Beschryving der lage Boomen, en Heesters, II Boek, 160 
Ltmttr. 
üb. HtrL 
l. eafr.il. 
Wuchf. 
159 
dc Herfft of Winter. Deczc aanwinning gefchicd vee] 
eerder en zeckerdcr, als door Zaad. 
KRACHTEN. 
I Ofchboom is droog en tezamen-trekkend van aart. 
I De ZJ/.uiW"f# gefloten ; in Loog, of Pis, geweykt, 
endaar mee gewaflehen, maakt geel Hayr. Dc 
Baft van dc Wortel gedroogd, tot fïof gemaakt, endaar 
van een weynig met Wijn ingenomen, is goed voorde 
beeten der .Adderen en Slangen. 
Anders is ongeraadzaam , dezelve inwendig veel te 
gebmyken , want daar is iet giftigs bij. Krenkt ook 
de Harjfenen , CD beroerd het verjland. Boven dien 
B" 
Utrb.Hifi. heelt men bevonden, dat de gcenc , welke onder haar 
e»/. i+ü. 3 1 tij ti-d u r c n d groen hebben geflapen , in 't Hoofd ver- 
ward en buyten-z,inmg geworden zijn. 
X HOOFDSTUK. 
PIMPERNOOT. 
Us van vcclc in onze Neederland- 
fche Taal genoemd: in 't Latijn Sta- 
PHYLODENDRUM , of NUX VESICA- 
ria: in 't Hoogduytfch Pimpernusz: 
in *t Franfch Baglienaudes a Pa- 
t fr ndstrf , of* nut rnurtz ; cn 
in 't Italiaanfch Staphi loden riRo. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend drie bijzon- 
dere foortch , namentlijk : I. Staphylodendrum 
VULCARE , of CEMEENE PlMPERNOOTEN - BOOM. 
II. Staphyiodendrum trifoliatum majus VlR- 
GINIANUM, of DRIE-GEBLADERDE GROOTE PIMPER- 
NOOT uyt Vircinien , en III. Staphyloden- 
drum. Virgin ianum trifoliatum minus , of 
kleyne Pimpernoot uyt Virginien met drie 
Bladeren. Niet alle zijnze van dezelve Waarnee- 
ftfing. 
Het Staphylodf.ndrun vulcare, of óege mee- 
ne Pimpernoot, en Staphylodïindrum majus Vir- 
ginianum trifoliatum , of groote dr te -gebladerde 
Drie bij- 
foor ecu. 
Gemeene 
Pimper- 
noot, en 
dcrdi 
Pimper- 
noot uyt 
Virginien 
Langlet 
dric-^cbla- Pimpernoot uyt Vtrgmicn , beminnen een goede , be- 
quamc, zandige grond , genoegzaam doormengd met 
niet te veel twee-jarige Paerdc- enccnwcynigeen-jarigc 
Koeycmifl: cenopene, vrye, luchtige plaats, en veel 
Water. 
Gcevcn niet alleen ieder jaar in Afay neerwaarts han- 
gende Bloemen, vcele bij malkander, maar ook, zoo 
het fchijnd , in den Herfft volkomen rijpe Vruchten. 
Doch of men fchoon dezelve in 't Voorjaar , met een 
waiTende Maan van April of May, in de aarde legt , 
zoo komen ze echter zelden of noyt te voorfchijn : 
waar uyt af te necmen ïs, datzc hier hare volkomene 
tijdighcyd niet konncn verkrijgen. 
Zij zijn lang-leevend van aart. Verdragen ook, 
'h'eyd. zonder ccnig nadeel, Rijp, ferktVorft, cn allerlcy on- 
geleegcnthecdcn der Winter. Konncn door geen ander 
middel, dan alleen door hare bij dc Wortel uyt cyge- 
ner aart veelvoudig voortkomende jongt Loten , wel- 
ke gcmcenclijk van zich zelfs genoegzame Wortelen 
Aanwin- krijgen, in onze Landen aangewonnen werden. Want 
ning. vermits 't Zaad hier niet regt rijp werd, zoo geeft daar 
tecgens de Natuur in'teene, 't geen ze in'tanderc heeft 
genomen. Deczc jonge moeten meteen wallende Maan 
van Aïaert of April van dc oude afgenomen , en op 
een andere plaats verplant worden; 't welk gcmcenelijk 
ieder Voorjaar gcfcliicd ; want vermits de oude door de 
Zelve 't nodig voedzel werd ontrokken, zoo zouden ze 
anders, bezwaarlijk konnen opgcfnocyd worden tot 
Boomachtigc Gewajfcn. 
De groote drie-gebladerde Pimpernoot 
rigt van 
dc groeyd van naturen StrKvels-wij^e , opfchietendc tot 
thicn of twaalf voeten hoogte. Krijgt ccn blcck-bruy- fT?°te 
ne , veelvoudige cn matig-dikkc Wortel, uyt welke da-dc* ' a ~ 
gedurig veclc jongen voortkomen. Zelden werd dc Pimpen 
Stam dikker als een Beezemftok gezien. Heeft bruyn- QOOt ' 
vcrwigc, met vcclebleek-wittc ftipptlencn pielden voor- 
ziene, zoo wel oude als eenjarige >Takl:cn; doch dc jon- 
ge zijn gcmcenclijk donkcr-grocn ; van binnen aange- 
naam groen , en daar begaafd met ccn gantfeh wit Pit. 
