Hul 
Boom der KuYSheyö. 
Zonder- 
linge en 
zeer dien- 
iligc wij- 
bc van 
wying. 
Ten ande- 
ren , door 
hare Lo- 
Waar- 
fchou- 
wing. 
Voorhoed- 
xcl op de 
verplan- 
ting- 
Aamm 
kiog. 
gebragti zoo zullen zc zeer bezwaarlijk willen grocyen. 
Doch als men zc op de volgende wijze zayd op een 
plaats, daar ze alrijd zullen blijven liaan , komenze 
overvloedig voort, en wafien weelderig op. 
Graaf, een jaar voor dat gij zayen wilt, een Groep, 
ruym een voet breed. Laat dezelve bloot leggen 
voor Weer cn Wind. Dc diepte moet van ontrent an- 
derhalve voet zijn. Als gij nu de tutti/tg wilt ter hand 
vatten , zoo leg Stroo onder in dc Groep ; doe'cr goede 
aarde op , cn op dceze aarde 't Zaad. Dek het dan 
weer met Stroo , en fmijt'er al weer goede aarde op ; 
zoo dat het Zaadmynx een halve voet diep daar onder 
komc te leggen. Dus zal het niet alleen haaftigopfchictcn, 
maar ook fterk opwaficn, zonder dat'cr een van vergaan 
zal. Want 't Zaad, zeer tcedcr van aart, werd dooi- 
de warmte van 't Stroo bewaard. Is dcrhalvcn ook 
zeer goed, indien 'c de geleegenthcyd der plaats kan 
toelaten , dat men digt bij dc grond , daar 't Zaad legt, 
Knollen , Wortelen , of diergelijke Vruchten zaye. 
Want dceze zullen de opkomende Boomtjens niet alleen 
befchermen voor koude winden , maai' ook haar loof 
befchaduwen, en alzoo bewaren voor der Zonnen hit- 
te , door welke ze anders ligtehjk van hare vochtig- 
hc-yd beroofd konden werden; waar op verdroging cn 
verderving zou volgen. 
Ten ancien, dooi Luuc bij de fPérfc/uytlopende veel- 
voudige jonge Loten ; welke ten halve, ;np P f ncc den , 
cn in hare gewoone flegtc aarde ingelcgt zijnde, in het 
volgende, of in 't tweede jaar daar na, Wortelen krij- 
gen. Doch uyt deeze opgenomen , cn in een goede 
wcl-bewerktc grond , met een afgaande of wallende 
Maan van April of Alaert verplant geworden , zullen 
zelden beklijven, maar gcmeenelijk alle vercaan ; ver- 
mitszc dezelve ongewoon zijn. Derhalven , wil ie- 
mand haar behouden, die brengc goede grond bij den 
Boom; fnijde de uytloopzelen, op de wijze der Anjelie- 
ren , voorzichtig in; buygzc, en bedek ze met dceze 
aarde, zoo fchictenzc dan daar in Wortel, en werden 
dceze goede grond gewoon. Ook zonder in^efneeden 
te zijn, vatten ze in 't tweede jaar genoegzame IVorte- 
/f»,inzonderheyd als inenze dikmaal met water begiet. 
Verplant ze dan, met de genoemde tijd en Maan , in 
uwen Hof, als de Wortelen twee jaren oud zijn gewor- 
den , zoo zullen ze dies tc bectcr beklijven , en wel 
grocyen : ook in ieder Voorjaar , in het laatfle van 
April en begin van May, overvloedig daar in bloeyen, 
maar noyt cenige Vruchten geeven , gelijk wel in hare 
natuurlijke cn jlegte magere grond. 
Decze Vruchten zijn van gedaante gelijk die van de 
Hagedoorn , doch kleyner en ronder ; eerft groen , 
daar na zeer fchoon donkcr-rood. Veelvuldig zitten ze 
rondom boven malkander aan hare Takjens , ruftende 
op korte Steeltjens , tuiïchen welke hare fchoonblin- 
kendc Bladeren aardig fpcclcn , 't geen een zeer verma- 
kelijk aanfehouwing gecfr. Ieder Vrucht heeftinwen- 
digdrie, of ook vier gecle, langwerpige cn half-ronde 
Steentjens. 
Indien men van mecning is , dceze Boomen te ver- 
planten, zoo moet men met dc Nagelen der twecvoor- 
ftc vingeren aan de Baft knijpen , cn dus voelen of ze 
vaft of los aan 't Hout zit : is ze los , zoo moet men 
haar ongeroerd laten {taan. Maar is ze va]} aan 't Hout, 
Zoo mag men haar opnecmen en verplanten , zonder 
cenig gevaar, op de gemelde tijd, cn met de genoem- 
de Maan , ja al waar 't lchoon in Aiay , of noch later. 
Want niet alleen deeze, maar ook alle andere Boom- 
gnvajfen, hebben tweemaal in 't jaar Zap, of een Baft 
los van haar Hout. Indien ze nu op zulk een tijd van 
iemand onbedagtclijk werden opgenomen, en verzet, 
zoo zullen ze gewiflelijkiterven, en noyt weergroeyen. 
