\67 Beschryving der. lage Boomen, en Heesters, II Boek, 
16% 
Aanwin- 
ning 
Wonder- 
lijke ey- 
gciiiihap 
dcezcs 
Booms ; 
gen-water (of van boven , of van onder in een Stecne 
Pan haar gegeeven ) onderhouden , en niet voor den 
aanvang van Af ril ^ of een weynig later, met een war- 
me Lucht cn zoete Rccgen weer buyten de Zonnc- 
flxalcn voorgefteld werden. Ook moet men ze wat 
wagten voor Sneeuwachtige vochtighceden. 
Zij werden alleenlijk aangewonnen door bare bij dc 
Wortel of boven de aarde uytgclopene jonge Scheut- 
jtns: welke men , met een volle Maan van -Afrit, of 
Maert, met een Mes ten halvcn ïnfnijd, en met aarde 
aanvuld. Alszc dan Wortel gefchotcn hebben, wer- 
den ze met een Apri/fche wallende Maan van de oude 
afgenomen, en verplant. 
Deezen Boomis van zulk een veriDonderlijkecnkrag- 
tige aart , dar ze ganrfchelijk wech-ncemd de tuft der 
Bij 'aping. Waarom ook in voorleedene Eeuwen dc 
Vrouwen binnen Atheenen , welke alleen jaarlijks de 
Feeft-dagcn der Afgodin Ceres vierden , met de Bla- 
deren dcezcr Boomen hare Bedden vuldden, om tot geen 
or.kfipheyd te vervallen. Men kan hier van breeder na- 
zien Gale-xus , Dioscorides, Marcellus Vir- 
cilius, en meer andere Schrijvers. 
Gdijk dan ook noch heedenfdaags ccnigc Afonikjgn 
in luiten, niet alleenlijk hare Bult-zak^en, daarze op 
ruften, met Bladeren, Bloemen en Zaad dcezer Boo- 
men voorzien , maar omvlegtcn ook het midden ha- 
rer Ligchaamen met de dunne Tukjes , om dies te 
bcerer voor alle onkuyjfche tuften bewaard re mr.- 
gen zijn. 
KRACHTEN. 
"1 VEcze Boom is warm cn droog in den derden 
J Graad , een weynig te zam en -trek kende , dun 
-* — van dcclen , en fijn van ftof. De groene Bla- 
deren, gelegt Op de beet en van giftige Dieren, zijn zeer 
heelzaam voor dezelve; ja verjagen haar zelfs uyt de 
Kamercn of andere plaatzen , daarze geftroyd wor- 
den. In Wijn gekookt, daar van gedronken, of zich 
daarmee gewaden, is dienftig teegens de verftoftheyd 
van Leever en Milt. Vcrdrijld de koude Pis , ook de 
onkuyjfche tuften. Genecft de gequerfte cn verftuykte 
Leeden; doed ook vergaan <&e Zweeringen aan 't Vrou- 
welijke en Mannelijke Lidt. In Honig en Wijn ge- 
kookt, genceft de Gezwellen en andereongelecgenthee- 
den des Afonds, daar mee gewaftchen zijnde. 
't Zaad, ook zeer droog van aart , op allerley ma- 
nieren gebruykt, verdrijft zeer kragtig de Winden: is 
dienftig voor zulke , die met de Francoizen zijn be^ 
fmet : verdroogd de Mannelijke natuur. De Rook 
van onder in de Aioeder ontfangen , neemt wech de 
hitzighcyd en de onvcrzaadlijke luft tot 't l r enus werk. 
Is ook goed voor een harde en verdopte Milt : voor de 
Waterzucht ; de ftccken der Slangen ; en verwekt de 
Maandftonden. Paps-wijze op 't Hoofd gelegt , doed 
Diofcor. de Hoofd-pijn vergaan. Een Drachma met Wijn in- 
r, eMp. genomen, vermeerderd de Aielkjn der Vrouwen Bor- 
'' ö ' ften : Bads-wijze daar over gezceten , geneeft dc ver- 
ftoptheyd en alle verzweeringen der Aioeder. Met Oly 
en Edik vermengd, heeld de Takken aan't Fondament, 
. Helpt de geene die van razernij, of de (laaf -kiekte zijn 
Tragus Uk. gequcld , als men haar over al daar mee beftrijkt. Werd 
i-t*}-S9- 00 lt gedaan in alle Olyen en Zalven, welke menbereyd 
om te verzachten , te verwarmen, of ftramme en ver- 
moeyde Leeden te hulp te komen. 
Galen. lib. 
Simp -Mei. 
tUa.Ui. 
14. cap.g, 
MatthioX. 
in Diofc. 
lii.t. 
XV HOOFDSTUK. 
C I S T U S. 
3*ït fchoon, aardig, en altijd groen blijvend 
ï/^jij Boomgewas werd van de NeederUnders , 
| Latijnen , Hoogduytfche; 
% noemd met dcezea naam; 
Franfche 
ook van de Ita- 
lianen Cisto. Van zommige werd het gchcetcn Rosa 
Sylvatica, of Wilde Roos. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend verfcheydene Z " r v " [t 
beziens-w aardige foorten ; tc wecten : Cistus mas , lk .h=ydc 
of Cistus Mannetje , waar van ik in mijnen Tlniyn looreca. 
heb vijf bijzondere foorten, meeft van Carolus Clu- 
sius aangetcckend , derhalven onnodig, al de zelve 
hier te verhalen. Zij bloeyen op verfcheydene tijden. 
