179 BeSCHRYVING DHR LAGE BoOMEN, EN HEESTERS, TI BoEK, 
loO 
Hjke Ibor- 
len HO dit 
Gewas ; 
Tot thien 
in getal. 
Gtnïjla 
•vulgarit. 
s r „./.. 
Tmïtaritm. 
QtuSfiê 
Hifpanira 
fin ««» 
Cr tutte , 
Hiervan zijn mij in haren aart bekend geworden veel 
bijzondere en beziens- waardige foorten, namentlijk: 
I. Genist* vuigaris, oi gemeens Brem , groe- 
vende op vecle dorre plaatzen. II. Genista tincto- 
B um j Kenners- '-rem , vermits de l'erwers de Bloemen 
deezer GcwafTcn veel gebruyken in hare Vcrwerycn , 
om een geele Cofeur te geeven; waarom ze ook in het 
Hoogduytfch werden gehcetcn Farbrlumen, of Hey- 
denschmuk; in 't Franfcb Hlrbea jauntr , pleur 
a teivdre III, Genista parva, o£ kjeyne r Brem. 
IV. Genista arborescens Hispanica , of Boom- 
acbttgc Spaanfcbe Brem. V. Genista Hispanica 
flore luteo odorato, of Spaanfcbe Brem met een 
geele -welriekende 'Bloem. VI. Genista latifolia 
flore luteo parvo, of breedgebladerde 'Brem met 
een kjeyne geele 'Bloem, VII. Genista spinosa, of 
Scorpius; op 't Hoogduytfcb Galpeldorn, en op 't 
Neederlm ifch Steikende Brem. VIII. Genista 
spicata Gallica , of Franfihe "rem, met een ge- 
ayrde Bloem. IX. Genista Hispanica tf.nui- 
FOLIA , of SpARTIUMj FLORE ALBO & FLORE LU- 
TEO ; Spaanfcbe Brem met kjeyne Bladeren , en veer 
i ceder v,m TakjtHS ; met een gantfcli witte, en ook 
met een geele Bloem. X. Genistella spinosa , 
kjeyne Brem met Doornen. XI. Genistella spinosa 
flore luteo SPICATO ; kjeyne Brem met Doornen, 
en een fchoone geele geayrde iUoem ; wiens Bladeren , 
tuffchen welke gcmeenelijk de Doornen voortkomen , 
kleyn,doch breed, veelvuldig en digt aan hare tcederc, 
ronde, dunne , ook ruyge, en niet hoog van de aarde 
opfchietende , bleek-groene Takjens boven malkander 
zittende, uyt den groenen bleek-vcrwig, met een tec- 
dcre doch gantfeh ruyge wolligheyd aardig bekleed , 
cn in 't midden met eenige wevnige zeer dunne j4dtn- 
jens voorzien zijn. Niet alle zijn ze van eeven dezelve 
Oueekjng en Waarneeming. 
De Genista vulcaris, gemeene Brem, Geni- 
sta tin ctorum , Venvers Brem, Genista spino- 
sa, of Scorpius , fieekende Brem, welke zeer veel- 
voudige cn fterke Doornen heeft : Genistella spi- 
nosa, kjeyne Brem met Doornen, ende Genista par- 
va, of kjeyne lage Brem, zijn hard van aart. Bemin- 
nen een gemeene , flegte , zandige ; en ook eenc met 
oude twee -jarige Pacrdcmift matig voorziene grond ; 
een opene , luchtige, vrye , en wel geleegenc plaats : 
geeven niet allcan ieder Voorjaar, in M*J, Bloemen , 
maar ook gcmeenelijk in elk jaar, inzonderheyd bij 
goede Zomers, volkomen Zaad. Konncn fterke Vorfl, 
en alle andere ongelecgenthecden der Winter uytftaarij 
maar niet wel door ccnige andere middelen aangewon- 
nen worden , als door haar Zaad ; 't welk met een af- 
gaande Maan van Aiaert moet qczayd zijn. 
De Genista Hispanica tf.nuifolia albo et 
luteo, of Spaanfcbe Brem met teedere Takjens en 
Bladeren , vercierd met een gantfeh witte , cn geele 
Bloem; Genista Hispanica flore luteo odo- 
rato , ol Spaanfcbe Brem met een riekende geele 
Bloem, en Genista flore luteo parvo latifo- 
lia , of brecd-b lader ige Brem met een kleync geele 
Bloem, opwaffende tot de hoogte van acht voeten , en 
zich vcrdeclcndc in weynige Takken , uyt welke voort- 
komen hare wonderbare Bladeren ,in't midden een vin- 
ger breed , voor aan noch breeder , maar aan de Steel 
op 't fmalfte ; beftaande als uyt veele teedere Bladert- 
jens aan een gegroeyd , die zich voor verfprevden in 
vcelcdeclen, korte en lange , fmalle en breede (niet 
onbillijk bij een Ilancftacrt te vergelijken ) waar van 
eenige zes, andere zeevcn , en zommige acht vingeren 
breedte lang zijn , niet zonder verwondering te aan- 
fchouwen : uyt welke lange, ronde, cn dunne Steelt- 
jens fpruytsn , voor aan hare punten vercierd met kley- 
rte geele Bloemen, zittende zes , zeevcn, en acht bij 
malkander, van welke de cene na de andere opengaan. 
