Aanwin* 
ning. ' 
2.ijn on- 
dicalïig. 
1^1 Pimpernoot. Hazelaar. 
voor 't begin van April, met een zoete Lucht en zagte tocmakci 
Reegen , mag men ze weer buyten en in de Zonncftra- doen. 
len brengen ; maar dan noch zorgvuldig wagten voor 
koude, en veele vocht igheyd. 
Zij vergaan niet haaït , maar blijven veelc jaren in 't 
lecven : werden alleen door hare bij dc Wortel uytge- 
fchotenc;™^», ten halven ingefnecden , en met aar- 
de overdekt , om daar door Wortelen te fchictcn 
(gelijk ze ook wel van Zelfs doen) matiglijk wilt- 
KRACHTEN. 
DE Pimpernoojcn zijn koud en vocht van aart. 
Wanneer menze eet, beroeren en ontftellcnzc 
de Maag. Hierom werden ze ook zeer weynig 
of geheel niet in de Gcnccs-konfc gc'oruykt. 
HOOFDSTUK. 
Z E L A A R. 
En wel-bckende Boom , ook van 
Tweetkr- 
ley foi 
veelc zeer geacht , om zijne aange- 
t name Vruchrs wil , voerd deezen 
naam in het NeederLindfih .- in het 
, Latijn gehecten nux Avellana , 
Co&ycus, of nua Pontica : in 
liet Hoogdupfih Haselnusz : in het Fninfcb Noi- 
SETIER' , Of 00k CoiJDRIER; CH ifl 'Üet IttUaoxfih 
Avfllane, of Noccivole. 
er- Hier van zijn mij bekend geworden twee verfchcyde 
foortcn van Vruchten, te weeten; Corylus sativa, 
of tamme Hazelaar, en Corylus Syxvestris 
of wtLDE Hazelaar. Dc wilde is gcmccnelijk rond 
■verpig cn rood van 
Wat voor 
een aarde 
zij bemin 
oen. 
Aanwin- 
ning. 
Om wei- 
dragende 
boomentf 
bekomen. 
Hazelno- 
ten lang 
gocJ en 
en wit, maar dc t,imme hn" 
Korl. 
Zij beminnen uyt eygener aart een zandige, goede, 
vochtige , en met twee-jarige Pacrdcmifr wel bereydde 
grond : liever een opene , luchtige cn vrye i als een 
khaduwachrigc plaats; en veel Water. Geeven ieder 
jaar volkomen rijpe Vritchien , cn in 't Voorjaar hare 
Bloemen , welke als een rood fchubachtig loopje aan 't 
Ham zitten; en als ze een weynig opengaan, ziet men 
daar uyt een rood veez-eLtchtig knopje hangen. Veele, 
200 geleerde als ongeleerde , zoo oude als jonge, hier 
up iik-c gekt hcbbu.de , l«bbc,i die aai.gwicn voor de 
neerwaarts hangende,tc zamen-gevoegde, langwerpige 
Hoofdjens en Katjens. 
Zij verdragen gewillig fterke Korfi , Storm-windcn , 
en allerlcy andere ongclcegcntheeden der Wmter. Wer- 
den aangnvonnen , niet alleen door hare Vrucht (welke 
met een volle Maan van Afaert of April niet diep in 
dc aarde gclcgt werd , waar inze een jaar, anderhalf, 
ja veeltijds twee jaaren blijft , cerze opkoomt) maar 
ook door hare bij de Wortel veelvoudige jonge uytloop- 
x.elen t die van zelfs Wortel vatten : daar na met een 
wallende Maan in Afaert van de oude afgenomen , en 
op een luchtige plaats verplant moeten worden. 
Is iemand begecrig , om goede cn wcldragendc Ha- 
zelnoot-hoornen te winnen , die neeme gedurig dc uyt- 
lopendc jonge -Loten wech , en fnocy ze tot de bovenirc 
Talken op. Dus genieten ze meer vocdzel , cn werden 
dies te milder in 't dragen. 
Ook kan men dc Hazelnooten, na de afplukkinq , 
een lange tijd varfch en goed bewaren , wanneer riTen 
hareuytwendige groene Bolftcrwech docd;dan dc No- 
ren in een ftccr.e Pot legt ; een weynig Zout daar over 
ftroyd ; de Pot , wel digt toemaakt , cn ruym een 
halve voet diep, in dc aarde bcgraafd, zulkcr wijs, dat 
ze op de zijde komt tc leggen , op dat'er geen voch- 
tigheyd in mogt komen. Als men ze gchruyken 
Wil , kan men ze uyt de Pot halen ; dezelve weer 
SyRINGE. 
en op de gemelde wijze iri dc aarde 
KRACHTEN. 
