177 C Y T I S U 
XIX HOOFDSTUK. 
C Y T I S U S. 
It klcyn en aardig Boomgewas werd 
tin het Aïeederlandfcb , mijns weetens, 
.met geen anderen als detzen naam 
' genoemd : in 't Latijn en Franfch ook 
'Cytisus, na 't Eyland Cythnus, 
of Cythisa, gelijk, zommigc willen, 
cn Servius gctuygd; zoo dat ook de Grieken-, dit Ge- 
was fchijncn genoemd rc hebban in hare Taal Kün- 
«■©-, of Cytisus. In 't Hoogduytfch Geiszklee; en 
ïn het Italiaan/eb Citiso. 
S.sJerlcy H j cr 
van zijn mij in haren aart bekend geworden 
Cjorten, ecn io c v erfcheydene , en zeer fchoone bcziens-waar- 
dige foorten ; te weeten. I, Cytisus verus ma- 
RANTH>E, of OPREGTE CYTISUS VAN MaRANTHA. 
II. Cytisus qjjartüs Clusii; of de vierde Cy- 
tisus van Clusius. III. Cytisus Pannonicus, 
of Cytisus uyt Pannonien. IV. Cytisus te- 
NUIFOLius SPICATUS , of CïTISUS met een tceder 
Loof en geajrde Bloem. V. Cytisus spicata ro- 
TUndifolius; of Cytisus met een geajrde Bloem-, 
en meerendeel ronde Bladeren , die ook trifoliitm 
Arsorescens, of Boomig drieblad werd gchee- 
ten ; cn VI. Cytisus creticus argfntifolius, 
of SlLVE R-GE BLADERDE CyTISUS VAN CaNDIEN. 
Niet alle zijn ze van eenen Aart , en dezelve Ouee- 
■ - W. •«•' 
Oprcgtc Het Cytisus verus Maranth^e » of opregte 
C J' C ^ S Gytifiu -van Jlfarantha', en Cytisus argentifolius 
«mka. 3 " CRETICUS , of Zilver-gebU,hrd,- Cyttfm van Candia t 
wiens Bladeren niet alleen geheel van onder; maar ook 
aan de randen wit-blinkende As Zilver , en boven ruyg- 
achtig zijn , beminnen een zandige goede aarde , met 
twee -jarige Pacrde- en een weynig twee-jarige Koeyc- 
Bladeren. mi fl. 
matig vermengd : een opene, warme, luchtige, 
vrye, en wel ter Zon gelecgcne plaats; ook tamelijk 
veel Water. 
Bloemen. Yeder Zomer blocyen z,e langdurig, en vermakelijk, 
beginnende in 't Ia3t(l van May; doch geeven in decze 
koude Gewcflen noyt ccnig volkomen of rijp Zaad; 
ten ware bij een zeer warme cn droogc Zomertijd. Zijn 
teeder , doch lang-lccvcnde van aart , en vei cierd met 
een aangename, altijd blijvende groenheyd. Op gee- 
ncrley wijze konnen ze verdragen veel koude Herfji- 
Waarnce- reegenen, Haqel , Rijp , of fterke Vorfi. Mceten der- 
«nüig. halven, met een wanende Maan van April in cn Pot 
ofHoute Bak , na gclccgenthevd hater grootte, geplant 
zijnde , in 't begin van Oflober , of ook wel eerder , 
indien 't Weer niet goed is, binnens huys zijngebragt; 
op een plaats, daar ze altijd de Lucht genieten konnen, 
en waai- in niet als bij vriexjnd Weer gevnurd woed , 
gezet; gedurende de Winter matig met lauw gemaakt 
Recgen -water van boven beqoten , en niet voor den 
aanvang, of ten halven van April, met een zachte 
Lucht en rcegcnachtigc donkerheyd , weer buyten 
gefield, doch voor koude Oojfe, Noorde , hayrige en 
Jcbrale winden, ook rijpende nagten , tot aan May- 
maand toe , wel gedekt , en voorzichtig gewacht 
worden. 