Deeze zijn de tecderftc van alle. Beminnen een zan- 
dige , goede, bequamc aarde, met een weynig twee een aarde 
of dria jarige Paerdcmift, een-jarige Hocnderdrck, cn *& J buma- 
't Mol van verrotte Boombladeren doormengd : een DCn • 
luchtige, warme, vrye, opene, en wel ter Zon ge- 
leegcne plaats, vooralle koude Ooftc- en Noorde win- 
den bevrijd ; weynig water in tijd van droogte ; en 
droogte in den tijd van veel Rccgen. Geeven wel in 
deeze koude Landen vermakelijke Bloemen , maar zel- 
den volkomen Zaad. Konncn op geencrlcy wijze ver- 
dragen koude Herfjl-reegenen, Rijp , fterke [Vind, of 
Vbrjl. Moeten dcrhalvcn met droog Weer, in het 
laatfrc van September, of 't begin van Oclober, na dat 
de jaarstijd bequaam ofonbequaam is, binnens huys 
werden gebragr, op een goede plaats ; daar ze , genoeg- 
zaam bewaard voor alle tochten en z.ttygmgen der win- 
den, door de Venftercn de Lucht en Zon mogen ge- 
nieten, tot dat de koude zulks komt te verhinderen. Als Hoedanig 
't daar na koeldcr word , moet men ze verbrengen op men haar 
een andere warmer plaats, daar niet als met iterke Vbrjl müCC 
door een yzeren Oven word gevuurd ; doch van «F^^ W ^ ! 
zelve moeten ze verre afzijn gefield, wijl ze deeze 
voor haar onnatuurlijke warmte , inzonderheyd als 't 
langduurd, niet verdragen mogen, 't Is ter dier oor- 
zaak veel beeter , datzc , zoo lang de felle ^or/? aan- 
houd, in een verwelfde kelder, of andere plaats , zon- 
der vuur, maar ook zonder te konncn bevriez.cn, wer- 
den gezet. In de gehcclc Wintertijd mag men haar 
niet meer als een of tweemaal met een weynig lauw 
gemaakt Recgen-water van boven befprengen ; niet 
voor half April , of een weynig later, na tijds gelee - 
gentheyd , met een zachte, betrokkene Lucht , cn aan- 
gename Rcegen , indien het zijn kan , weer buyten 
ftcllen : maar dan nnk haai nauwkeurig wagten cn 
wel dekken voor koude nagten, cn fcbrale winden. 
In onze Landen konnenze ook op geen andere wij- Aanwin- 
zc worden aangewonnen, dan door haar uyt warmer niog- 
Gewcftcn overgezonden Zaad: 't welk met een volle 
Maan van A4aert , April of Afay moet gclegt wor- 
den, niet dieper als ruym een halve ftroo breed, of een 
weynig meer, ïn een Pot, voorzien met een goede, 
luchtige cn zandige grond. De jonge Boomt jens, hier 
van voortgekomen , zijn , wecgens haar teederheyd , 
zeer bezwaarlijk de eerflc Winter over te behouden ; 
inzonderheyd indien ze maar een weynig te veel Water 
ontfangen, of door een aanhoudende koude niet luchts 
genoeg konnen genieten. Moeten derhalven zeer voor- 
zichtig in acht genomen zijn. 
De Genistella spinosa flore spicato , ofAanwin- 
kjeyne ftcekelige Brem , met een geayrde geele Bloem , "ingvaa 
in "t Hoogduytfcb Stichend Ginst, of Stichend ^"n"* 
Pfrimmen; de Genista hispanica, of Spaanfcbe der Brem. 
Brem , en de Genista spicata Gallica, of Fran- 
febe Brem , met een geayrde Bloem , beminnen de 
zelve hier boven befchreevcne grond , warme plaats , 
cn nier te veel vochtighcyd. Brengen in deeze koude 
Gewcften niet alleen fchoone Bloemen, de eerfte in 't 
begin, de andere in den uytgang van yJ^.jy , of wat la- 
ter , maar ook, bij goede Zomers, volkomen rijp 
Zaad voort : 't welk in een gemeene, goede , zandi- 
ge aarde eens Pots, niet diep, zoo wel met een waffen- 
dc als afgaande Maan van April, gelegt, cn dan op een 
warme plaats gezet moet zijn. 
KRACHTEN. 
DE gemeene Brem is in al zijne deelen verwarmen- LenUer. 
de en verdrogende in den tweeden graad ; zuy- Ui. i. 
verende en openende van aart. De jonge Scbeu- c *$' 
ten gefloten , ' t Zap daar uy t-geparft , en daar van 't vierde 
deel van een pintje gedronken, verdrijft de Angina, an- 
ders gezegd Stjuinantie ,of 't Keelgezwel, Acfigt, pijn Flan.c.^y. 
der Fïeupen , en allcrlcy Flerecijn , vermits het alle voch- 
tigheeden, door de Stoelgang krachtig uytdrijft. De- 
zelve ïn Wijn gezoden , of ook een Drachma van het 
Zmd, 
