«WÉL 
S T U S. 
aarde zy 
bcgccrcn. 
Hoedanig 
lij waar- 
genomen.. 
en voor- 
zichtig gc 
wagt 
moeten 
werden. 
Befchrij- 
ving van 
de Ciftu* 
Laiirifo- 
liuf , of 
Ciilus met 
Bladeren 
van Lau- 
Zaad- 
Itnoppcn. 
Cifttis t 
of Cifttts Ledon met brtedt Bladeren. Cistus Lf.dom 
folio gordato , of Cifttts Ledon met Bladeren na de 
vorm van een Hert. Cistus Ledon Populea fron- 
DE, oï Cifttts Ledon met Bladeren van een Populier : cn 
dan noch meer andere. Meert alle zijn ze van eeven 
dezelve Qiuekgtg en Waarneeming. 
Zij beminnen een luchtige, zandigej goede;, niet 
fcbimmclige of qualijk-riekcnde aarde ; met een wey- 
nig twee-jarige Paerdcmift , en wat Mol van vergane 
Boom-bladeren genoegzaam doormengd : een opene t 
warme , vryc , en wel ter Zon geleegcne plaats , ook 
matige vochtighcyd. Gecven in deezc Gcweften ie- 
der Zomer niet alleen Bloemen , maar ook volkomen- 
rijp Zaad. Blijven zeer zelden langer dan ricn, of ten 
hoogrtcn twaalf jaren, hierin 't leeven. Zijn tamelijk 
hard van Natuur : konncn echter geenzins veel koude 
Reegenen of fterke Pbrfi verdragen. 
Werden dcrhalvcn , met een wallende Maan van April 
in Potten gezet zijnde , met den aanvang , of ten hal- 
ven der Maand O tl ober <, na gelecgcnthcyd van de jaar- 
tijd , binnens huys gebragt op een bcquame plaats , 
daarze, zoo lang de koude het niet verbied, de Lucht 
en Zonneftralcn zoo wel over nagt als dag mogen ge* 
nieten. Men moet haar onderhouden alleen met ma- 
tig Reegen-water , lauw gemaakt ; want een wcynig 
te veel in de Winter kan de wortelen haart verderven : 
ook willen ze ongeerne, bij vriezertdWecr, een lang- 
durige warmte des vuurs ontfangen. Alderbcft is het, 
haar te ftcllen op een plaats daar niet gevuurd werd , 
doch ronder dnrjp daar bevriezen konnen. Niet voor 
't begin van April, of wat later, na dat rijd goed is, 
moet men ze met een zoete Recgen , of donkere' lucht, 
weer buyten brengen, voor koude nagten dekken, en 
inzonderheyd haar bewaren voor drooge , fchrale , 
hayrige OoJh~ en Noor de-winden \ want deezc doen de 
bladeren fchielijk verdrogen in een bimpen , en te 
gelijk de geheelc Stam vergaan. 
Het Cistus Laurifolius , of Ciftm met Bladeren 
■van Laurier, fchict op uyt een veelvoudige cn bruyn- 
vcrwjgc Wortel , vier voeten hoog. Heeft een bruyn 
Hout , uyt eygener aart zich verfpreydende in vcele 
taye, buygzame, groene, ronde, marig dikke, ruyg- 
achtige nijde-takjens , van een Vetachtige Lijmigheyd, 
valt -klevende ; en fterk , echter aangenaam riekende. 
Aan dezelve zitten lids-wijze veelvoudige en beziens- 
waardige Bladeren, niet hoog boven malkander, twee 
regt teegens over twee , ruftende op korte dikachtige 
Steeltjens, en onder omhelzende hare Steelen, vercierd 
met een fchoone donker-roode verwe. Deeze Bladeren 
zijn een kleyne vinger, wat meer of min, lang; 't lid 
van een vinger breed, na de Steel op 't brcedftc , en daar 
rond toe-gaande , doch na vooren eyndigendc in een 
ipitspunt; vet van aart, tamelijk dik, en zeer aange- 
naam van reuk : boven, of na de Zon gekeerd , don- 
Ier-, of zwart-groen van verwe ; onder bleek, ruyg- 
achtig , en, als men ze aanraakt , zeer klcevende : aan 
de randen op cn neer , gelijk de baren der Zee , zeer 
aardig en fubtyl gefronfd ; in 't midden voorzien met 
drie groote Aderen , op de wijze van de Kaneclboom j 
waar uyt zeer veel kleyne na de randen uytlopen. Als 
men ze in Mond knauwd , bevind men ze zeer fterk 
van geur cn bitter van fmaak , te zamen-trekkend, de 
Mond en Keel geweldig verwarmende. 
Tuffchen decze Bladeren komen met'er tijd uyt de 
punten der bovenfte , en ook der x,ijde-fchenten , vcr- 
icheydene roodachtige Steelt jens , voorzien met groo- 
te, ronde en dikke Knoppen; welke, de een na de an- 
der zich openende , zeer groote , geheel witte , vier- 
en vijf-gebladerde , haaftig zich opdoende , en maar 
eenen dag durende Bloemen te vooifchijn brengen. 
Decze afgevallen zijnde , laten na ronde, of ontrent- 
ronde Knoppen, gevuld met kleyn bruyn Zaad, op de 
wijze der andere foorten. 
