175 BeSCHRYVING DER. LAGE BoOMEN, EN HEESTERS, II BoEK. 
nïng. 
Door jon- 
lc harer dunne Tal-Jeus tc verliezen , n.i gclccgcnthcyd 
van dc felheyd der winter. Maar in 't begin van April 
tot op het lecven toe afgcfnecden , en de Boom daar 
van wei gczuyverd werdende , zoo fchiet hij over- 
vloedig weer uyt. 
In onze Landen konnenze aangewonnen worden op 
tweederley wijzen ; te weeten : 
Eerfi door Zaad ; 't welk meteen wafTcndc Maan 
ran jfyril in de aarde, doch 'tZood van de Colutea 
Scorpioides in een Pot, niet meer dan twee Stroo- 
breed diep, gezayd moet zijn. De hier van voort- 
komende jonge Boomtjens mogen 's winters niet buy- 
ten gelaten worden , voor dar ze drie jaren oud zijn : 
anders zouden ze door een itrenge winter-kotidc haaftig 
't leeven verliezen. 
Ten anderen , door hare veelvoudige bij de Wortel 
gcScheut- 0 f boven de aarde uytlopcnde jonge Schetttjens; die, 
J eai - of van zelf?, doch zeer langzaam, of (en veel eerder) 
met een Mes ten halven ingcfnecden op 'r voorzïchti"- 
iïe, gelijk men de ^«*f fort* doet, en met aarde aan- 
gevuld zijnde , Wortelen fchieten : Welke men daar 
na, met een volle Maan van April, van de oude af- 
ncemd , en verplant j eerft een wcynig boven , ook 
aan dc uyterfte punten der ftcrkftc wortelen, befnocyd 
zijnde. 
hSS" A. t Het CoLUTEA Vfsicaria jEthiopica," of 
Lom- MOOREN-LANDSCHE L.OM BAARDSCHE LlNZEN-GE- 
burd&he WAS > is uyt eygener aart een beziens-waardige en 
Linzen, fchoone PUnt \ in mijnen Hof , door overgezonden 
Zaad uyt A/oorenland 'm 't jaar \6-j6. voortgekomen. 
Geeft uyt een bleek- of wit-bruync Wortel een eenigc 
Steel , op de wijze eens Booms regt-opfchietende , en 
2ich na boven in veclc de-tal? j en s verdcclcnde. Be- 
komt dc dikte van een vinger. Is donker-. ofbruyn- 
rood van verwe , overtogai met een grijs-witte wol- 
Iigheyd. Aan decze Steel, of Stam , grocyen vcclcSteelt- 
jens , nu aan dc eene dan aan dc andere zijde in 't rond, 
twee of drie vingeren breedte boven malkander. Een 
grootc vinger , wat meer of min, zijn ze lang; onder 
rond, doch boven gcuts-wijzc plat. Zomtijds itaanzc 
regt op ; zomtijds weer hellende met de voorftc punt 
na beneden. Zijn tcedcr van aart; na der Zonnen zijde 
inwendig rood , aan dc, andere in teegendecl groen , 
doch met een witte ruygheyd overtogen. 
ilte Aan deeze Steelt jens waiTen Bladeren , op de wijze der 
Blade- Acacia BarbaJovis Recentiorum , of Astraca- 
tus triangularis; te wecten , altijd twee en twee 
regt tcegens over malkander gefield, en aan de punt in 
een eyndigendc; veel kleyndcr, ook niet foo rond, als 
die van de GBMBENfi JLombaardsche Linze; niet 
langer als ontrent een klcync vinger breedte , en niet 
brceder als een goed ftroo ; gcmccnelijk gcuts-wijze , 
en regt tcegens malkander opwaarts gefield, in 't mid- 
den voorzien met een rugje, waar uyt ecnige weynige 
zeer tcedere , en maar eeven zichtbare Adertjens vloe- 
ycn. De verve is boven aangenaam blcek-groen; on- 
der met een witte wolligheyd , en aan dc randen met 
een rood Boortje vercierd ; voor ftomp of rondachtig 
toegaande, doch aldaar voorzien met ccn kleync indruk 
in 't midden, Herts-wijze. Als men ze in de Mond 
knauwd, zijn ze zeer bitter van finaak. 
TufTchcn deeze Bladeren komen voor den da» vee- 
176 
Bcfchnj 
vïag. 
Gediante 
der Bloe- Ie kleyne , ronde , en grijs-wit-vcrwige , ook'altijd 
mcn ' rcgt-oplhandc Stahjens ; en aan dezelve vier , zes of 
agt Bloemen boven malkander , doch altijd twee en 
twee regt reegens over de andere gefield ; ook altijd 
neerwaarts hangende. Zij neemen haren oorfprong uyt 
Knopjens , ook groen , boven fchoon rood , vijf- 
er un- Paring , tamelijk dik , en rond. Zijn geheel anders 
mcrkdnk. van flelling , onder veel grootcr, als die van de ge- 
X. Lombaardsche Linze ; van verwe feer 
fchoon- en vurig-rood, op de wijze van 't flos Car- 
dinalis, of dc Kardinaals-bloem. Befraan uyt 
twccBUdirctt, van welke 't onderftc breed, doch van 
binnen hol en onder fpits toegaande , neerwaarts hangd, 
't andere daar tcegens opwaarts gekeerd {laar; ook aan 
de randen zich na boven omkruld, en van binnen met 
ecnige witte breedachtige Jlrerpjenl vercierd is. Zij 
duren meer als veertien dagen ; daar na vergaan ze in 
haar zeiven, vallen ter aarden neer , cn laten' na blaas- 
wijze Pealtjens ; niet wel zoo dik als die van dc ce- Zonder. 