2O0 wel de Bloemen des ffiiAari, als de Kit- Cal. tik . 
ten zelfs , terwijl ze noch varfch zijn , hebben een 4 "»? A'«'- 
gematigden aart ; en zijn tc zamen-trekkende. 
Dor geworden , zijn ze warm en droog in den eer- Seilmt. 
iten Graad , aardachtig cn koud van ftof ; voor de Diofior. . 
Mag mocyclijk cn zwaar tc verteeren ; doch noch 
bccter als Otfynmlm. Ècvenwel , matig gegecten , 'ïL'tui 
zijn ze voor dc Leever niet ondienftig ; doch te veel «. c. 
gebruykt, verwekken pijn ,„ ; Hoofd ; maken een ">■'*< ■ 
heeffche Keel , een torten Adem , en vermeerderen de 
G«l. Zijn goed tecgens de loeten der Slangen , Scor. 
pioenen, PeJI , cn ander vergif, als men zc nuttigd met 
rijgen, Wijnruyt, en Amandelen. 
Een Takj of Tros , deczer Nooten aan dc Zolder op- JW. lil. 
gehangen, of in een kamer gclegt , drijfd alle giftige ' s - ">•** 
Dieren uyt dezelve. 
'tZap, geparit uyt drtme Hamlneotc* , i s zeer te Trarmiii. 
zamen-trekkende. Met Wijn ingedronken , flopt dc > "l- i i- 
Bujkleep : cn dc Roodeloop : is zeer dienflig voor de 
gecne , welke van 't Graveel , en de fitjdmg der Blaat 
werden gcqucld. Gefloten, cn dan gegecten met Co- 
nnthen of Rozijnen , zijn ze zeer goed voor een ver- 
ouderde Heeft, en dc £«»«. 
Dc Afcb van gebrandde IIaz.el,weten met Edik en Cnn. 
Uly gemengd , verhinderd de uycvalling des Hayn , i >" J .- A ' 
en yerdrijfdde quadc fchurftheyd des Hoofd, wanneer 
ze daar over werd geftrecken. 
Met }}az.elnootcn- Oly dc pijnlijke Leedcn, cn het Mefnti 
Podagra, daar dc fmert gevoeld werd , gewreeven, of d 'J*- ll - * 
gefineerd, geneeft dccze quaafc Ooi Ac Ktmker , cn 
allerlcy Jüttïge gezwellen. 
HOOFDSTUK. 
R I N G E. 
Yndc een aangenaam en welriekend Verfcher- 
Boom-gnvat , werd niet alleen in hct ticnlmcn - 
Neederlandfch dus genoemd, na het 
Grïekfche woord JtojJ , Fistula . 
bctcckcncnde een Flttyt , maar ook ee- 
VClillicromFLi/YTE-ofPïPEBOOM gc- 
leeten. om dat zijne Takjem hol , en bcquaam zijn 
om er Tijfjtm van te maken: in t Llijn Syringa- 
in 't Hoogdujtfcl, Welsche holder , ook Sïrin- 
ge; cn in 't Italiaanfch Siringa d'Italia; 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vijrjerW 
vijf vcrlchcydcnc foorten , namcntlijk : I. Sïringa foorten . 
Arabum elore cccruleo , of Syringe van de c ° wtlke - 
Araeiers met een blatmte welriekende Bloem, die 
ook Lillach werd gehecten. II. Stri.vga Ara- 
bum elore albo , of Arabische Syr 
nutte welriekende Bloemen. III. Syrih_.. 
inodora , of Syrince met een geele Bloem , donder 
reuk^ IV. Syringa flore candido simplici , 
of Syringe meteen witte enkele welriekende Bloem, 
cn kleyndcr Bladeren: en V. Syringa feore can- 
dido pleno , of Syringe met een witte dubbelde 
welriekende Bloem. Al te zamen zijnzc van eeven de- 
zelve Ouceking. 
Zij beminnen ccn gemeen e , zandige, of ook wel Wat «oor 
een andere goede , en met twee-jarige Pacrdemifl web c '»" rdc 
voorziene grond: liever een opene , vrye, luchti-e , 
cn wclgclecgcne, als een donkere plaats; ook veelWa- 
ter. Brengen ieder Zomer voort bcvjllijkc en zeer wel- 
riekende Bloemen; doch niet alle volkomen rijp Zaad- 
maar alleenlijk de Lillach Arabum flore albo 
et cccruleo, of de Arabifthe Syrmge mei een wnti 
inge mee 
INGA LUTEA 
zij bemin- 
nen. 