Het Cistus minor Rosmarinifolius , of Uge 
I70 
Cift Ht met Bladeren vat, Rofmarijr. , geeft uyt een tee- „ crSll r mM 
dere , bleck-bruyne , en niet weynig in de Mond te nmjttwi, 
za men -trek kende Wortel zeer veele ronde j lids-wijs ge- °? ' a Ê c 
rtclde , voor-over letrgendc , donker-roode , ook een ErT 1 met 
Li' 1 1 0 1 n- 1 1 liladeren 
weynig blinkende, cn van naturen broileitecderc taks van Rot- 
jens ; aan welke veele bladertjens grocyen , digt bij marija. 
malkander gcfteld ,cen kleyne vinger-breed, wat meer 
of min , lang, ontrent een ftroo breed , in 't midden 
op 't breedfte , voor cn agter ftomp-fpits toegaande , 
ruftende op korte roodc Steeltjens , twee cn twee regt 
tegens over malkander gefchikt ; aan de randen effen 
cn ilccht ; boven bleck-groen , van onder witachtig, Gedaante 
doch niet blinkende: in her midden voorzfen met een der Blailc * 
regt-doorgaande, ook, op de wijze der Rofmarijn , hol rCn ' 
ingedrukte, groote, en van onder zeer zichtbare Ader, 
uyt welke eenige weynigc andere na de randen voort- 
fchieten. Zacht zijn ze van aart : hebben geen zonder- 
linge fmaal^; ecvenwcl een genoegzaam te zamen- 
trekkende kracht. Ligtelijk werden ze geel , cn vallen ter 
aarden neer. Tuffchen deeze Bladeren komen teegens 
den Herfft vcele zeer tKdcic ^ijde-takjem , vercierd met 
een groot getal bladertjens , uyt den groenen bleelr- 
wit-vcrwig , wolachtig t zeer fmal ■, ook op de wij- 
ze der Rofmarijn aan de randen na onder toe als omge- 
kruld: boven is in 't midden een geutje. 
Uyt eenige voorfte punten der dikfte tak jens fchic- Bloeme». 
ten voort vier , zes.agt, of tien bij en boven malkan* 
der gcftelde knopjens , niet zeer dik , maar wat lang- 
werpig-rond , voor wat fpits toegaande ■, een weynig 
ruygachtig, groen-verwig, jnet eenige ronde uytwen- 
dige ftreepjeni voorzien , en gemcenclijk neerwaarts aan 
hare Siee/ij,*, hangende. Alsze haar de een na de an- 
der open doen, vertonen zich fneeuw-witte, een wey* 
nig gefronftte Bloemen , beftaande uyt ronde bladert^ 
jens , welke in het midden veele geele Knopjens Zud. 
hebben; Van onderen laten ze zien drie bladertjens 
van een bleeke verwe * voorzien met eenige ruyge , 
groene, ook roode uytwendige Streepjcns, rues-wijzet 
welke niet afvallen , maar in haar zeiven verdrogen , na- 
latende driehockig-ronde kleyne Knopjens , met een 
bleek niet geheel rond naadje gevuld , gelijk de ande- 
re foorten van Cifttts. 
Zij werden in decze Gcweften aangewonnen op twee Aanwin-' 
bijzondere wijzen. ning, 
Eerft, door Zaad, 'c welk met een waffende Maan doorhur 
van Aiaert , April of May bol en luchtig , niet meer Zaad: 
dan een ftroo-breed diep , in Potten werd gezayd. 
Waar van de opgtkomene jonge Boomtjens , als ze 
noch niet meer dan een vinger-breed hoogte hebben 
gekreegen , met een walTcnde Maan daar uyt genomen, 
en in andere Potten verplant moeten worden , op dat'er 
niet meer dan drie , vier , of ten hoogften vijf in ccne 
blijven; anders zouden ze de een de ander , door hare 
veelvoudige Wortel-making, "tvoedzcl bencemen, cn 
alzoo gezamcntlijk verderven. Dus verplant zijnde , 
moet men ze zes of agt dagen voor de dralen der Zon 
hoeden , dekken en met een weynig Reegcn-water 
befprengen. 
Ten anderen, door hare Takjens , met een Penne- doorhare 
mes zeer voorzichtig , weegens hare reederheyd , ten Tsk j eils - 
halven ingefneeden , cn in de aarde gebogen. Zelden 
zullen ze voor 't tweede of 't derde j'aar , ja zommige 
noyt, wortelen vatten. Als ze nu dezelve hebben ver- 
kreegen , mogen ze niet voor dat ze twee jaren oud 
zijn, en de opneeming verdragen konnen, van de oude 
afgefneeden , en met een wallende Maan van April ver- 
plant werden. Ondertuffchcn is door de ervarentheyd 
cn vlijtige opmerking bekend , dat deeze aanwinning 
niet zoo goed is, als door Zaad. 
Alle Cistus annuus , of boven-verhaaldc Ciftus , Berigt der 
die niet meer als eene Zomer duurd , werden ieder verffhey- 
Voorjaar , met een waffende Maan in April , elk bij- nc foorlen 
zonder niet diep gezayd in eenPot, gevuld met de hier vanC '-' ? ' Hi 
boven befchrevenc aarde , cn op een warme plaats ge- 
L 3 zet. 
