iÓ3 Beschryvinc der lage Boomen, en Heesters, II Boek, 164 
Harden 
aart, 
Aanwin- 
ning. 
Waar- 
fchou- 
wing. 
Syringe 
mctg«l< 
Bloerrtcn 
en blauwe welriekende Bloem, welke in 't begin van 
May voortkomt; doch niet als bij zeer goede, warme 
Zomers; gelijk gewceft zijn die van dc jaren iGy-.-, 
1661-1 HS69., en meer andere. 
Al dccze foortcn zijn hard van aart, cn blijven lang 
in 't keven, doch niet altijd groen. Konnen niet al- 
leen koude Herfft-recgentn , maar ook fterke V orft , 
cn allcrlcy andere ongelccgcnthccden der Winter uyt- 
ftaan. '• . v ' ' A ■' j 
In dccze koude Gcwcftcn worden zc cnkclijk door 
hare jonge Loten aangewonnen ; welke of van zelfs 
Wortel vatten , gelijk dc Syringe van de Arabiérs met 
wil te en met blauwe welriekende Bloemen ; of ten halvcn 
werden ingcfnecden , op dewijzc der Angelieren , en met 
aarde overdekt. Als ze dan langzaam Wortelen hebben 
gefchoten* werden zc van dc oude afgenomen, en met 
een wallende Maan van Maert verplant. Eeven zoo- 
danig moet men handelen met dc Syringa flore candi- 
do, of Syringe met witte Bloemen , veel grooter als de 
andere ; cn die ook niet voor 't begin van Junius tc 
voorfchijn komen; doch klcyndcr van Bladeren. In- 
dien men de genoemde tijd verzuymdc, zoo zouden zc, 
weegens dc hardheyd haars Houts , zeer bezwaarlijk 
■willen wortelen. Hierom moet men ook , eer men 
haar van de oude afnccrr.d , wel nauwkeurig toezien , 
of zc gtirorteld zijn , of niet , op dat men 'er niet in 
quam tc dwalen, gelijk mij cn meer andere , door on- 
achtzaamheyd en haaft, wel gebeurd is. 
Dc SyRiNC.a iutRA inoddra, ofSvRiNGF w 
c een geelt Bloem ronder reuk^ fchiet in onze Gcweftcn 
op tot een hoogte vanagt, thicn , en twaalf voeten. 
rcX" Krijgd uvt een (lijve , matig dikke , lange , bruyn- 
gevcrwde' Houtige Wortel verlchcydcncT^f», bruyn, 
of purpcrachtig , niet zeer dik, en vanbinnen hol. Van 
dezelve bat men maar eene alleen ftaan. Werd opge- 
fnoeyd,cn alzoogebragt tot dc gcftaltc van een Boomt- 
je; waar aan dc Bladeren grocyen, welke aan beydede 
Gcdnnte zijden regt tecgens over malkander zitten. Hare gc- 
dcr Blade- daantc is gelijk die van onze Peereboomen ; dc lengte 
rcn - van ruym drie vingeren breedte; de breedte van twee, 
wat min of meer, onder en in 't midden op 't brecd/tc, 
doch voor aan eyndigende in een ftompachtig punt. 
Ruften op korte Steelt je»s i zijn matig dik cn ftcevig; 
aangenaam-grocn van verwe, doch onder wat blcekcr: 
een weynig blinkende; aan dc randen effen, of (legt, 
in 't midden voorzien met een grootc Ader, waar uyc 
veel andere ter zijden uytfehietcn. In de Mond ge- 
knauwd, valt dc fmaa ^zuurachtig bitter. 
Uyt de bovenfte Toppen der Takken komen zeer 
fchoone Bloemtrofen voort , gefchikt op de wijze van 
Ayren, ontrent zes vinger-breed lang, wat meer of 
min; betraande uyt veclc herts-wijze gefielde kn°pjw- 
welke haar van onder openen, en dan beziens -waardige 
Stars-wijze-geordonnccrde Bloemen vertooncn ; zeer 
fchoon-gccl van verwe , doch van binnen wat rood- 
achtig , cn daar vercierd met ecnigc wcynigc knopjens: 
Inwendig beftaande uyt vijf langwerpige , kleyne, en 
voor aan rondachtig-ftomp toelopende Bladertjens, on- 
der welke zich vijf andere, veel grooter, tuffchen bey- 
den vertooncn, zoo dat ze als met thien Bladeren zijn 
voorzien. Wannecrze zes of agt dagen hebben open- 
gedaan, laten ze na een kleyn , rondachtig, zwart Zaad, 
doch in deeze Landen krijgd het noyt zijne voikomenc 
rijpheyd. 
Eevenwel werd deeze Syringe aangewonnen door 
zijne bij dc Wortel uytlopcnde jonge Takjens , wel- 
ke men in dc Maand Maert van de oude afneemd, 
en verplant. 