Cistus fccmina , of Cistus Wyfje. Voorts Cis- 
tus fccmina elatior flore purpureo , of regt 
opfchietende Ciftus Wijfje met P tsr per e Bloemen. Cistus 
fccmina HUMiLioR flore albo , of neederwttartt 
hangende Ciftus Wijfje met een -witte Bloem Cistus 
folio Halimi , of Ciftus met Bladeren van Zee-por- 
cellam. Cistus humilis folio Plantaginis , of 
lage Ciftus, met Bladeren van Weegbree. Cistus an- 
nuus folio ledi , of Ciftus die ieder jaar vergaat , 
met Bladeren van Ledon, Cistus annuus folio sa- 
li cis , of Ciftus die alle jaren vergaat , met Bladeren 
Van Willige. ClSTUS ANNUUS ANCUSTIFOLIUS Mctdebe. 
flore luteo PUNtTATO , of Cijïus , die niet langer als ^Mjviog 
een jaar duurd , met een fmal Loof , en fchoone geele 
Bloemen , welke op elh^ blad een kjeyne zwart-roode 
ftel^ hebben. Deezc groeyen uyt een teeder bruyn- 
verwig Woiteltje tot de hoogte van een voet op, zich 
van onder opwaarts verrWlende in veel ronde zeer dun- 
ne Tkijtmt. De Bladeren zitten verre van malkander 
af, digt aan de Steden zonder eenige Stetltjens ruften- 
de. Een Ld van een vinger, wat meer of min, zijn ze 
lang , een ftroo , of ook minder , breed : eyndigen 
voor in een fpirs punt : zijn zwart-groen van verwc; 
dun j in 't midden voorzien met alleen cene zichtbare 
Ader. Uytdcvoorfte punten dcrTakjens komen voort 
veele klcyne ronde knopjens aan bcyde de zijden, doch 
dikmaalaan eene zijde overhangende; welke opengaan- 
de, ziet men een fchoone, doch niet groote, vijf-gebla- 
derde Bloem. Cistus annuus latiore folio su- 
PlNU5,of-4f/jm--0i'fr, of in den rugge leggende breed- 
bladeriger Ciftus , jaarlijks vergaande , doch voort- 
brengende' veele fchoone geele Bloemt jens , met vijf bla- vaneenige 
deren, hol gefteld; zeer langdurig de een na de andere jjaamitc^ 
opengaande. Maardriedagenftaanzeopen. Dankomen, 
in 't laatfte van de Zomer te voorfchijn veele kleync, 
dikke , ronde doch driekantige Zaad-knop jen s , zich 
verfchuylcnde in drie klcyne Bladertjens , kruys-wijze 
vooraan de Steelt jens hangende; welke bekleed zijn met Bloemen," 
kleyne, Iangwerpie-ronde, donkcr-croene , een wev- 
nig ruygachtige , wei-geaderde , regt teegens malkan- en ^ad 
der over op korte Steelt jens niet verre van den anderen ifer CUïus 
zittende, inwendig wat gefronfte of gekrulde , en aan Annuus 
de randen een weynig getanddc Bladertjens , gelijk de ifo'i'upi- *** 
hier nccvens ftaande Ficuür vertoond. Ecvenwcl kan nui. 
men in zommige jaren gantfeh geen Bloemen uytwen- 
dig gewaar worden : welke dan inwendig tulïchen de 
gedagte drie groene Bladertjens blijven, en daar ver- 
gaan. Echter kan men haar ten laatften noch ligtelijk 
zien, doch verdord en in malkander getrokken. Want 
de Zaad-knop grooter werdende , dwingd de gedagte 
drie groene Bladertjens , haar voor eerft boven een wey- 
nig te openen : maar als ze nu hare groenheyd verlieft, 
en 't daar in beflotene Zaad zijne rijpheyd begind te 
krijgen , fcheyden de Bladertjens haar geheel van de 
knop af. Cistus lauri folius , of Ciftus , met Noch vee* 
Bladeren, die van de Laurier gelijk-vormi?. Cistus ^^y? 11 - 
minor humilis rosmarini folius, ot kleyne , tcn , 
anders lage Ciftus, met Bladeren van Rofmarijn. Cis- 
tus humilis, live Cham^cistus flore luteo, 
of kjeyne en lage Ciftus met een geele Bloem. Cistus 
foi.io cordato , of Ciftus met een Hert gelijkvor- 
mig B/ad. Cistus ladanifera , of Ciftusboom , 
c\\z\\tLX.Ladanum(\ï\ de Gences-konft zoo zeer bekend) 
voortbrengd. Van de andere werd gewonnen het Hy- 
pociftis, 't welk boven de Wortel aan de Stam in de 
aarde voortkomt. Cistus ledon ancustifolius, 
of 