Aanwin; Zij werden alleen aangewonnen door hare onderltc 
nin S- Takjens , op de wijze der Angelieren met een Penne- 
mes ingefneeden ; met aarde aangevuld ; en alsze dus 
met'cr tijd wortel gefchoten hebben , verplant , met 
een wadende Maan in April; doch men moet haar van 
de oude niet afnecmen, voor dat de Wortel twee jaren 
oud is , om alzoo 't verzetten zonder gevaar te mogen 
verdragen. Indien ook decze Boomtjens zoo hoog van 
tonder- Stam waren , dat hare Takken nier in de aarde konden 
lin^mid- gebogen WO rden, zoo moet men op de Pot , of Bak, 
joleggiog andere kleyndcr Potten zetten , dezelve aan de Stam 
en van ' vafl binden , de Takjens daar in leggen , en dan daar 
S. B R £ M. 
178 
op ccnHoute haakje flccken, op datze niet, 'tzij van verzetting 
zelfs , 't zij door eenig toeval , weer mogtcn oplprin- ™~* Plaa * 
gen. Om ook dies te bectcr te mogen wortelen > 
kan men ze, alsze nu Wortel gevat hebben) alleen van 
de Moeder alTnijden , en onverroerd in de zel- 
ve Potten laten blijven) zonder haar in andere te 
verplanten , voor datze vol Wortelen zijn gekomen. 
Zeer bequamtlijk kan dit gelchieden, als men de aarde 
cn Wortel boven aan de kant der Pot met een yzer 
Trayfeltje, gelijk dc Mcrzelaars gebriiykcn tot 't he- 
ilrijken der Pannen , of een weynig brecder , zoo wat 
los maakt; dezelve dan omkcerd, en de gcheele klomp 
van wortel en aarde te zamen uy tichud ; zoo wcetcn ze 
van geen verzetten , cn groeven voort. Deeze wijze van 
doen is zeer goed, en kan in 't voorjaar aan alle andere 
Planten in 'r werk gefield worden. 
Het Cytisus quaktus clusii of vierde Cyti- Cytipa 
sus, van Clusius btfebreeven ; CytIsus Panno- W?", Ht 
nicus, of Cytisus uyt Pannonien-, en Cytisus te- f«nPMtf> 
nuifolius spicatus, of Cytisus meteen teederder em tenui* 
en /maller Loof , en gee le geayrde Bloemen , beminnen fó'iii fpl* 
een goede, becjuame , Zandige, niet fchimmcüg-rie- CJ ""' 
kende, en met een weynig twee-jarige Pacrdemift door- 
mengde grond ; dezelve lucht en plaats, doch niet zoo 
veel water , zoo wel des Zomers als 's W 'int er s. Bloeyen 
niet alleen in het begin van dc May, maar geeven ook 
ieder jaar , de eene wat vroeger als de andere , volko- 
men rijp Zaad. Werden op de voorgedagte wijze 
's ld miers bewaard, gehandeld , en in agt genomen i 
ook niet alleen door hare ingefneedene Takjens, of bij 
d* Wortel uy dopende jonge Scheut jens, maar dcfgclijks 
door Zaad aangnvonnen : 't welk met een waffende 
Maan van April of May in een Pot, holletjes, en niec 
ditp, gezayd, en zomtijds met een weynig Reegen- 
watcr van boven befprengd moet zijn. Deezc foorten 
blijven niet altijdgroen, maar laten 's Winters hare 
Bladeren vallen. 
Het Cytisus RotundifoUus spicatus is harder Cytifiu n- 
van aarr, dan ecnige der andere foorten. Bemind de /S^u* 
zelve grond, en een opene plaats. Geeft een aangena- 
me Bloem , en volkomen rijp Zaad ; doch niet ieder 
jaar, maar alleen bij goede warme Zomers. Vcrdraagd, 
buyten ftaandc, Sneeuw, Vbrfi , en alle andere onge- 
leegeotheedcn der Winter : verlieft ook zijn Loof. 
Werd niet alleen aangnvonnen door zijn Zaad, in Pot- 
ten , als de andere gezayd , maar ook door zijne bij 
de wortel, of boven de aarde uytgeloopenc jonge Lo- 
ten, welke men ten halven inlnijd, en met aai de be- 
dekt : daar na , in het tweede jaar na datze Wortelen 
gel'choten hebben , met een waffende Maan van April 
afneemd cn verplant. 
KRACH T E N. 
DEeze Struvellige Gew.ijfen zijn tot noch toe H** BtU 
weynig, inzonderheyd niet in de QëBecs- wffifcj/j 
konft, gebruykt geworden. Van 't Hout ma- a^^,,^';, 
ken de Turken Gcvcflen aan hare Sabels , volgens simp.Ceg*. 
het berigt van Honorius Bellus, daar hij handeld Ue,li - 
van het Cytifus , befchreeven door BartholoMvEUS 
Marantha. 
XX HOOFDSTUK. 
R 
M. 
En wel bekend Gewas ; en niet al- Verrehey- 
leen in het Neederlandfch dus , maar dc namca * 
ook van vecle Ginst genoemd : in 
het Latijn Genista : in het Hoog- 
dmtJübVvBMMMKj Ginst, ofKuNScrt 
Ruthen : in het Pranfih Genest; 
cn in het Italiaanfch Gine^tiu, 
M Hier 