Geftalte en 
verwe der 
Bloemen. 
oorzaak ook vermengd met andere Olycn cn welrie- 
kende Zalven. , E , 
De Bladeren van dc Syrtnga lutea ittodora , of met ™£J 
fchoone geel: Bloemen ponder reut^, zijn verwarmende 
en verdrogende tot in 't begin van den tweeden Graad» 
ook wat te zamen-trekkende van aart. Dezelve ge- 
droogd, tot ftof gemaakt, en dan een oncc, of ander- 
half lood, daar van met Wijn ingenomen, verfterktde 
inwendige dcelcn des Ligchaams. Docd ook op- 
houden de Bujkjoop en Bloedgang. 
mug. 
KRACHTEN. 
Deugden 
der Bloe- 
iscn , 
H 
Et Water , gediftillecrt uyt 
Bloemen , verquikt het Hert 
deeze aangename 
en verfterkt het 
Hoofd , door dc lieflijke geur. Werd ter dier 
HOOFDSTUK. 
U L S T. 
Y elk Penoetz bekend, cn vercierd Verfchejr- 
o n . .... de namen, 
met een altijd -du rende vermakelijke 
groenhcyd ; werd , mijns weetens , 
in 't Neederlandfch met gecnen ande- 
ren als dcezen naam genoemd : in het 
Latijn AcRiroiiuM, of ook Aqui- 
folium : in het Hoogdnytfch Walddutel: in het 
Franfch Acron, Hous, of Housson; cn in t Ita- 
liaanfch Aqu iroGLio , of Agrifogllio. Hier van Dne ver. 
zijn mij in haren aart bekend drU verfcheydene foor- gjgjj* 
ten- te wecten: I.Agrifolium, of cemelne Hulst. 
II. Agrifot.ium auratum. of Hulst, met geelt Agrfo- 
xef r fchoone als Goud en donher-blmkend-groen vermeng- Ikm Au. 
deBladeren; of liever, met Bladeren, vercierd met drie- 
dcrlcy vc'rwen , namentlijk, met Geel, zoo fchoon als 
Goud, cn zoo krachtig doordringende, dar zc ook aan 
dc onderfte zijde genoegzaam kan gezien worden ; daar 
na, aangenaam bleeks en cyndclijk donker, of zwart- 
blinkend Groen. Zij werden niet zoo groot, als die van 
Ac gemeent Huift; doch zijn gantfeh raar , en dccze foort 
tot noch toe weynig te vinden, alhoewelzc dagelijks, 
door vlijtige oeffening, van zommigc werd aangewonnen. 
III. Agrifolium non spinosum ; of gladde jigrifi- 
Hulst , ronder Doornen ; van welke ik in ver- ï"" 
fchcydenc Drentfche plaatzcn gchecle Boomen heb ge- ï m,, i Hm ' 
vonden. Echter hebben ze van onder tot in 't midden 
hare gewoone fteekelige Bladeren; maar van daar af aan 
al dc Takken na boven zijn ze gantfeh flcgt zonder Door- 
nen: welke men alleenlijk apn den Boomhat blijven, maar 
al dc andere ncemd men met Iiare7^y^w daar van wech. 
Dit geeft dan een vermakelijke aanfehouwing. Van 
deeze, in dc aarde gclcgt , om Wortelen te bekomen , 
kan men veel andere aanwinnen, welke flcgts aan het 
een en 't andere blad een Doorntje behouden , gelijk 
in de bij gaande Figuur na 't leeven is afgebeeld. Eyn- 
dclijk eevenwel komen ze weer tot haren ouden aart en 
gewoone vcclheyd van Doornen. Alle drie deeze foor- 
ten zijn van dezelve Queekjng cn Waarneeming, 
Zij beminnen uyt eygener aart een gemecne , rau- Wat voor 
we, ongebouwde, zecrilcgte ; dan ook een zandige , " n b " rd £ 
wclgcmcftte , goede aarde : zoo wel een donkere of ^ Q _ e 
fchaduwachtige , als opene , vryc cn luchtige plaats ; 
veel water , en ook grootc droogte , alsze wel gnvor- 
teld zijn. Bloeyen altijd vroeg in 't V oor jaar , in April, 
of 't begin van May ; cn gecven in den ]Ierfft volko- 
men Zaad; doch niet eer, voor datze, lange jaren ge- 
daan hebbende , oud zijn geworden. Konnen fterke 
Korft , en alle andere ongeleegenthccden der Winter , 
zonder mcrklijkc fchade, uytftaan. 
Alleen op tweederley wijzen werden ze in dccze Lan- Aanwin, 
den aangewonnen , tc weeten ! mn S - 
Eerft , door haar Zaad, 't welk in de Maand Ju- Eerit door 
Bus , of September , of Februarius, met een volle Maan, Zaad - 
in een goede wel-bereydde grond , voorzien met een 
weynig twee-jarige Paerdemift, niet al te digt werd gc- 
zayd. Indien deeze zaying gefchied in een flcgte ma- 
gere aarde, en dat daar na Ac jonge Boomt jens, uyt de- 
zelve opgenomen, in een goede grond, of- Hof, werden 
gebragtj 
