i)7 Kleyne Lauwerboom. Lycium uyt Italien. Boschboom. 
"Wat voor 
«arde vf 
fecgceicn. 
Geen rij- 
pe Vruch- 
Waarnce- 
ming en 
Quccking. 
Aanwin- 
ning, 
door Zaad, 
Mntth. Ub, 
7.ecven- 
dcrley 
foorten 
van de- 
zelve. 
nuxi ; of Doornachtige Lycium , met Blade- 
ren van Bofchboom. Beydc zijn ze van dezelve Quee- 
Zij beminnen een goede, Zandige, zuyvcrc, op ge- 
nerley wijze fchimmeligc of quahjk-riekende Aarde, 
wel doormengd met matige twee-jarige Pacrdemift, en 
een weynig Veengrond; of in plaats van dit het Mol 
der uytgeholdc , of van binnen verdorvcne Boomen \ 
een luchtige, warme, opene, wel ter Zon gelecgcne 
plaats, en matige vochttghcyd, zoo langze klcyn en 
jong zijn; maar ouder wordende, veelmeer. 
In deeze koude Landen brengen ze, bij een goede 
Zomer , gcmccnelijk in 't laatftc van Junius, of 't be- 
gin vmjitlwsi Bloemen voort , maar noyt volkome- 
ne, rijpe V tucht en. Konncn gantfeh geen Stormwin- 
den , koude Herfjheegenen , Mijltgc Lucht , ofecni- 
gc ff, orft verdragen : moeten dcrhalvcn met een volle 
Maan van jtprii in Potten of Houtc Bakken , na gclcc- 
gentheydvan hare groothcyd , geplant zijnde , met het 
begin van Oclober, of ook wel een weynig eerder, in- 
dien de jaarstijd niet bequaam is , bmnens huys op een 
goede plaats werden gebragt ; daarzc , voor alle toch- 
ten bevrijd , de Lucht en Zon door de Venftercn mo- 
gen genieten , tot dat dc koude van buytcn zulks ver- 
hinderd. Dan moet men ze warmer zetten ; ecvenwel 
in zulk een plaats, daar niet als bij vriezend Weer door 
een Kagchcl in gevuurd werd. Gedurende deeze tijd 
moet men haar met «n weynig lauw gemaakt Rcc- 
gen-water niet meer als twee- of ten hoogften drie- 
maal van boven begieten : daar na niet voor half 
-April ^ of wat eerder of later, na tijds gcfrclrenis, weer 
buytcn ftellen ; doch wel dekken en bewaren , voor 
koude nagten. 
Zij werden aangewonnen op twee bijzondere wijzen; 
te weeten : 
Eerfi , door Zaad, uyt /taliën of andere warme 
Landen overgezonden ; het welke men met een waiTen- 
dc Maan van May in een Pot moet zayen; niet diep, 
maar hol en luchtig. 
Ten anderen, door jonge bij dc Wortel uytgelopene 
Scheuten', die men, met een vnlle Maan vmAIaert of 
-April, ten halven infnijd, en met aarde overdekt. Als 
2e dan Wortelen gekreegen hebben , neemd men haar, 
het tweede jaar daar na , op dc genoemde tijd en Maan, 
van dc oude, af, en men verplant ze. 
KRACHTEN. 
HEt Lycium uyt /taliën heeft een te zamen-trek- 
kende, verfterkende , drogende en bedwingen- 
de kracht. Kan ook gevoeglijk werden gehou- 
den voor 't oprechte Lycium der oude, volgens Mat- 
thiolis getuygenis. 
IX. HOOFDSTUK. 
BOSCHBOOM. 
, Enoegzaam aan elk bekend, heeftin 
het Neederlandfch niet alleen dcezen 
j naam, maar ook dien van Palmboom, 
doch oneygcntlijk. In 't Latijn werd 
j hij geheetcn Buxus : in het Hoog. 
dtlytfcb Buchszbaum: in 't Franfch 
Buys; en in 't Italiaanfch Bosso. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
zoeven onderfcheydene foorten ; te weetcn : 
I. BUXUS MAJOR , of GROOTE BoSCHROOM. 
II. Buxus minor, of fyne, anders kleyne Bosch- 
boom. III. BUXUS MAJOR AUREUS, Of GROOVE 
Eoschboom met geele gelijk, al, Coudene randen ; 
wiens Bladeren boven die van al de andere de °Toorl 
ftc, langwerpigde, ook van binnen met veele kleyne 
158 
doch genoegzaam zichtbare als verhevene dwart-adert. 
jens, haren oorfprong ncemendc uyt dc middelde groep- 
te, voorzien zijn, en voor aan 't cynd domp-lpirs toe- 
gaan. IV. BUXUS AUREUS MEDIUS, of MIDDLI.- Middelb»- 
BARE SOORT VAN BtlSCHBOOM met Verguldt , Ung- rc loor t 
werpig-nnde Kuieren ; welke foort van atgefneedene, ™ Eoli:1 »- 
en op zulk een tijd als hier na gezegt zal worden in de ,°,™ldT' 
aarde gedokene Tabjent , voor eenige weynige jaren Blaeercn. 
