vinger-breed diep , holletjes gezayd mug door 
word. Hier door kan men zc genoegzaam aanwinnen. Z " J - 
Maar dan ook door hare bij de Wortel uytlopende jon. ,w io „. 
ge Loten : welke men met een volle Maan in A Jaert gc Loten, 
meteen Pennemcs voorzichtig ten halven inliiijd, op 
dc wijze ia Angelieren. Als ze Wortel gevat hebben 
( het welk gemeenclijk in dc cerfte Zomer gefchied } 
fnijd men ze in 't volgende foorjaar , of in 't tweede 
daar na, met een Aprilfeh, volle Maan van dc oude af, 
cn men verplant haar in Potten. 
Dc Laubus tinus cretica, of wilde Laurierboom WilJe 
Candia , is teederder van aart , dan de voorige L""rier- 
Wll voor (Icrke Winden, cn veel koude Herfft-reeoenen, <"> 
ook nauwkeuriger bewaard zijn. In den aanvang van "' 
Otlobtr, zomtijds ook wel eerder, moet men deeze 
Boomen binnens huys brengen , en met ccn wcyni" 
lauw-gcmaakt Reegcn-watcr , gedurende dc Winter" 
onderhouden cn begieten. 
In 't laatftc van May, en begin van Jnnius , bren- Bloemen, 
Een ze v U „„ „ n , B „ ^„ y „; sc nl, cmc „ , bij malkander ™' hi " 
zittende, maar grootcr Zaad , als dc vier andere foor- T''a"" 
ten , m een dikke knop , gefcheyden in drie dcclcn ■ 
waar in drie korten werden gevonden ; doch in deeze 
Landen komen zc noyt tot hare volkomcne rijp- 
Ook groeyen ze in deeze Geweiten nauwlijks rcr Gellslie 
hoogre van drie voeten. Hebben veele teederc , kor- dcr B>»J=- 
tc en dunne Takjent , zwart-bruyn van vcrwc , cn ' ^n ■ 
voorzien met veele KnoUeltjen! ; waar aan Bladeren 
voortkomen , die van dc gemeene wilde Laurier zeer 
gelijkvormig, doch wat kleynder, cn onordentlijk ge- 
field in 't bovenftc der Takken. Voor aan gaan ze een 
wcynig fpits toe: hebben korte Steettjens, cn zijn ver- 
eerd met doorlopende zichtbare Aderen : ook don- 
kcr-grocn van verwe ; van naturen hard , 
nig dik. 
ft'cy- 
KRACHTEN. 
D 
E Vruchten, of tttiüt, der wilde Lauwerboi 
men geftoren in den Herfjl , cn daar uyt ccn .fcrLa'. 
Olj geparft , werd gebruykt om te verdrijven 
&e fchilferighejd der Hujd, AcKrauwagie , en Zrm(. 
heyd; mzonderheyd als'mcnze ccn wcynig kookt met 
wat Goutglec , of Ljthargirium attri , en goede 
i 
VI HOOFD- 