De onkennis hier van veroorzaakt , dat zoo dikmaal 
memvlijks-ver plant te Boomen te niet gaan. Dcrhalvcn 
dienen alle Hoveniers , ook Liefhebbers van deeze Gewaf- 
fen, hier op vlijtig agt tc neemen. 
De gecne , welke van Zaadzijn gewonnen, mag IIu '^ u T t 
men niet verplanten , voor dat zc ten minflen twee 108 
jaren oud zijn geworden , en gedurig van allerley on- 
kruyd gezuyvcrd zijn gewceft. 
Decze drie foortcn van Huift zijn van een K,or.derlm- Zonder- 
ge natuur , uytftcekkende boven alle andere Boomen; lingheyd 
want in dc Winter ftaan zc veel groener als in dc Zo- E g om( _ 
mer ; cn vertooncn haar in dien tijd veel (choonder, 
Hoe ftrenger koude , hoe bcvallijker hair blinkend 
groen is. 
KRACHTEN. 
E Bezien, of Vruchten , dceZes Booms, zijn Vütm W. 
warm cn droog van aart , ook dun van deden, l6 - tg t M ' 
Twaalf der zelve, 't zij alleen , 't zij met Wijn 
ingenomen, maken een open Ligchaam, cn flesten met 
haar wech alle Jlijmerige vochtigheeden ; te gelijk ver- 
drijvende allerley buyk^krimpirig;. 
Dc Baft van de Wortel , verzachtende van aart, ge- 
floten, met Oly van Eycrcn vermengd, cn dus opge- 
legt, geneeft. dc Breuken \ of Gefcheurdheyd. In Wijn iUttÜÜ. 
gekookt, verwttkt ZC de hardigheid der Leeden , die '■ '"f 
verftuyki geweeft, cn daar na dus begroeyd zijn. Docd 
ook weer aan een groeven de gebrookene Beenderen. 
Van dc Baft des Booms werd Lijm gemaakt , zeer be- Ruellius 
quaam om Vogelen daar met- tc vangen. ^ N *'- 
' v. ■' ■* - ■ Stirf. 
XIV HOOFDSTUK. 
BOOM derKUYSHEYD. 
Eeftin 't Neederlandfch niet alleen dec- Verfchey- 
zen naam, maar ook dien van Kuys- de namen 
iioom, en Abrahamsboom. In 't 
Latijn werd hij gehecten Agnus ■, 
VlTEX , cn ARBOR CA STA ill het 
Hoogduytfch Kuisdaum , of ook 
Schaffmaul (Sch aapsmuyl) : in 'r Fran/ch Aicnel 
Chaste; cn in het Italiaanfch Vitice, of Agno- 
casto : in dc Apotheeken gcmeenelijk Agnüs Cas- 
tus, doch, mijns oordeels, ten onregt : want deeze m de Apo 
Boom werd van dc Grieken a>v©. , dat is , in 't La- ifceeken 
tij» Caftiu , of 't Latijnfche Caftu/ in "t Grieks A>,©. qwlijkge- 
genoemd; zoo dat Agnus cn Caftus ccven 't zelve is : ^ cm ° 
waar om men ook des zelvcn Zaad niet Semen A<rni CaJIui. 
Cafti, maar alleen Semen Agni, of SemenCafti noemd, 
om niet ecven 't zelve tweemaal tc zeggen, 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden DrieriVr- 
drie bijzondere foortcn , te wecten , Agnus flore ley ioor- 
PURPUREO CCCRULEO, of Kuysboom mtt een Pstr- len " 
perachtige blauwe li toem. II. Arbor Casta tlorb 
alro , of Boom der Kuysheyd met een -witte 
Bloem. III. Casta arbor folio serrato , of 
Boom der Kuysheyd met ingefneedene , of getand* 
de Bladeren. Alle zijn ze van ecven dezelve Waarneem 
m'tng en Queekhig. 
Zij beminnen een gemeene , goede , zandige , ook Wat voor 
wel een andere, doch met twee -jarige Paerdcmifr. ma- ecn aarde 
tig voorziene aarde : een openc , warme , luchtige , zi} bcfiC0 " 
vrye, en wel ter Zon gelccgenc plaats ; met veel Wa- rtn ' 
ter. Gccvcn in dceze koude Geweftcn bij goede Zo- 
mers dikmaal in den Herjft volkomene Bloemen , maar 
noyt het m'mdcZaad. 
Uyt cygener aart UtVtflKt lang; en zijn tamelijk Waarnee. 
hard ; verdragen echter niet gcernc veel koude Herjft- m 'ng- 
reegenen, fterkc Winden , miftige Lucht , Rijp, of felle 
V orft. Moeten daarom met een wallende Maan van 
April in Potten, of Hourc bakken (na gclecgentheyd 
harcr grootte.) geplant zijnde, in 't begin van Oftober, 
of een wcynig later, na dat de jaarstijd'bequaam ofon- 
bcquaam is , binnens huys gebragt , op ecn luchtige 
plaats gcftcld, gedurende dc Winter met matig Rce- 
L i 
gen-waterj 
