B l 
Shfi.t. 
J.y.ij8. 
SimfMed. 
lii.S. 
JILgm,,. 
m.j.ju. 
411. 
M,[iui lik 
Simp. cap. 
tifl 
Zand gefloten , en met Wijn ingenomen , helpt de 
PVaterz,»chtige ; oper.d dc verftoptheyd der Nieren , 
Blaas, Lecver en Milt, Doed purgeert» ; cn is goed 
voor de overvloedige Maandjhnden. Breekt dc 
Steen , cn doed veel Water lojfett. 
Plin. liè. De Bloemen en jonge Takken gefloten cn opgclcgt , 
*+■ 9* geneezen de beeien der Slangen. Met ccnige vcttighcyd 
vermengd , verzachten de pijn der Knié'n , verdrijven 
de Gezwellen , cn 't Podagra. Dc Oly , waar in dcc- 
ze Bloemen geweykt zijn, heeft dezelve kracht. 'tZap 
der Bloemen cn Takken , op de Hnyd geftrecken » 't 
zij alleen , of met Oly gemengd , doed de Lny^cn 
ttCFVflfh 
üodotwu De Oly uyt de "Brem-raap , of 't Aamvts , voort- 
t, ij. c. i. komende uyt de Wortel, getrokken , zuyverd hstVèt, 
en verdrijft alle Vlekken des Ligchaams. 
Dc Gen I STA Tinctorum , of Vch&èri Brem - t 
werd gebruykt om een gccle verwe te geeven. 
De Genista HlSPANlCA , of Spaanfche Brem , 
welke 't regte Spartum van Dioscorides is, inwen- 
dig gebruykt , ontroerd het Ligchaam zeer ; cn ont- 
laft het , zoo wel van boven als onder , van alle Slijm 
en qtutde Vochten, Breekt ook, volgens 't getuygenis 
van Mesues, de Steen der Nieren en Blaas; Twee 
handen vol van de uyterfte punten der Talken , een 
vinger lengte afgcfnecden , in een Mortier gcknêüfd , 
daar op drie Kannen Wijn gegoten , dus drie dagen 
lang laten fïaan ; daar na 's morgens , cn 's avonds na 
den cetcn , daar van gedronken , als men cerft 't Lig- 
chaam door purgatien heeft gczuyverd , genceft dc 
•Vuyir Pukken. 
Al de andc.c C onrrm v» komen met de ge- 
meenc bijna in alles overeen. 
XXI HOOFDSTUK. 
OLYFBOOM. 
Et dien , en geenen anderen Kaam , 
werd dccze vruchtbare, noodwendige 
en zeer geliefde Boom in het Needer- 
landfrh genoemd. In 't Hoogduytfcb 
Oelüaum: ïn 't Franfch ÖlzvieHJ 
en in het Italiaanfib Olivo Dome- 
STI CO. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
dnc bijzondere foorten; tcwcctcn: I. Olea sati-» 
VA, of TAMME, anders OP REGTE OlYEROOM. II. 
Olea Eohemica , of BóheeMsche Olyfbóom. 
III. Olea sylvestris, of OLfeAsrER , in onzcTaaJ 
wilde Olyfbóom. Niet alle zijn ze van dezelve 
Ojiceking en H'.iarneeming. 
Al te zamen echter beminnen ze een goede , zandi- 
ge, gemecne aarde , met een weynig tweejarige Paer- 
demift en een-jarige Hoendcrdrek genoegzaam door- 
mengd: een warme, opene, vrye, luchtige, wel ter 
Zon gclccgcnc plaats, en matige vocluigheyd. 
Bloeyen dikmaal in 't Voorjaar > doch gecven geen 
andere dan kleyne Vruchten, nauwlijks bekomende dc 
grootte van een witte Envete ; welke in onze Landen 
de eerjle Zomer groen blijven ; maar teegens de tweede 
zwart werden , en daar na van zelfs tijdelijk neervallen. 
Konnen veel koude Herfjl -reegenen y Sncéuw, Rijpt 
offierke Vorfi , gantfchelijk niet verdragen. Moeten 
derhalven in 't begin van Ottober, droog zijnde, bin- 
nens huys gebragt , op een bcquamc luchtige plaats , 
daar of de gchecle Winter door, of alleen bij vriezend 
Weer werd gevuurd , gefield ; matig met lauw Ree- 
gen-water onderhouden , en niet voor in 't begin , of 
ten halvcn van Aftil , weer buytcn in de Zonneftra- 
len gezet; ook Voor koude nagten, bayrtge en fihrale 
winden, een weynig gedekt werden. 
In decze Landen werden 2e alleen aangewonnen door 
E M. OLYFBOOM. 