meene Lombaardsche Linze, doch welzoo lang, »"g< 
en zeer aardig, hahe-maam-viijie , hangende, met 'dc Pa,l 'ien'. 
punten na boven. De verwe is bleek-grocn ; boven 
bruyn-roodi zijn een duym dik , plat-rond , anderhalf 
lid van een vinger lang, in 't midden op 't dikfle, voor 
begaafd met een lang en dradig krom punt, ook bo- 
ven met ecnige lange , dradtge afhangicltjeni Baardi- 
Hytpu voorzien. 
Als ze hare volkomenheyd hebben verkreegen, ziet enZnd, 
men haar van binnen met meer als tvtmigZaad-kprlen in 'in- 
gevuld, hebbende degcdaantcvanccn Nicr.Wat kleyn- 
der zij n ze , als die van de gtmeent met geele Bloemen ; 
ook niet zoo zwart , maar blcek-bruyn van verwe. 
Echter bekomt het zeer zelden in onze Neederlmdfche 
Gcwcftcn zijne volkomene rijpheyd. 
Deeze geheele Boom-plant is zoo teeder van aart , Hoe .... 
dat men ze niet wel de Watter over behouden kan. Zij gewon, 
vergaat al in liet begin van OMer , onaangezien zij, f».""» 
binnens huys gefield zijnde, de lucht geniet, en voor ;„ ""f,- 
alle ongelccgentheeden der koude nagten en dagen guur afgc- 
zorgvuldig bewaard werd. Moet derhalven jaarlijks' op bccld - 
nieuws tioortgebragt worden alleen door Zaad van de 
Caap de bon Efpcrance herwaarts gezonden; 't welk in 
eene Zomer niet alleen opfchiet ter hoogte van drie , 
of vier voeten, maar daarenboven in dien njd oolc 
bekomt fchnnc Bloemen, en half-volkomcn rijp Zaad. 
Dit is mij in mijnen Hof binnen Groeningen dus ge- 
beurd in drie verfcheydene jaren , gelijk aangeweezen 
weid in de bijgaande Figuur , na 't leeven pe 
teekend. fa 
Het Colutea Scorpioides , of Lombaard- Het dat. 
SCHE Linze , met een Zaad-peultje , de Staart van tm Scor - 
een Scorpioen gelijk xijnde , is zeer bequaam om 
Hagen, Prieelen , cn Zit-fU*t*tt> Tan te maken , of™ tot 
te bckkeclen ; want het waft haafiit 
op, 
o -r ■ -1 mag wel ""gen, 
vijl- ol zesmaal in ccne Zomer gefchoreu wer- V lcelcD « 
uen, waar na het telkens weer op nieuws blonde het 
welk een cicrlijke en vermakelijke aanfehouwing geeft, 
't Loof is zeer aardig, teeder, en hcvallijk , voorzien 
met ccn aangename groenheyd; konftig van de Natuur 
doormengd met zeer veclc behaaglijke gecl-verwige 
Van deeze foort heb ik in mijnen Ttmjn een Hage, Hage de. 
meer dan t~eevenügmaat-voeten lang; welke door zij- ■dutbinri, 
ne lieflijke groente het oog cn 't hert der opmerkende 
Aanfchouwers met een bijzondere aantrcklijkheyd bc 
wcegd cn verlufiigd. 
KRACHTEN. 
DE Lombaardfehe Linden zijn warm en droog in XrafwU 
den eerften Graad. De Bladeren, in een tame- E *" m - 
lijke veelheyd gebniykt, doen purgeeren. Het S '" t ' 
Zaad, of de Vruchten , van Hoenderen , Koiyen en Tbt.fb.lit. 
Schapen gegeeten , maakt dezelve tiet : van dc Men- ' '"t;'l- 
fchen in Hoender-nat gebruykt, ontroeren ze de Maat a"T 
zeer, cn jagen, zoo wel van onder als boven, de Gal, •*{. 14, 
en allerlcy/Ajwmje vochtighieden uyr. Ecvcnwel kan 
men dir verbceteren , als men'er een weynig Gengbar 
bij doed, volgens't bcrigt Van Curtius Symphoria- 
Ntrs.Dcrhalven dwalen zeer al de geenc, welke mecnen, 
dat deeze, en dc opregteSENNA (waar door'tLigchaam 
zoetjens werd geopend) in kracht en werking niet ver- Umb.UC 
fclullen; gelijk Matthiolus (mijns oordeels) zeer 3- ™l' 7» 
wel heeft aangemerkt. 
xix Hooro. 