eerd van mij gecidtiveert en in 't licht'gebragt is : heb- 
bende dezelve genomen, en alzoo aangewonnen ,van de 
Btixtit Aurem mmer , of de hjeyne aan hare /fit e.e 
eynden vergulde Bofchboom. V . Buxus AUREUS MI- 
NOR, of fyne kleyne Boschboom , met Bladeren, 
alteen aan hare punten verguld ( waar van ccven hier 
boven gefproken is). VI. Buxus minor folio au- 
REO STRIATO, of KLEYNE BoSCHROOM MET SCHOO- Bofeh- 
ne Goud-gestreepte Bladeren ; zijnde van na- ' n « 
turen , op de wijze der Middelbare vergulde Bofth- fch °° nc 
boom langwcrpig-rondachtig, en niet groot; ook bo- ÏÏ„eprs 
ven al de andere beziens-waardig ; vermits hare goud- Bladeren, 
gcele drcepen niet alleen door 't gehecle Blad van on- 
der tot boven lopen , maar ook ter zijden zich uyt- 
brcyden, nu breed, dan fmal ; dan weer kleyn-ge- 
itrcept, ook gevlekt, of dips-wijzc ; waar onder zich 
een aardig donker-groen zeer bevallijk vertoond. 
VII. BUXUS MINOR MYRTI FOLIIS , of KLEYNE 
Boschboom met Bladeren van Myrtus, welke 
die van de Myrtut Tarenlina media, of middelfle foort 
der Tarentijnfrhe Jl-fyrtui , 200 in gedaante als grootte 
zeer gelijk zijn : ook op dezelve wijze voor fpits toe- 
gaan. Al deeze foorten zijn van ccven dezelve Ouee- 
king. ~- 
Z,j beminnen een gemecne, zandige, of ook kleyi- Wat»oor 
ge; goede, en flegte; gemedrc , of ook ongemedte «° ' arJ ° 
grond: een opene, vrye, luchtige, liever als ècn don- I,J bcn " n " 
kere plaats, en veel Water. Bbeyen vroeg in "t /'oor- 
jaar. Alsze oud werden , gcevenze dikmaal volko- 
men rijp Zaad , zwartvcrwig , bcdotcn in een rond 
Huysje, onder voorzien met drie poot jent , zoo dat 
het zeer aardig een Pot gelijkt. Deeze Oewalfen zijn 
hard van aart, zoo dat ze, buytcn (turnde , alle ongc- 
leegenthccden des gantfehen Wintert zonder eenige Wanneer' 
fchadc konncn uytftaan. Gcmccnelijk werden ze ieder h "' 
jaar eens je/cWe», alsze in de Hoven aan de Bedden lche " t " 
zijn gezet , om dezelve tc vercicren met een altüd-du- m °"' 
rende groenhcyd. Dit kan op 't aldcrbedc gefchieden 
in 't begin van May, mer een wanende Maan. 
Zij worden aangewonnen op deeze twee bijzonde- Aanwin- 
re wijzen : ning 
Eerjl, doo T Zaad; 't welk in November, Tebrua. door haar 
nut ot Maert , (baks na 't eerde tjuartier der Maan z " d - 
werd gezaayd op een donkere plaats , befchermd voo^ 
alle Oo/e-en koude Noorde-wmden. De opgekomenc 
Planten mag men niet voor 't derde of vierde jaar op- 
necmen of roeren. 
Ten anderen, door afgcfnccdenc , en met een volle Doorafge. 
Maan van November of Maert op een fchaduwchriec rnred ™ 
plaats in de aarde gedokene Talent , ten minden een T * kj ""' 
vingerling: dikmaal, als het nodig is , moet men ze 
met Water begieten. Indien iemand van dc ver.ul. 
de foort wil in decken , die moet daar toe necmen 
de alderfchoondc ; anders zouden ze meter tijd veran- 
deren , gelijk de ervarendheyd leerd. Wanneer men 
zulks begind gewaar te werden , moet men de rroene 
Bladeren wech -ncemen en alleen de gondene daar aan 
laten. 
Ten derden, kan men ook een geheelc toom aan zij- Nod, een 
nc ffWgttitfch ol half los maken, en hem met al a "' Je '= 
zijne Tak/jen , tot boven aan zijn uvterde punten , in wi) "' 
de aarde neer-buygen , zoo vatten ze 'in een, of tenhng- 
ften twee jaren , Wortelen ; welke men altijd als men 
begeerd , bchalven in Juniut , Jultut en Augajlm , 
als hier toe onbequame Maanden, weegens dc'groote 
hitte, mag opneemen en verplanten ; inzonderheyd in 
dc 