De Bladeren komen voort aan tamelijk-langc en beval- Bcfchrïj- 
lijk-groene Steeltjcns , gcmcenclijk wat neerwaarts hel- v ' n g 
lende. Drie endrie ftaan bij malkander op dc wijze van B ' aderen ' 
't gcmcene Trifolittm, of dc Klaver; boven' donker- 
groen , doch onder blcek-wk. Als men ze in dc 
mond knauwd, vallenze bitter van fmaak_, en tc za- 
mentrekkende. Aan dc Randen zijnze tecdcrlijk ge- 
tand, cn wat hard van aart: in 't midden vc'rcierd met 
een rcgt-doorlopendc , van boven groene , van onder 
witte Ader , of Rugge ; wat uyt verfchcydenc andere 
teedere na de kanten uytfehictcn. 
TufTchcn deczc Bladeren komen aan blcek-groene cn Gedaante 
ronde Steeltjens de Bloemenvoort,tros-wijx.eb}) malkan- der D ' oc ' 
der,gemccncli]knecrwaartshellende. Deverweisbleek- mea ' 
wit. Bcftaan uyt vijf rondachtige£Werf/e«.r; van bin- 
nen vercierd met cenige ronde, gccle , geheel uythan- 
gendc knopjens. Na acht of thicn dagen vergaan ze in 
haar zelvcn ; cn laten cyndclijk na veelc ronde , tame- 
lijk-groote , eerft groene , daar na aan der Zonnen zij- 
de bruyn-rood wndrndc 7.ajid-blaasjcns\ zomtijds een 
alleen, ook twee ot drie bij malkander hangende. Ieder, 
deezcr Blaasjens befhat uyt twee aan een gegroeyde 
huysjens , alleen ondcrfchcydcn met een kloof je of %eut~ Zaad- 
je , een wcynig inwaarts gaande ; zoo dat men deczc bl^j" 1 ^ 
blaasjens uytwendig niet anders als voor een kan aan- 
zien : maai - als men ze van den anderen breekt, vind 
men beydc dccze huysjens door een inwendige Wand 
gefcheyden ; en in elk , of ook dikmaal in een alleen 
('t andere leedig zijnde) een h|rdc Scbael, groot, Ice- 
ver-verwig, en Peer-rond; waar in legt een blccke of 
grijs-witte Kom : Zoo dat dezelve werd voortgebragt en Zaad. 
op dc wijze der regte Aiufcaat-nooten , ook in een dub- 
bel huysje. Ter welker oorzaak dan dceze Pimpernoot* 
boomen van vcele, doch ten onrecht, Ainfcaat-boomt- 
jens werden genoemd. 
Dc kleyne Virginiaansche Pimpernoot- Kleyne 
boom , met een drie-bladerig Loof , of Staphylodcn- Virgim- 
drum trifoliatum Virgiantanum , van een zeer beval- ^ ) a . nlc ' lc 
iijke aanfehnuwing, is mi] in *r jaar Trt^fT. van Mnnfr. noot mét 
TRinrsrANT, F.ngelfthman , onder meer andere, uyt drie Dla- 
Londen toegezonden; die ïn eygener perfoon dit Ge~ , 
was, necvens meer andere rare dingen , uyt de Ame- 
ricaanfche Gewcftcn had met gebragt. Deezc foort 
verfchild van beyde de andere 'maart, frelling der Bla- 
deren , verve , cn 't hangen der Bloemen, niet 't allcrmin- 
fte, als alleen datzc kleynder is. 
Dceze Boomen beminnen een zandige, luchtige , Wat voor 
goede aarde, doormengd met ccn weynig twee-jarige venaarde 
Paerdemift , en matige vochtighcyd : ccn warme , n 'ca^ Cmm * 
opene, vrye, wel ter Zon gelcegenc plaats. Gccven 
dezelve Bloemen als dc voorgedagte , met malkander 
voortkomende ; maar geen in alles volmaakte Vrucht, 
echter grootcrals die van de andere : fchietcn ook min- 
der bij hare Wortel uyt: zijn veel teederdcr van aart: 
konnen , buytcn gezet zijnde, dc koude Htrfft-rtc-*. 
genen, Sneeuw, cn fterke Forft , niet altijd ver-, 
dragen. : 
Moeten dcrhalven, met een wallende Man van April Waarncr^ 
of A4aert in een Pot gezet , met den aanvang van min 8- 
Ottober binnens huys gebragt, en op een goed:' plaats 
gefield zijn, daarze tot in November door dc Vcnfte- 
ren Lucht en Zon mogen genieten. Gedurende de 
Winter moet men ze flcgts met een weynig lauw ge- 
maakt Rcegen-water van boven begieten. Men magze 
ook nier al te warm zetten , maar alleen in ccn plaats » 
daar niet als bij vriezend Wcêr gevuurd werd. Nier. 
voor 