182 
DHeder- 
ley foor- 
aarde zy 
bcgeeien 
Waarnee. 
ming. 
hare bij dc wortel uyrlopendc jongt fcheuljèns j welke nings; 
bij langheyd van tijd zelfs wortelen fchietcn , docli wl J zc - 
zulks bequamer en eerder doen , wanneer men haar , 
met de volleMaan vansfprtl, met een Mes voozichtig 
ten halven infnijd , op de wijze der yingelieren ; dan 
haar bedekt met goede zandige aarde. Twee jaren 
móeten de Wortelen oud zijn geworden , eer 'men ze 
van de f.Wr mag afnecnien , cii in Potten verzetten ; 
vermits dc jonge wortelen , voor de genoemde tijd 
noch al te tcedcr, niet geroerd willen zijn tot verplan- 
ting, zonder groot gevaar van te zullen verderven. 
Dc 9 LE * "'lveStris , of wilde Olyfbóom , olta s r l- 
hceft bij mij noyt meer dan tweemaal gcbloeyd , te wftrbi 
wecten, in dc jaren ïtTji. , en \666.; doch geen 
Vrucht gegcevcn , gelijk wel de tamme dikmaal 
doed. 
De Olea Bobemica, of Boheemsche ÓLVfrOktl* 
room, is veel harder van aart : bemind een zandige , ètmica. 
goede ; 
alleen 
voorzien met een weynig twee- 
eer!!, door' 
Zaad. 
jarige Paardcmift : een opene, warme, vrye, wel 
Zon gclcegcne plaats ; veel , en ook weynig Water. 
Geeft in deeze onze Geweitcn noch Bloem noch Vrucht. 
Kan, buytcn geftcld , Verdragen mifiigi Lucht, ha- 
gel, Rijp, fterkc rorjl , en alle andere ongelecgcnthce- 
den der Wimtr. Verheft ook zijne BlaJcrtn niet, 
maar blijft , gelijk de andere , altijd eeven groen ; al- 
hoewel men hem veel witter cn ruyger ziet. Ik heb 
decze foort veele jaren 's Wtnttrs binnens huys gehou- 
den , om te zien , of 'er eenige Bloemen of rruchttrt 
van zouden komen ; doch al mijne moeytc was te ver- 
geefs : moeit derhalven weer na buyteh. 
In onze Geweftcn werden ze a.ingcwo/ine*i op twte Aanwiiv 
blondere wijzen; teweetcn: n'ngi 
£lrjl; cW of VrMchom, uyt Boheemen en 
andere Landen herwaarts gezonden. Dit Z,iad moet 
meh zayen in een Pot, niet diep, met een volleMaan 
van Muert , Jtprit, of MaJ ; warm gezet , en zóm- 
tijds met een weynig in de Zón lauw gemaakt Recgen- 
water begoten. Dc opgekomene jonge Boomijen, moet 
men 's Wintert binnens huys bewaren , cn met een ma- 
tige vochtighcyd onderhouden j tot dat ze hebben be> 
komen de dikte van een vinger. Indien men haai- eer- 
der wou buytcn zetten , zoo zouden zc door een felle 
Porfl Iigtclijk 't leeven verliezen. 
Ten anderen , door hare onderfte Taljens , vermits Ten ande- 
ze zelden of noyt uyt de grond Loten fchietcn. Bij 'en , door 
déKlve moet men een Pot (lellen , haar ten halven in- 1 ! arc 
fnijden , of met dc nunt van een Mes , twee of drie 4'2\ m u 
vingeren hoog, rondom tot in 't Hout gaatjens boren; 
dan dezelve net en bcquaam daar in leggen : of ook 
neerwaarts buygen, de Pot aan den Boom vair makende, 
om niet geroerd te mogen worden , maar dies te bee- 
ter wortelen te konnen fchietcn. Deeze Pot laat men, 
beydc ■sWmtert ca 'S Zomersenden Boom liaan, tot 
dar de Tukjmt in dezelve genoegzame Wmttln hebben 
bekomen : welke men dan afThijd , cn noch een jaar 
of twee in dezelve Pot laat blijven , op een warme < 
plaats, daarzc't meelte deel des daags dc Zon man ee- 
nieten. 6 b 
DceZe vruchtbare cn goedaardige Boom is in vorige Onlza B i 
Ecuwen bij de oude Grieken in zulk een aanzien cn lijtheyj 
hoogachting gewcefl , dat niemand , zonder lecvens t' cz " 
verlies , dezelve fchenden of eenig leed toevoegen ki,T'" 
mogt. Ja ook, men hield voör ongcoorloft, de Olijf- Oaii, 
boom zelfs tot hcyligc werken te gebruyken. Elk was 
toegelaten, ten tccken van bekomene Viccde.of wan- 
neer men Vrecde, of ook genade, of iet anders, oot- 
moedclijk wou verzoeken, eenO/;;/-r«^in de hand te 
mogen dragen. Gelijk dan ook vijfhonderd der voort. Totwat 
naamfte Burgeren van Zidon,è.o<: de machtige Koning v °°' 
Artaxebxes van Ttrfat hare Stad had bclëtgcrd, met T " 
Olijf-talken in hare handen hem te gemoet gingen, in 
alle demoedigheyd hem om vrecde" biddende , Vol- 
gens 't verhaal van Diodorus Siculus. 
M » Al» 
